Thị trường IPO nửa đầu năm 2026: Một thương vụ chiếm hơn 70% tổng huy động vốn

Quy mô IPO gần 19.000 tỷ đồng và mức độ tập trung vốn cục bộ

Tính đến 30/6, thị trường ghi nhận 3 đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) đã hoàn tất thanh toán. Nông nghiệp Hòa Phát (HPA) phát hành 30 triệu cổ phiếu với giá 41.900 đồng/cổ phiếu, huy động 1.257 tỷ đồng. Chứng khoán LPBank (LPBS) bán 141,868 triệu cổ phiếu với giá 30.000 đồng/cổ phiếu, thu về 4.256 tỷ đồng. Điện Máy Xanh (DMX) phân phối 166,439 triệu cổ phiếu với giá 80.000 đồng/cổ phiếu, huy động 13.315 tỷ đồng.

Tổng giá trị huy động đạt 18.828 tỷ đồng, tương đương 94,7% mức tối đa 19.873 tỷ đồng theo các phương án chào bán. HPA và LPBS hoàn tất lượng phát hành sau khi xử lý số cổ phiếu còn lại. Riêng DMX phân phối được 92,7% trong tổng số 179,5 triệu cổ phiếu dự kiến, khiến số tiền thu về thấp hơn kế hoạch 1.045 tỷ đồng.

DMX vẫn huy động hơn 500 triệu USD, song còn hơn 13 triệu cổ phiếu chưa được mua tại giá 80.000 đồng. Sức cầu đủ hấp thụ phần lớn thương vụ, nhưng chưa bao phủ toàn bộ nguồn cung tại mức giá đã xác định.

Cơ cấu huy động tập trung rõ tại DMX với tỷ trọng 70,7%. LPBS đóng góp 22,6%, còn HPA chiếm 6,7%. Hai thương vụ lớn nhất tạo ra 93,3% tổng giá trị. Nếu không tính DMX, quy mô IPO nửa đầu năm chỉ còn 5.513 tỷ đồng.

So với năm 2025, kết quả hiện tại bằng 52,8% tổng giá trị từ 3 đợt IPO của Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS), Chứng khoán VPBank (VPBankS) và Chứng khoán VPS. Ba công ty chứng khoán khi đó huy động gần 35.700 tỷ đồng, cao gấp 1,9 lần, với tỷ trọng của mỗi doanh nghiệp dao động khoảng 30–36%.

Quy mô năm 2025 không chỉ lớn hơn mà còn được phân bổ đồng đều hơn giữa các thương vụ, trong khi kết quả nửa đầu năm nay phụ thuộc chủ yếu vào DMX.

HPA, LPBS và DMX đều phát hành cổ phiếu mới, không bao gồm cổ phần do cổ đông hiện hữu chào bán. Tổng cộng 338,3 triệu cổ phiếu được phát hành, làm vốn điều lệ của 3 doanh nghiệp tăng khoảng 3.383 tỷ đồng, tương đương 12,9%.

Khoản chênh lệch khoảng 15.445 tỷ đồng giữa tiền huy động và mệnh giá cổ phiếu, trước chi phí phát hành, được bổ sung vào vốn chủ sở hữu. Hình thức này không phát sinh nghĩa vụ trả lãi như vốn vay, nhưng làm tăng lượng cổ phiếu lưu hành. Hiệu quả sau IPO phụ thuộc vào khả năng tạo thêm lợi nhuận đủ bù tác động pha loãng lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS).

Sức cầu phân hóa theo định giá và thanh khoản sau IPO

Kết quả phân phối cho thấy sức cầu khác biệt giữa 3 thương vụ. HPA nhận đăng ký mua bằng 119,1% lượng chào bán, trong khi DMX không phân phối hết số cổ phiếu dự kiến. LPBS chỉ còn 113.400 cổ phiếu, tương đương 0,08%, sau vòng đầu và tiếp tục phân phối với cùng mức giá.

