Đề xuất startup chưa có lãi vẫn được lên sàn chứng khoán, tránh 'chảy máu' doanh nghiệp công nghệ

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa góp ý đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, trong đó đề xuất điều chỉnh điều kiện doanh nghiệp phải có lãi hai năm liên tiếp trước khi thực hiện chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO).

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, đặc thù của các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo là thường dành từ 3-5 năm đầu để đầu tư mạnh cho hoạt động nghiên cứu, phát triển sản phẩm, thử nghiệm công nghệ, hoàn thiện mô hình kinh doanh và mở rộng tệp người dùng. Đây là giai đoạn doanh nghiệp chấp nhận "đốt tiền" để xây dựng nền tảng tăng trưởng dài hạn, vì vậy rất khó đáp ứng yêu cầu phải có lợi nhuận.

Cơ quan này cho rằng, nếu tiếp tục áp dụng quy định hiện hành, nhiều startup và doanh nghiệp công nghệ đang trong giai đoạn tăng trưởng nhanh sẽ không đủ điều kiện thực hiện IPO và niêm yết. Điều này có thể khiến các doanh nghiệp tiềm năng lựa chọn niêm yết trên thị trường nước ngoài, kéo theo dòng vốn đầu tư dịch chuyển khỏi Việt Nam.

Thay vì chỉ dựa trên tiêu chí lợi nhuận, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất nghiên cứu các tiêu chí phù hợp hơn để đánh giá năng lực của doanh nghiệp khởi nghiệp. Cụ thể, có thể xem xét tốc độ tăng trưởng doanh thu, tỷ lệ chi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) trên doanh thu, mức định giá doanh nghiệp hoặc sự tham gia của các quỹ đầu tư mạo hiểm.

Theo quy định hiện hành của Luật Chứng khoán, doanh nghiệp muốn thực hiện IPO phải đáp ứng 9 điều kiện. Trong đó, doanh nghiệp phải có lãi trong hai năm liên tiếp trước thời điểm đăng ký chào bán, không có lỗ lũy kế, có vốn điều lệ đã góp tối thiểu 30 tỷ đồng và tối thiểu 15% số cổ phần có quyền biểu quyết phải được bán cho ít nhất 100 nhà đầu tư không phải là cổ đông lớn nhằm bảo đảm điều kiện trở thành công ty đại chúng.

Phản hồi đề xuất trên, Bộ Tài chính - cơ quan chủ trì soạn thảo dự án luật cho rằng các điều kiện IPO hiện nay được xây dựng nhằm bảo đảm doanh nghiệp có nền tảng tài chính ổn định trước khi huy động vốn từ công chúng. Đây cũng là cơ sở để duy trì chất lượng hàng hóa trên thị trường chứng khoán và bảo vệ nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư cá nhân.

Theo Bộ Tài chính, các tiêu chí như tốc độ tăng trưởng doanh thu, mức đầu tư cho R&D hay sự tham gia của quỹ đầu tư mạo hiểm chưa phản ánh đầy đủ khả năng tạo dòng tiền cũng như tính bền vững của mô hình kinh doanh. Đồng thời, đây cũng chưa phải là các chỉ tiêu tài chính, kế toán được chuẩn hóa để có thể áp dụng thống nhất trong quá trình xem xét cấp phép IPO.

Cơ quan này cũng nhận định việc sử dụng các tiêu chí trên có thể làm phát sinh yếu tố đánh giá mang tính chủ quan, từ đó ảnh hưởng đến tính minh bạch cũng như hiệu quả giám sát trong quá trình thực thi.

Bộ Tài chính cho biết, định hướng phát triển thị trường vốn dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đang được nghiên cứu theo một cơ chế riêng, đồng bộ với mô hình thị trường giao dịch chuyên biệt.

Theo số liệu đến cuối năm 2025, Việt Nam có khoảng 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, trong đó có hai kỳ lân công nghệ được định giá trên 1 tỷ USD là MoMo và Sky Mavis. Hệ sinh thái khởi nghiệp hiện có 208 quỹ đầu tư, 84 vườn ươm, 40 tổ chức thúc đẩy kinh doanh và hơn 20 trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp.

Trước đó, vào đầu tháng 4, Chính phủ đã ban hành Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo, đặt mục tiêu đến năm 2030 cả nước có 5 triệu chủ thể kinh doanh và ít nhất 10.000 doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Đến năm 2045, Việt Nam hướng tới mục tiêu cứ 35 người dân có một doanh nghiệp, cứ 5.000 người dân có một doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và khoảng 10% dân số tham gia hoạt động khởi nghiệp.