Sửa Luật Đất đai: Đề xuất Nhà nước quyết định giá đất, thay đổi trình tự thu hồi và bồi thường

Chính phủ hiện đang đề xuất sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 với 7 nhóm chính sách lớn, trong đó đáng chú ý là cơ chế thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và cách xác định giá đất.

Một điểm mới đáng quan tâm là không quy định cứng việc thu hồi đất chỉ được thực hiện sau khi phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt và hoàn thành bố trí tái định cư. Đề xuất này được đặt trong định hướng tháo gỡ các điểm nghẽn về đất đai, khơi thông nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và đáp ứng yêu cầu tăng trưởng trong giai đoạn mới.

7 nhóm chính sách được đề xuất sửa đổi

Theo định hướng của Chính phủ, nhóm chính sách đầu tiên tập trung đổi mới quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, kết hợp giữa phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất với tổ chức không gian phát triển và xác định chức năng sử dụng đất theo từng khu vực. Hệ thống quy hoạch, kế hoạch cũng được định hướng tinh gọn, tiến tới xây dựng một quy hoạch thống nhất trong phạm vi một đơn vị hành chính.

Nhóm thứ hai liên quan đến giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất, theo hướng công khai, minh bạch, cạnh tranh; đồng thời làm rõ các trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất và đấu thầu dự án có sử dụng đất.

Chính phủ cũng đề xuất hoàn thiện cơ chế khai thác đất để phát triển nhà ở thuộc sở hữu Nhà nước, nhà ở cho thuê, nhà ở chính sách, nhà ở thương mại và nhà ở tái định cư; đồng thời khai thác hiệu quả quỹ đất của các cơ quan, trụ sở dôi dư.

Đáng chú ý nhất là nhóm chính sách về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Định hướng được đưa ra là xác định rõ hơn tiêu chí, phạm vi các dự án được thu hồi đất và chuyển từ tư duy chỉ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống cho người dân sau khi bị thu hồi đất.

Trong đó, người có đất ở bị thu hồi được ưu tiên bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ.

Đồng thời, Chính phủ đề xuất mở rộng tính linh hoạt về trình tự thực hiện, không quy định cứng rằng thu hồi đất chỉ được tiến hành sau khi đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và hoàn thành bố trí tái định cư.

Nhóm chính sách thứ tư tập trung vào tài chính đất đai và giá đất. Theo đề xuất, giá đất do Nhà nước quyết định cần dựa trên dữ liệu và phương pháp khoa học, bảo đảm công khai, minh bạch, kết nối dữ liệu đất đai với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành có liên quan, qua đó hạn chế tình trạng thao túng giá và hình thành “giá ảo”.

Ba nhóm còn lại tập trung vào quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất và sử dụng đất đa mục đích; cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai.

Cơ quan thẩm tra lưu ý phải "thật sự cần thiết" khi thu hồi đất

Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, nhưng đề nghị Chính phủ tiếp tục làm rõ một số nội dung. Đối với các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, cơ quan thẩm tra cho rằng một số trường hợp trong dự thảo chưa thể hiện đủ tính chất “thật sự cần thiết”.

Theo cơ quan này, nếu quy định chưa rõ tiêu chí, có thể phát sinh nguy cơ lạm dụng, nhất là với một số dự án đầu tư kinh doanh, dự án khu đô thị, dự án nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất hoặc dự án tạo quỹ đất để thanh toán theo hợp đồng BT.

Do đó, Chính phủ được đề nghị làm rõ căn cứ, tiêu chí và sự cần thiết đối với từng nhóm dự án được đưa vào diện Nhà nước thu hồi đất. Đặc biệt, cơ quan thẩm tra yêu cầu rà soát kỹ quy định cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hoặc trước khi hoàn thành bố trí tái định cư.

Lý do là cần bảo đảm các trường hợp này thực sự cấp bách, cần thiết và vì lợi ích chung, đồng thời phải có cơ chế bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, hạn chế rủi ro phát sinh trong quá trình thực hiện.

Giá đất cần tách khỏi cơ chế bồi thường

Về tài chính đất đai, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị hoàn thiện quy định về bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất theo hướng khả thi, có thể điều chỉnh tăng hoặc giảm phù hợp với mục tiêu huy động nguồn lực đất đai trong từng thời kỳ.

Một vấn đề khác được cơ quan thẩm tra nhấn mạnh là cần tách bạch việc xác định giá đất với cơ chế bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng trong quá trình sửa đổi Luật Đất đai, bởi việc xác định giá đất và chính sách bồi thường, tái định cư có liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân, đồng thời tác động đến tiến độ triển khai các dự án có thu hồi đất.

Như vậy, trọng tâm của lần sửa đổi này không chỉ nằm ở việc thay đổi trình tự, thủ tục thu hồi đất, mà còn hướng tới một hệ thống quản lý minh bạch hơn về giá đất, rõ hơn về tiêu chí thu hồi và chú trọng hơn đến việc ổn định cuộc sống của người dân sau thu hồi đất.