Thêm nhân viên hệ thống MWG bị khởi tố vì tham ô, bài toán 'cái ví' của ông Nguyễn Đức Tài đã được giải?

Việc một nhân viên Điện Máy Xanh bị khởi tố với cáo buộc chiếm đoạt gần 170 triệu đồng tiếp tục đặt dấu hỏi về khả năng kiểm soát dòng tiền, hàng hóa tại các điểm bán của MWG.

Điều đáng chú ý, đây không phải lần đầu các chuỗi Thế giới Di động, Điện Máy Xanh hay Bách Hóa Xanh xuất hiện vụ việc tương tự. Trong khi đó, quy mô tài sản và nhân sự của hệ sinh thái này đã tăng lên rất lớn.

Theo thông tin từ Công an tỉnh Gia Lai, Nguyễn Hữu Phú, nhân viên hợp đồng thuộc bộ phận All In One của Điện Máy Xanh, được giao quản lý hàng hóa, tư vấn, bán hàng và thu tiền khách hàng. Từ ngày 20/8 đến 16/9/2026, Phú bị cáo buộc chiếm đoạt 168,24 triệu đồng của công ty để sử dụng cá nhân.

Điểm đáng nói là Phú không chỉ phụ trách bán hàng mà còn trực tiếp tham gia quản lý hàng hóa và thu tiền - những mắt xích quan trọng trong mô hình bán lẻ. Vụ việc vì thế một lần nữa đặt ra bài toán về cách MWG kiểm soát tiền, hàng bán và tồn kho tại hàng nghìn điểm bán.

Tính đến cuối tháng 6/2026, tổng tài sản của MWG đã xấp xỉ 100.500 tỷ đồng, riêng Điện Máy Xanh gần 75.900 tỷ. Toàn hệ sinh thái MWG có hơn 67.300 lao động.

Với quy mô đó, việc ngăn chặn hoàn toàn hành vi gian lận từ bên trong là bài toán không đơn giản. Nhưng đáng chú ý hơn, chính lãnh đạo MWG từng đưa ra một cách tiếp cận khá khác về nguyên nhân của vấn đề này.

“Nhân viên đi làm vì cái ví” - MWG đã làm chiếc ví người lao động dày hơn?

Đầu năm 2021, khi được hỏi về câu chuyện nhân viên tham nhũng, móc nối với bên ngoài tại Bách Hóa Xanh, Chủ tịch HĐQT Nguyễn Đức Tài cho rằng đây không phải vấn đề riêng của chuỗi này, mà Thế Giới Di Động và Điện Máy Xanh cũng từng phải giải quyết.

Theo ông Tài, muốn nhân viên không “dấm dúi, kiếm chác bên ngoài”, doanh nghiệp phải trả lời được câu hỏi: “Cuối cùng nhân viên đi làm vì cái gì?”. Với ông, câu trả lời là tiền và niềm vui. Khi nhân viên cảm thấy sung túc và tự hào về công việc, khoản lợi có được từ việc kiếm chác bên ngoài sẽ không còn đủ hấp dẫn.

Nhìn lại bằng con số, chiếc “ví” của nhân viên MWG đã thay đổi khá mạnh trong 5 năm qua.

Năm 2021, MWG chi gần 9.700 tỷ đồng cho chi phí nhân viên. Với khoảng 70.472 nhân sự, mức bình quân tương đương 11,47 triệu đồng/người/tháng.

Sau đó, thu nhập bình quân giảm xuống khoảng 10,4 triệu đồng năm 2022 và 10,3 triệu đồng năm 2023, trong bối cảnh hoạt động kinh doanh khó khăn và MWG bước vào giai đoạn tái cấu trúc.

Từ năm 2024, bức tranh bắt đầu thay đổi. 6 tháng đầu năm 2026, MWG đã chi 6.667 tỷ đồng cho các khoản chi phí nhân viên, tương đương khoảng 16,5 triệu đồng/người/tháng.

Nếu tham chiếu các mốc năm 2021 và 2023, mức bình quân này đã tăng lần lượt 44% và 60%. Nói theo chính cách đặt vấn đề của ông Tài, MWG đã có một bước tiến khá lớn trong việc làm “cái ví” của người lao động dày lên.

Nhưng một chiếc ví dày hơn không đồng nghĩa bài toán tham ô đã được giải quyết.

Tiền lương cao hơn, nhưng hàng nghìn điểm bán vẫn là bài toán kiểm soát

Vụ việc mới nhất tại Điện Máy Xanh cho thấy hai vấn đề cần được tách bạch.

Một mặt, MWG đã cải thiện đáng kể chi phí dành cho nhân sự. Mặt khác, khi doanh nghiệp có hơn 67.000 lao động và hàng nghìn cửa hàng, mỗi điểm bán lại trở thành một mắt xích trong chuỗi quản lý tiền, hàng hóa và doanh thu.

Nhân viên có thể trực tiếp bán hàng, thu tiền, quản lý hàng hóa; trong khi doanh nghiệp phải đồng thời kiểm soát hàng bán ra, hàng tồn kho, doanh thu và dòng tiền phát sinh tại từng cửa hàng.

Vì vậy, đãi ngộ chỉ giải quyết một phần động cơ, còn khả năng phát hiện và ngăn chặn sai phạm lại phụ thuộc vào hệ thống quản trị.

Điều này cũng lý giải vì sao MWG từ nhiều năm trước đã phải xây dựng mô hình quản lý dựa nhiều hơn vào công nghệ và kiểm soát nội bộ, thay vì chỉ phụ thuộc vào cửa hàng trưởng hay nhân sự tại điểm bán.

Xét theo số liệu cơ học, mức tăng 44-60% thu nhập chỉ sau chưa đầy 5 năm ở MWG cho thấy doanh nghiệp đã dành nguồn lực lớn hơn đáng kể cho người lao động. Tuy nhiên, nếu lấy vụ nhân viên Điện Máy Xanh bị cáo buộc chiếm đoạt 168,24 triệu đồng làm phép thử, bài toán quản lý của hệ sinh thái bán lẻ Thế giới Di động chưa thể xem là đã giải xong.

Bởi ngay cả khi thu nhập tốt hơn, vẫn có thể tồn tại những trường hợp cá nhân lựa chọn lợi ích riêng. Khi đó, câu chuyện không còn chỉ nằm ở “cái ví” mà chuyển sang khả năng kiểm soát tiền và hàng trong một hệ thống bán lẻ có quy mô cực lớn.

Đây mới là bài toán khó nhất của MWG: Làm sao để hai yếu tố mà ông Nguyễn Đức Tài từng nhắc đến (“sung túc” và “niềm tự hào”) đi cùng một hệ thống kiểm soát đủ chặt, để nhân viên vừa không muốn, vừa khó có cơ hội “dấm dúi, kiếm chác” bên ngoài.