Tại giá 41.900 đồng/cổ phiếu, HPA công bố hệ số giá trên lợi nhuận (P/E) trượt 12 tháng khoảng 6,5 lần và tỷ suất cổ tức dự kiến 9,2% trong 12 tháng.

Với DMX, giá IPO 80.000 đồng/cổ phiếu tương ứng vốn hóa sau phát hành hơn 101.000 tỷ đồng. Dựa trên kế hoạch lợi nhuận sau thuế 7.350 tỷ đồng, P/E dự phóng vào khoảng 13,8 lần. Mức định giá này gắn với triển vọng phục hồi sức mua điện máy, cải thiện biên lợi nhuận và mở rộng EraBlue tại Indonesia.

Hai hệ số P/E không cùng cơ sở tính toán và thuộc những ngành có đặc điểm khác nhau. Chỉ tiêu của HPA dựa trên lợi nhuận trượt 12 tháng, còn DMX sử dụng lợi nhuận kế hoạch. Kết quả chào bán vì vậy không chỉ phụ thuộc vào P/E mà còn chịu tác động từ quy mô phát hành, triển vọng kinh doanh, thời gian chờ niêm yết và khả năng giao dịch sau khi lên sàn.

Phần lớn cổ phiếu DMX được phân bổ cho nhà đầu tư tổ chức. Gần 30 tổ chức đại diện cho khoảng 60 quỹ tham gia và mua khoảng 90% lượng cổ phiếu đã bán. Tổ chức nước ngoài chiếm 73%, còn tổ chức trong nước chiếm 17%.

Sau phát hành, Thế Giới Di Động (MWG) vẫn sở hữu gần 86% DMX. Khoảng 14% vốn còn lại thuộc về các cổ đông khác trước khi loại trừ cổ phiếu hạn chế chuyển nhượng và phần do các bên liên quan nắm giữ.

Tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng thấp có thể hạn chế nguồn cung ban đầu, nhưng đồng thời thu hẹp quy mô giải ngân và khả năng thoái vốn của các quỹ lớn.

Thanh khoản thị trường niêm yết cũng giảm trong giai đoạn này. Giá trị giao dịch cổ phiếu bình quân trên HoSE trong tháng 6 đạt 18.419 tỷ đồng/phiên, giảm 24,3% so với tháng trước. Khối ngoại bán ròng 14.904 tỷ đồng trong tháng và 77.266 tỷ đồng trong 6 tháng.

Tổng vốn của 3 đợt IPO tương đương khoảng 1,02 phiên giao dịch trên HoSE nếu chỉ so về giá trị. Tuy nhiên, giao dịch niêm yết gồm mua bán 2 chiều, vốn quay vòng và một phần tiền vay ký quỹ; tiền mua IPO được chuyển vào doanh nghiệp và chỉ có thể giao dịch sau khi cổ phiếu hoàn tất lưu ký, niêm yết.

Trong trường hợp không xuất hiện dòng vốn bổ sung tương ứng, tiền tham gia IPO có thể đến từ lượng tiền mặt sẵn có hoặc hoạt động cơ cấu danh mục. Tỷ trọng mua của tổ chức nước ngoài trong một thương vụ không đồng nghĩa thị trường nhận được lượng vốn ngoại ròng tương đương.

Phương án sử dụng vốn cũng khác nhau giữa 3 doanh nghiệp. LPBS dự kiến dành 50% cho trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi và tiền gửi; 45% cho vay giao dịch ký quỹ; 5% còn lại cho tự doanh, bảo lãnh phát hành, công nghệ và hoạt động khác. Hiệu quả phụ thuộc vào tốc độ giải ngân, chênh lệch lợi suất và chất lượng danh mục cho vay.

HPA sử dụng vốn để cơ cấu nguồn tài chính, bổ sung vốn lưu động và đầu tư cho hoạt động nông nghiệp. DMX ưu tiên thanh toán các khoản vay ngắn hạn, qua đó giảm dư nợ, tiết kiệm chi phí lãi vay và củng cố bảng cân đối kế toán.

