Hơn 18.000 tỷ đồng chưa thanh toán: Dự án siêu sân bay lớn nhất cả nước nhận chỉ đạo 'nóng'

Khối lượng thi công lên đến gần 60.000 tỷ đồng

Công trường thi công Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành hiện nay đang bước vào giai đoạn quyết định, khi phần lớn các hạng mục quan trọng đã chuyển sang hoàn thiện, lắp đặt thiết bị và chuẩn bị vận hành thử. Tuy nhiên, trong bối cảnh đó, một vấn đề ít được nhìn thấy trên công trường lại đang được Chính phủ yêu cầu xử lý gấp chính là dòng tiền thanh toán cho khối lượng thi công đã thực hiện.

Theo báo cáo của Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), tính đến ngày 31/7, tổng sản lượng tại 16 gói thầu xây lắp thuộc dự án thành phần 3 đạt khoảng 59.195 tỷ đồng. Trong khi đó, giá trị đã thanh toán mới ở mức 40.919 tỷ đồng, tương đương khoảng 69,1%. Như vậy, vẫn còn khoảng 18.276 tỷ đồng giá trị khối lượng chưa được thanh toán.

Con số này đặc biệt đáng chú ý khi dự án đang tiến vào chặng nước rút. Theo kế hoạch, ACV dự kiến tổ chức vận hành thử sân bay trong các tháng 9-11/2026, trước khi hướng tới khai thác thương mại từ ngày 1/12/2026. Do đó, bài toán hiện nay không chỉ là hoàn thành phần việc còn lại trên công trường, mà còn phải bảo đảm nguồn lực tài chính để các nhà thầu duy trì thi công và hoàn tất các hạng mục đúng thời hạn.

Vì sao hơn 18.000 tỷ đồng chưa thể thanh toán?

Theo như báo cáo của ACV, khoảng 9.351 tỷ đồng trong tổng số 18.276 tỷ đồng không liên quan đến các thay đổi về thương hiệu, chủng loại hay xuất xứ vật tư, thiết bị. ACV và các nhà thầu đang tiếp tục bổ sung, hoàn thiện hồ sơ để thực hiện thanh toán theo quy định. Khoảng 8.925 tỷ đồng còn lại liên quan đến 12/16 gói thầu, trong đó phát sinh những thay đổi về nhà sản xuất, mã hiệu, xuất xứ vật tư, thiết bị hoặc điều chỉnh thiết kế.

Các thay đổi này kéo theo phát sinh khối lượng và chi phí thi công. Một số trường hợp còn cần được thẩm định, xác định đơn giá, phê duyệt chi phí phát sinh hoặc hoàn thiện thủ tục liên quan trước khi có thể thanh toán. Đây là "điểm nghẽn" khiến bài toán thanh toán tại Long Thành phức tạp hơn việc đơn thuần bố trí thêm nguồn vốn.

Khối lượng đã hình thành trên công trường phải đi cùng một bộ hồ sơ đủ điều kiện thanh toán. Khi vật tư, thiết bị thay đổi hoặc thiết kế được điều chỉnh, hồ sơ nghiệm thu, xác định giá trị và thủ tục phê duyệt cũng phải được cập nhật tương ứng.

Theo thông tin mới nhất, một phần giá trị chưa thanh toán còn gắn với việc nhà thầu chưa hoàn tất đệ trình hồ sơ cho ACV. Điều này cho thấy nút thắt nằm đồng thời ở cả quá trình hoàn thiện hồ sơ của nhà thầu cũng như việc xử lý, thẩm định của chủ đầu tư.

Sớm tháo gỡ "nút thắt" về dòng tiền

Với một đại công trường có quy mô đặc biệt lớn như sân bay Long Thành, thanh toán không chỉ là thủ tục tài chính phía sau công trường. Khi khối lượng đã thực hiện nhưng chưa được thanh toán, áp lực vốn lưu động có thể gia tăng đối với nhà thầu, trong khi giai đoạn cuối dự án lại thường đòi hỏi huy động đồng thời nhân lực, máy móc, vật tư và thiết bị để hoàn thiện nhiều hạng mục. Đây cũng là lý do mà mới đây, Chính phủ yêu cầu xử lý dứt điểm các vướng mắc thanh toán, không để việc chậm thanh toán ảnh hưởng đến tiến độ chung.

