Sửa Luật Đất đai: Đề xuất Nhà nước mua lại dự án ‘đắp chiếu’

Sáng 29/7, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã trình bày chuyên đề về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Nghị quyết đưa ra nhiều định hướng quan trọng về chế độ sở hữu đất đai, quyền sử dụng đất, quản lý thị trường bất động sản và xử lý các dự án chậm triển khai.

Khẳng định nguyên tắc đất đai thuộc sở hữu toàn dân

Trình bày chuyên đề, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc cho biết, Nghị quyết tiếp tục khẳng định đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, là không gian sinh tồn và phát triển, đồng thời là yếu tố cấu thành chủ quyền lãnh thổ, chủ quyền kinh tế, quốc phòng, an ninh và là nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển đất nước.

Theo định hướng mới, đất đai tiếp tục thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước là đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nghị quyết nhấn mạnh nguyên tắc không tư nhân hóa đất đai và không cho phép người nước ngoài nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất dưới mọi hình thức, ngoại trừ trường hợp là người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài theo quy định.

Nhà nước thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu thông qua việc quyết định quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; thu hồi đất; giao đất, cho thuê đất; công nhận quyền sử dụng đất; cho phép chuyển mục đích sử dụng đất; quy định thời hạn sử dụng đất; quyết định giá đất và điều tiết phần giá trị tăng thêm từ đất không do người sử dụng đất tạo ra.

Nghị quyết cũng yêu cầu việc phân bổ và khai thác giá trị đất đai phải bảo đảm công bằng, hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí, qua đó đưa đất đai trở thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Nghị quyết tiếp tục khẳng định quyền sử dụng đất là một loại tài sản và hàng hóa đặc biệt, nhưng không phải là quyền sở hữu. Quyền sử dụng đất cùng tài sản gắn liền với đất được pháp luật bảo hộ.

Đồng thời, Nhà nước không xem xét lại quyền sử dụng đất hợp pháp đã được xác lập theo chính sách, pháp luật đất đai qua các thời kỳ; không thừa nhận việc đòi lại đất đã được Nhà nước giao cho người khác sử dụng trong quá trình thực hiện chính sách đất đai và không điều chỉnh lại diện tích đất nông nghiệp đã giao cho hộ gia đình, cá nhân.

Đối với công tác thu hồi đất, Nghị quyết định hướng chuyển từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang "tái thiết cuộc sống cho người dân". Theo đó, người có đất ở bị thu hồi phải được bảo đảm có chỗ ở và điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở trước đây.

Bên cạnh đó, Nhà nước sẽ điều tiết, kiểm soát và quyết định giá đất khi đưa vào sử dụng nhằm khắc phục tình trạng tồn tại nhiều mức giá trên thị trường, đồng thời ưu tiên quỹ đất để phát triển nhà ở cho thuê, tạo điều kiện để người dân có nơi ở phù hợp.

Đề xuất thí điểm Nhà nước mua lại dự án không thể tiếp tục triển khai

Ngoài các định hướng sửa đổi chính sách đất đai, Nghị quyết cũng đặt mục tiêu xử lý dứt điểm những tồn tại kéo dài trong quản lý, sử dụng đất và các dự án bất động sản chậm triển khai.

Theo đó, Trung ương định hướng xây dựng cơ chế đặc thù để giải quyết các dự án tồn đọng, đồng thời nghiên cứu thí điểm việc Nhà nước mua lại các dự án nhà ở thương mại của chủ đầu tư không còn đủ năng lực tiếp tục thực hiện hoặc không thể chuyển nhượng.

Quỹ nhà ở được hình thành từ cơ chế này sẽ thuộc sở hữu Nhà nước và được sử dụng để đáp ứng nhu cầu nhà ở của người dân.

Song song với đó, Chính phủ sẽ tập trung hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai, xây dựng hệ thống quản trị đất đai hiện đại, công khai, minh bạch và đồng bộ; đồng thời phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và Nhân dân trong quá trình thực hiện chính sách.

Hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai trên cả nước trước năm 2027

Về mục tiêu, Nghị quyết xác định đưa đất đai trở thành nguồn lực chiến lược, nguồn lực nội sinh và động lực phát triển của đất nước trong giai đoạn mới, đồng thời chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị phát triển trong lĩnh vực đất đai.

Theo lộ trình, hệ thống thông tin quốc gia về đất đai sẽ được xây dựng theo hướng tập trung, thống nhất, hiện đại và kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, thuế, quy hoạch, bất động sản cùng các cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác, bảo đảm yêu cầu "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung".

Đến hết năm 2026, cả nước phấn đấu hoàn thành cơ sở dữ liệu số đối với toàn bộ các thửa đất đã được thu thập thông tin. Đến hết năm 2027, hoàn thành việc đo đạc, lập bản đồ địa chính, hồ sơ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu đối với toàn bộ diện tích đất chưa được số hóa.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc, Chính phủ đang khẩn trương xây dựng chương trình hành động để triển khai Nghị quyết, trong đó trọng tâm là sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Hồ sơ dự án luật dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp bất thường vào tháng 8/2026 và xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026.