Tiến sĩ người Việt Nam là chuyên gia tại Google, góp công lớn trong phát triển Gemini và hy vọng AI sẽ làm điều ‘thần kỳ’ giống Giáo sư Ngô Bảo Châu

Ở tuổi 38, Tiến sĩ (TS) Lương Minh Thắng, quê Đồng Nai, đang giữ vị trí chuyên gia cao cấp tại Google DeepMind, bộ phận nghiên cứu trí tuệ nhân tạo (AI) của Google. Gần một thập kỷ làm việc tại đây, anh tham gia phát triển nhiều chatbot AI, trong đó có Meena - dự án sau này trở thành nền tảng cho Bard và Gemini.

Con đường đến với AI của TS Thắng bắt đầu từ một ngã rẽ khá bất ngờ. Vốn theo đuổi Toán học, anh từng là học sinh chuyên Toán của trường Phổ thông Năng khiếu, Đại học Quốc gia TP. HCM và giành nhiều giải thưởng cấp tỉnh, quốc gia.

Khi tham gia vòng tuyển chọn đội tuyển Olympic Toán quốc tế (IMO), anh từng kỳ vọng có thể tiếp bước những tên tuổi như thầy Lê Bá Khánh Trình hay Trần Nam Dũng.

Anh nhớ lại, bản thân đã không vượt qua vòng tuyển chọn, và bắt đầu rẽ hướng sang công nghệ thông tin. Và anh cho rằng đó chính là dấu mốc thay đổi cuộc đời mình.

Năm 2006, ở tuổi 19, anh trở thành sinh viên Đại học Quốc gia Singapore (NUS). Tại đây, anh sớm nhận thấy sức hấp dẫn của AI khi chứng kiến khả năng dịch một văn bản sang nhiều ngôn ngữ.

Năm thứ hai, anh tham gia chương trình đặc biệt của NUS và bắt đầu nghiên cứu về máy học, xử lý ngôn ngữ tự nhiên. Từ đó, AI trở thành hướng nghiên cứu xuyên suốt sự nghiệp của anh.

Sau khi tốt nghiệp năm 2010, anh ở lại Singapore làm nghiên cứu cùng giáo sư. Chỉ trong một năm, anh công bố 4 bài báo khoa học, tạo dấu ấn trong hồ sơ và giúp anh được nhận vào ngành Khoa học máy tính tại Stanford, một trong những đại học hàng đầu nước Mỹ.

Tại Stanford, anh tập trung vào học sâu - phương pháp học máy dựa trên mạng nơ-ron nhân tạo. Các nghiên cứu của anh hướng tới phát triển những hệ thống có khả năng tự học, trong đó có các ứng dụng cho dịch máy.

Bước ngoặt khi làm việc tại Google

Năm 2014, TS Thắng gia nhập Google Brain, tiền thân của Google DeepMind, với vai trò nghiên cứu sinh thực tập. Anh tham gia dự án cải thiện chất lượng dịch thuật, nghiên cứu việc sử dụng mạng nơ-ron nhân tạo để xử lý và dịch những câu phức tạp thay vì chỉ dịch từng cụm từ riêng lẻ.

Kết quả nghiên cứu sau đó được ứng dụng vào Google Translate, công cụ dịch thuật được hàng trăm triệu người sử dụng mỗi ngày.

Hai năm sau, anh chính thức trở thành nhân viên của Google. Đến năm 2018, anh đồng sáng lập dự án Meena, một chatbot AI được phát triển với mục tiêu có thể trò chuyện với người dùng về nhiều chủ đề.

TS Thắng cùng các cộng sự xây dựng Meena từ những bước đầu tiên, từ một ý tưởng cần thuyết phục lãnh đạo Google đến một mô hình có 2,6 tỷ tham số, được đào tạo trên 340 GB dữ liệu văn bản.

Khi được công bố năm 2020, Meena được đánh giá là một trong những chatbot tiên tiến nhất thế giới thời điểm đó. Tuy nhiên, Google không phát hành rộng rãi sản phẩm vì lo ngại những rủi ro liên quan đến câu trả lời sai lệch và hành vi không phù hợp của chatbot.

Đến cuối năm 2022, sự xuất hiện của ChatGPT tạo ra sức ép lớn đối với Google. TS Thắng cho biết đây là thời điểm công ty bước vào "100 ngày của cuộc đua AI".

Anh thuộc nhóm khoảng 50 người trực tiếp nghiên cứu Bard, chatbot được phát triển từ nền tảng của Meena. Nếu Meena thiên về khả năng trò chuyện tự nhiên và hài hước, Bard được định hướng trở thành công cụ cung cấp thông tin chính xác, hữu ích cho người dùng.

