Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều hạn chế của Ngân hàng Nhà nước trong quản lý thị trường vàng, đưa ra loạt kiến nghị cấp bách
Kết luận thanh tra chỉ ra nhiều bất cập về nguồn cung, cơ sở dữ liệu và khung pháp lý đối với hoạt động kinh doanh vàng.
Thanh tra Chính phủ vừa công bố kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật trong hoạt động kinh doanh vàng.
Bên cạnh việc chỉ ra những hạn chế trong công tác quản lý thị trường vàng giai đoạn 2023-2025, cơ quan thanh tra cũng kiến nghị Ngân hàng Nhà nước (NHNN) xem xét cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu cho doanh nghiệp đủ điều kiện, đồng thời rà soát, hoàn thiện cơ chế quản lý nhằm tăng nguồn cung và nâng cao tính minh bạch của thị trường.
Theo kết luận thanh tra, bên cạnh các vi phạm tại một số doanh nghiệp kinh doanh vàng, Thanh tra Chính phủ cũng đánh giá nhiều bất cập trong cơ chế quản lý thị trường vàng và đưa ra hàng loạt kiến nghị đối với NHNN nhằm ổn định thị trường trong thời gian tới.
Chỉ ra nhiều bất cập trong cơ chế quản lý thị trường vàng
Thanh tra Chính phủ cho biết, trong giai đoạn 2023-2025, NHNN chưa cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu cho doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ. Việc hạn chế nguồn cung được xác định là một trong những nguyên nhân khiến giá vàng trong nước diễn biến phức tạp, chênh lệch ở mức cao so với giá vàng thế giới, đồng thời chưa khuyến khích sự phát triển của thị trường vàng trang sức, mỹ nghệ trong nước.
Trong khi việc nhập khẩu vàng bị hạn chế, doanh nghiệp vẫn phải mua lượng lớn vàng nguyên liệu có nguồn gốc, xuất xứ không rõ ràng từ một số cá nhân có thu nhập không tương xứng với quy mô giao dịch. Các giao dịch này có dấu hiệu bất thường và thuộc diện phải giám sát theo quy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền.
Bên cạnh đó, Thanh tra Chính phủ cho rằng, NHNN chưa có cơ sở dữ liệu đồng bộ để quản lý thị trường vàng một cách khoa học, chủ động, phục vụ công tác điều hành theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.
Cơ quan thanh tra cũng chỉ ra một số nội dung cần tiếp tục nghiên cứu, sửa đổi và bổ sung để hoàn thiện cơ chế quản lý thị trường vàng. Trong đó có việc chưa có hướng dẫn cụ thể đối với một số hoạt động kinh doanh vàng; quy định thanh toán mua, bán vàng qua tài khoản còn hạn chế; chưa có chế tài xử lý doanh nghiệp kinh doanh vàng miếng không duy trì điều kiện kinh doanh; quy định về cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu còn hạn chế quyền nhập khẩu trực tiếp của doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ; đồng thời chưa có quy định pháp luật cụ thể để xử lý hành vi găm hàng, thao túng thị trường vàng.
Vì vậy, NHNN chịu trách nhiệm đối với những hạn chế, thiếu sót trong công tác quản lý thị trường vàng giai đoạn 2023-2025.
Kiến nghị cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu để tăng nguồn cung
Trên cơ sở kết quả thanh tra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị NHNN xem xét, phê duyệt Giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu và cấp phép sản xuất vàng miếng đối với các doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định.
Việc này nhằm kịp thời bổ sung vàng nguyên liệu cho hoạt động sản xuất, đáp ứng nhu cầu của thị trường, đa dạng nguồn cung và hạn chế tình trạng khan hiếm. Đồng thời, giải pháp này sẽ giúp doanh nghiệp trong nước nâng cao khả năng cạnh tranh với các sản phẩm vàng trang sức, mỹ nghệ nhập khẩu.
Ngoài ra, việc cho phép nhập khẩu vàng nguyên liệu sẽ góp phần hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải mua vàng từ các cá nhân có nguồn gốc không rõ ràng, qua đó giảm rủi ro phát sinh liên quan đến buôn lậu vàng qua biên giới và hoạt động rửa tiền.
NHNN cũng được kiến nghị theo dõi, đánh giá việc triển khai cơ chế nhập khẩu vàng nguyên liệu để kịp thời sửa đổi, bổ sung các quy định, bảo đảm mục tiêu tăng nguồn cung, đồng thời kiểm soát rủi ro về ngoại hối, buôn lậu và rửa tiền.
Ngoài kiến nghị về nguồn cung, Thanh tra Chính phủ đề nghị NHNN chỉ đạo các đơn vị chức năng rà soát, bổ sung và hoàn thiện các cơ chế, chính sách còn thiếu hoặc bất cập nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thị trường vàng.
Việc hoàn thiện khung pháp lý cần bảo đảm phù hợp với tình hình thực tế, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, huy động nguồn lực cho phát triển kinh tế, xã hội, đồng thời bảo đảm thị trường vàng hoạt động ổn định, công khai và minh bạch.
Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước cũng được kiến nghị chỉ đạo các cơ quan có chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền xem xét, xử lý các vi phạm hành chính về phòng, chống rửa tiền được nêu trong kết luận thanh tra theo đúng quy định của pháp luật.