Nguồn cung IPO mới rời rạc, chưa nối liền thành làn sóng

Số doanh nghiệp được đề cập trong các kế hoạch IPO không đồng nhất với lượng thương vụ có thể hoàn tất trong ngắn hạn. Một phương án chỉ trở thành nguồn cung thực tế sau khi doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ, tổ chức chào bán, phân phối cổ phiếu và thực hiện thủ tục niêm yết.

HPA nộp hồ sơ trong tháng 9/2025, hoàn tất phát hành ngày 6/1 và đưa cổ phiếu lên HoSE ngày 6/2. LPBS kết thúc chào bán trong tháng 6, được xác nhận kết quả ngày 19/6, sau đó đăng ký tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) và thực hiện thủ tục niêm yết. DMX hoàn tất thanh toán ngày 29/6 và tiếp tục quy trình hậu phát hành.

Khoảng cách từ khi chuẩn bị hồ sơ đến ngày giao dịch có thể kéo dài nhiều tháng. Trong thời gian này, VN-Index, giá cổ phiếu cùng ngành và nhu cầu phân bổ vốn đều có thể thay đổi. Nhà đầu tư có thể yêu cầu mức chiết khấu cao hơn, trong khi cổ đông hiện hữu có thể lùi thời điểm phát hành nếu giá bán không đáp ứng kỳ vọng.

Đối với công ty con được tách khỏi tập đoàn mẹ, quá trình chuẩn bị còn bao gồm việc xác lập tài sản, quyền sử dụng thương hiệu, hợp đồng nội bộ, bộ máy quản lý và khả năng tạo lợi nhuận độc lập.

Long Châu phản ánh khoảng cách giữa một doanh nghiệp được nhắc đến như ứng viên IPO và kế hoạch thực tế. FPT Retail xác nhận chuỗi dược phẩm này chưa có phương án tăng vốn hoặc niêm yết ở thời điểm hiện tại.

Nghị định 245/2025/NĐ-CP thống nhất một số thành phần của hồ sơ IPO và hồ sơ niêm yết, đồng thời giảm thời hạn đưa cổ phiếu vào giao dịch sau khi được chấp thuận niêm yết từ 90 ngày xuống 30 ngày. Quy định mới cũng yêu cầu doanh nghiệp công bố định kỳ tiến độ sử dụng vốn đến khi giải ngân hết và tăng trách nhiệm của công ty chứng khoán tư vấn.

FTSE Russell đã xác nhận Việt Nam sẽ được chuyển từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9/2026. Việc nâng hạng mở rộng khả năng tiếp cận dòng vốn quốc tế, nhưng tỷ trọng phân bổ vào từng cổ phiếu vẫn phụ thuộc vào vốn hóa, thanh khoản, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, dư địa sở hữu nước ngoài và khả năng đầu tư thực tế.

Nguồn cung hiện nay cũng khác giai đoạn 2017–2018. Riêng 6 tháng đầu năm 2018, hoạt động cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước thu 22.457 tỷ đồng, với BSR, PV Power, PVOIL và nhiều doanh nghiệp khác cùng ra thị trường trong thời gian ngắn.

Các đợt phát hành hiện tại chủ yếu đến từ doanh nghiệp tư nhân, công ty con tách khỏi tập đoàn và công ty chứng khoán có nhu cầu tăng vốn. Mỗi đơn vị tự lựa chọn thời điểm, mức giá và quy mô, khiến các thương vụ xuất hiện riêng lẻ thay vì nối tiếp trong cùng một chương trình.

Nửa đầu năm 2026 mới ghi nhận một số đợt huy động quy mô lớn, trong khi độ phủ về số lượng doanh nghiệp, mức độ phân tán vốn và nhịp bổ sung cổ phiếu mới vẫn còn hạn chế.