Cụ thể, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng khẩn trương rà soát báo cáo của ACV, hướng dẫn chủ đầu tư tháo gỡ khó khăn trong công tác tạm ứng, thanh toán và các vấn đề tài chính liên quan. ACV phải chủ động xử lý trong thẩm quyền, kịp thời thanh toán khối lượng đã thực hiện cho nhà thầu. Chỉ đạo này nối tiếp yêu cầu trước đó của Chính phủ về việc phải tháo gỡ các vướng mắc thanh toán để bảo đảm mục tiêu hoàn thành dự án trong năm 2026.

Long Thành đang chạy đua với thời gian

Sức ép của bài toán thanh toán càng rõ hơn khi thời gian chuẩn bị đưa sân bay vào khai thác không còn nhiều.

Theo Cục Hàng không Việt Nam, ACV dự kiến tổ chức 3 tháng vận hành thử nghiệm từ tháng 9 đến tháng 11/2026. Đây là giai đoạn phải đồng thời hoàn thiện công trình, vận hành thử, kiểm tra, hiệu chuẩn, cấp phép, chứng nhận khai thác và phối hợp giữa nhiều cơ quan, đơn vị.

Riêng dự án thành phần 3 bao gồm những hạng mục cốt lõi quyết định khả năng khai thác của sân bay như khu bay, nhà ga hành khách, nhà ga hàng hóa, hệ thống giao thông nội cảng, hạ tầng kỹ thuật và các công trình phụ trợ.

Trước đó, Chính phủ đã yêu cầu ACV chịu trách nhiệm toàn diện về tiến độ và chất lượng dự án thành phần 3, đồng thời rà soát khối lượng nghiệm thu của từng nhà thầu để thực hiện thanh toán theo quy định. Như vậy, từ nay đến thời điểm khai thác thương mại, mỗi nút thắt được tháo gỡ không chỉ có ý nghĩa về tài chính mà còn trực tiếp hỗ trợ khả năng duy trì nhịp thi công, hoàn thiện công trình và chuẩn bị vận hành.

Theo tìm hiểu, Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1 có công suất thiết kế 25 triệu hành khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm, với tổng mức đầu tư khoảng 109.110 tỷ đồng. Đây là công trình hạ tầng hàng không trọng điểm quốc gia, được đặt mục tiêu đưa vào khai thác thương mại trong năm 2026.

Bởi vậy, giai đoạn cuối của dự án không còn đơn thuần là cuộc đua hoàn thành từng hạng mục xây dựng. Đó là quá trình phải khớp đồng thời giữa tiến độ thi công, dòng tiền, hồ sơ pháp lý, thiết bị, vận hành thử và các điều kiện cấp phép khai thác.

Hơn 18.000 tỷ đồng khối lượng chưa thanh toán vì thế trở thành một chỉ dấu đáng chú ý trong chặng nước rút. Nếu các hồ sơ được hoàn thiện và những vướng mắc về thay đổi thiết kế, vật tư, thiết bị được xử lý kịp thời, nguồn lực trên công trường sẽ có thêm điều kiện để duy trì tốc độ.

Ngược lại, nếu khâu thanh toán tiếp tục kéo dài, áp lực sẽ không chỉ nằm trên giấy tờ tài chính mà có thể lan sang khả năng huy động nguồn lực của nhà thầu trong thời điểm dự án đang cần tăng tốc nhất. Với mục tiêu vận hành thử từ tháng 9 và khai thác thương mại từ ngày 1/12/2026, việc tháo nút thắt thanh toán đang trở thành một phần quan trọng của bài toán đưa siêu sân bay Long Thành sớm đi vào vận hành.