Anh chia sẻ với báo chí, phần này gần như phải đập đi xây lại so với hồi làm Meena. Các câu trả lời của Meena theo hướng hài hước, còn Bard đưa ra thông tin chính xác, hữu dụng với người dùng.

Không chỉ nhóm nghiên cứu, nhiều nhân viên Google cũng dành thời gian tương tác với Bard nhằm phát hiện vấn đề và bổ sung dữ liệu cho hệ thống. Theo TS Thắng, dù áp lực lớn, quá trình này cũng tạo ra sự gắn kết giữa các nhóm trong công ty.

Tiến sĩ Thắng nói thêm, đây là một trong những khoảng thời gian đáng nhớ, khi khối lượng công việc hoàn thành trong 100 ngày tương đương một năm.

Đầu tháng 2/2023, Bard chính thức ra mắt. Sau thời gian làm việc với cường độ cao, đội ngũ Google tổ chức tiệc ăn mừng với sự tham dự của nhiều lãnh đạo cấp cao.

Với TS Thắng, sự kiện này mang lại cảm giác nhẹ nhõm, nhưng đồng thời đánh dấu điểm khởi đầu cho quá trình tiếp tục hoàn thiện chatbot.

Đưa AI vào giải Toán Olympic

Bên cạnh công việc tại Google, TS Thắng vẫn duy trì các nghiên cứu độc lập. Năm 2022, thông qua nghiên cứu sinh tiến sĩ Đại học New York Trịnh Hoàng Triều, anh biết đến AlphaGeometry - hệ thống AI có khả năng giải các bài toán hình học.

TS Thắng đặc biệt quan tâm đến khả năng giải một bài hình học trong đề IMO năm 1979, bài toán từng gắn với thành tích của thầy Lê Bá Khánh Trình.

Anh kể, tôi hỏi Triều là AlphaGeometry đã giải được bài hình trong đề IMO 1979 mà thầy Lê Bá Khánh Trình đạt giải đặc biệt chưa, Triều nói chưa. Tôi nói mình sẽ phát triển nó.

Đầu năm 2025, AlphaGeometry được cho là có thể giải 25/30 bài hình học tại các kỳ IMO, tương đương thành tích của một thí sinh đạt huy chương vàng.

Tuy nhiên, bài toán năm 1979 vẫn là một thử thách. Nhóm nghiên cứu tiếp tục phát triển AlphaGeometry 2, ra mắt đầu tháng 2, với những cải tiến về ngôn ngữ, dữ liệu và thuật toán.

Đáng chú ý, AlphaGeometry 2 tích hợp mô hình ngôn ngữ hiện đại Gemini được phát triển từ Bard với khả năng suy luận logic. Sự kết hợp này giúp hệ thống đưa ra những lời giải nhanh, sáng tạo và có khả năng diễn đạt tốt hơn.

Lần này, bài toán hình học khó nói trên đã được giải. Nhóm nghiên cứu cũng phát triển AlphaProof, hệ thống có khả năng xử lý cả bài toán đại số và hình học.

Trong đề thi IMO 2024, AlphaProof đạt điểm tuyệt đối ở 4 bài toán, trong đó bài hình học số 4 được hệ thống giải trong 19 giây.

Vị Tiến sĩ này nói, hy vọng năm 2026 sẽ có AI đạt giải Toán học Field như GS Ngô Bảo Châu. Và xa hơn, nếu AI có thể giải được những bài toán thiên niên kỷ là điều tuyệt vời.

Hiện, TS Thắng đang dẫn dắt một dự án về siêu trí tuệ tại Google, tập trung vào việc phát triển AI có khả năng tư duy chặt chẽ và liên kết hơn theo cách con người suy luận.

Theo anh, tốc độ phát triển của AI đang diễn ra theo cấp số nhân, buộc các nhà nghiên cứu phải liên tục tìm kiếm những hướng tiếp cận mới.

TS Thắng cho rằng, khả năng AI trở nên thông minh hơn con người có thể chỉ còn là vấn đề thời gian. Tuy nhiên, anh không xem đây là lý do để lo ngại mà coi AI như một công cụ mới, tương tự sự xuất hiện của máy tính, có thể hỗ trợ con người trong nhiều lĩnh vực.

Với anh AI là nguồn năng lượng, công cụ mới giúp chúng ta khám phá khoa học, vũ trụ nhanh hơn. "Nếu muốn theo đuổi AI, các bạn cần có sự tò mò nhất định, và không sợ hãi", TS Thắng bày tỏ.