Thành cổ hơn 230 năm của Việt Nam từng được ví như quần thể kiến trúc quân sự sắp được 'hồi sinh'

Một thành cổ đang thay đổi diện mạo

Công tác thi công các hạng mục trùng tu Thành cổ Diên Khánh đang được triển khai khá khẩn trương. Đội ngũ thi công, máy móc được huy động, mặt bằng đã được dọn sẵn nhằm đẩy nhanh tiến độ.

Chủ đầu tư cùng các nhà thầu hiện đang tranh thủ từng vị trí có mặt bằng để tổ chức thi công, bù lại khoảng thời gian tiến độ bị ảnh hưởng trước đó.

Nhìn từ trên cao, những đường nét đặc trưng của Thành cổ Diên Khánh đang dần hiện rõ trở lại với tuyến thành đất, hộ thành hào, các cổng thành, cầu qua hào và những không gian công cộng xung quanh được đồng loạt chỉnh trang. Đây được xem là một trong những công trình thành lũy cổ tiêu biểu còn tồn tại ở Việt Nam.

Được xây dựng năm 1793, Thành cổ Diên Khánh hình thành dưới thời vua Nguyễn Ánh, theo kiểu kiến trúc quân sự Vauban - trường phái thành lũy nổi tiếng của châu Âu.

Qua hơn 230 năm, công trình vẫn giữ được cấu trúc thành đất và hệ thống hào bao quanh. Năm 1988, Thành cổ Diên Khánh được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia. Giá trị của di tích không chỉ nằm ở tuổi đời mà ở việc công trình này giữ vị trí quan trọng về quân sự, hành chính và chính trị của vùng Khánh Hòa, đồng thời gắn với nhiều dấu mốc lịch sử của địa phương.

225,5 tỷ đồng để bảo tồn một cấu trúc đặc biệt

Thay vì xây dựng mới, dự án hiện nay đang tập trung tu bổ, phục hồi những thành phần vốn có của di tích.

Dự án được khởi công từ tháng 12/2024, tổng mức đầu tư sau điều chỉnh hơn 225,5 tỷ đồng. Các hạng mục chính gồm phục hồi tuyến thành đất, tu bổ hộ thành hào, xây cầu Cổng Hậu, chỉnh trang các cổng Đông, Tây, Nam, cải tạo hệ thống thoát nước và xây dựng các tuyến đường, công viên trong khu vực bảo vệ di tích.

Điểm đáng chú ý nhất là tuyến thành đất - bộ phận tạo nên diện mạo đặc trưng của Thành cổ Diên Khánh. Cùng với đó, hộ thành hào được khôi phục, các cổng và cầu thành được chỉnh trang, giúp cấu trúc phòng thủ xưa được thể hiện rõ hơn trong tổng thể di tích.

Tính đến tháng 8/2026, toàn dự án đạt hơn 65% khối lượng. Một số hạng mục bên ngoài tuyến thành đất như hộ thành hào, trạm bơm, cầu Cổng Hậu và các cầu cổng đã đạt khoảng 90%; tuyến thành đất đạt khoảng 70%, hệ thống thoát nước mưa khoảng 90%.

Chạy đua với thời gian để giữ lại dấu tích cũ

Phần việc còn lại không ít, trong khi thời hạn thực hiện dự án là năm 2026. Một trong những khó khăn lớn nhất nằm ở mặt bằng thi công. Dự án ảnh hưởng tới 122 trường hợp với diện tích gần 7,5ha. Việc bàn giao chưa liên tục khiến một số khu vực không thể triển khai đồng bộ. Mưa lũ lớn tháng 11/2025 cũng từng gây hư hại máy móc, vật tư và một số hạng mục trên công trường.

Do đó, thay vì chờ toàn bộ mặt bằng, chủ đầu tư đang tổ chức thi công theo từng khu vực đã được bàn giao, huy động thêm nhân lực và thiết bị để tăng tốc. Cách làm này đặc biệt quan trọng với một dự án bảo tồn, bởi yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thành khối lượng xây dựng mà còn phải giữ được đặc trưng của một công trình quân sự cổ.

Sau khi hoàn thành công việc tu bổ, Thành cổ Diên Khánh sẽ có diện mạo khang trang hơn nhưng giá trị cốt lõi vẫn nằm ở những cấu trúc đã tồn tại hơn hai thế kỷ, đó là thành đất, hào nước, cổng thành và hệ thống phòng thủ.

Việc tôn tạo, tu sửa sẽ không biến di tích thành một công trình mới, mà phục hồi những yếu tố làm nên hình hài lịch sử của nó, đồng thời bổ sung hạ tầng để có thể phát huy giá trị trong đời sống hiện đại.

Với tổng vốn hơn 225,5 tỷ đồng, dự án đang đi đến chặng cuối của một quá trình kéo dài gần hai năm. Nếu hoàn thành theo kế hoạch trong năm 2026, Thành cổ Diên Khánh sẽ có thêm một diện mạo mới mà vẫn giữ được dấu tích của thành lũy đã đứng ở vùng đất này từ những năm 1793.