Tổ chức quốc tế: Việt Nam tiến nhanh gấp 10 lần Thái Lan ở 1 lĩnh vực, trở thành 'cứ điểm' hàng đầu Đông Nam Á

Việt Nam vượt Thái Lan nhờ dòng vốn tỷ USD và từng bước nâng vị thế trong chuỗi giá trị

Không chỉ vượt Thái Lan về quy mô đầu tư và giá trị xuất khẩu chip, Việt Nam còn từng bước nâng vị thế trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, trong bối cảnh nhiều tổ chức quốc tế đánh giá quốc gia này ngày càng đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng chip.

Theo Kasikorn Research, viện nghiên cứu thuộc Ngân hàng Kasikorn (KBank), một trong bốn ngân hàng lớn nhất Thái Lan, Việt Nam nổi lên như một trong những trung tâm sản xuất chất bán dẫn hàng đầu Đông Nam Á sau khi thu hút hơn 2,5 tỷ USD đầu tư vào lĩnh vực đóng gói và kiểm định (kiểm thử) chip tiên tiến trong khoảng 3-4 năm qua. Trong cùng giai đoạn, Thái Lan chỉ thu hút khoảng 200 triệu USD, tương đương bằng khoảng 1/10 so với Việt Nam.

Dòng vốn này đã giúp Việt Nam chuyển dịch từ hoạt động lắp ráp thiết bị điện tử sang các khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi sản xuất bán dẫn.

Kasikorn Research cho biết, giá trị xuất khẩu chất bán dẫn của Việt Nam trong năm 2025 lớn hơn gấp đôi so với Thái Lan. Giá xuất khẩu bình quân đạt 0,94 USD/chip, cao hơn khoảng 40% so với mức 0,67 USD/chip của Thái Lan, phản ánh xu hướng chuyển dịch sang các sản phẩm có giá trị cao hơn.

Về cơ cấu xuất khẩu, bộ vi xử lý và bộ điều khiển chiếm tới 87% kim ngạch xuất khẩu chất bán dẫn của Việt Nam, tiếp theo là các mạch tích hợp (IC) khác với 9% và chip nhớ chiếm 4%.

Trong khi đó, 70% kim ngạch xuất khẩu chất bán dẫn của Thái Lan là các mạch tích hợp khác, chủ yếu phục vụ ngành ô tô và quản lý nguồn điện. Bộ vi xử lý và bộ điều khiển chỉ chiếm 24%, chip nhớ chiếm 5% và chip khuếch đại chiếm 1%.

Theo Kasikorn Research, cơ cấu này cho thấy Việt Nam đã tập trung vào phân khúc chip vi xử lý và điều khiển có giá trị cao, trong khi Thái Lan vẫn chủ yếu hoạt động ở phân khúc trung bình với chip phục vụ ngành ô tô và quản lý nguồn điện.

Đằng sau những kết quả này là quá trình từng bước nâng cấp vị thế của Việt Nam trong ngành bán dẫn.

Bậc thang đầu tiên được hình thành từ những năm 2000, khi Việt Nam còn là cái tên khá mới trên bản đồ bán dẫn thế giới. Năm 2006, Intel quyết định đầu tư nhà máy đóng gói và kiểm thử chip tại Khu Công nghệ cao Sài Gòn với vốn ban đầu 1 tỷ USD. Đây là khoản đầu tư sản xuất công nghệ cao lớn nhất Việt Nam thời điểm đó, trong bối cảnh phần lớn dòng vốn FDI bán dẫn trong khu vực vẫn chảy vào Malaysia và Thái Lan.

Đến năm 2023, Amkor Technology - một trong những doanh nghiệp cung cấp dịch vụ đóng gói chip hàng đầu thế giới - đưa vào vận hành nhà máy đóng gói và kiểm thử chip trị giá 1,6 tỷ USD tại Bắc Ninh. Đây là cơ sở đóng gói lớn nhất thế giới của Amkor, chuyên phục vụ các dòng chip AI, 5G và ô tô.

Song song với hoạt động sản xuất, lĩnh vực thiết kế chip tại Việt Nam cũng bắt đầu tăng tốc. Samsung xây dựng trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) tại Hà Nội. Synopsys và Marvell lần lượt mở trung tâm R&D tại TP.HCM nhằm tận dụng đội ngũ kỹ sư trẻ có nền tảng toán học và kỹ thuật.

Ở lĩnh vực đào tạo, Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Quốc gia TP.HCM và Đại học FPT đã mở chuyên ngành thiết kế vi mạch, đồng thời triển khai nhiều chương trình hợp tác với Synopsys và Cadence để sinh viên được thực hành trên các công cụ EDA tiêu chuẩn công nghiệp.

Dù vậy, Kasikorn Research nhận định Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu trong quá trình nâng cấp vị thế trong chuỗi giá trị bán dẫn. Phần lớn các khoản đầu tư hiện nay vẫn tập trung vào đóng gói và kiểm thử chip tiên tiến, trong khi lĩnh vực thiết kế chip không sở hữu nhà máy sản xuất mới bắt đầu hình thành.

Theo tổ chức này, để thu hút được các dự án chế tạo wafer quy mô lớn do lĩnh vực này đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn, công nghệ cao và lực lượng lao động có trình độ chuyên môn sâu.

Theo Kasikorn Research, điều đáng chú ý nhất không chỉ nằm ở các con số, mà còn ở khuyến nghị dành cho Thái Lan. Viện nghiên cứu này cho rằng Thái Lan nên tập trung củng cố lợi thế ở các lĩnh vực chip cho ngành ô tô, chip quản lý nguồn điện và thiết kế chip, thay vì cạnh tranh trực tiếp với Việt Nam.

Kasikorn Research đồng thời khuyến nghị Chính phủ Thái Lan triển khai chiến lược chủ động để thu hút các tập đoàn bán dẫn hàng đầu thế giới, xây dựng chính sách ưu đãi đầu tư phù hợp, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp, trường đại học và khu vực công, đồng thời thành lập trung tâm thiết kế chip quốc gia nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn của ngành bán dẫn.

Thái Lan hiện đã công bố chiến lược bán dẫn "Made-in-Thailand Chips" với mục tiêu thu hút 2,5 nghìn tỷ baht (khoảng 70 tỷ USD) trong giai đoạn 2026-2050, đào tạo 230.000 lao động ngành bán dẫn và xây dựng hệ sinh thái bán dẫn hoàn chỉnh. Tuy nhiên, đến giữa năm 2026, chiến lược này vẫn đang ở giai đoạn thành lập ủy ban chính sách, trong khi Việt Nam đã khởi công nhà máy sản xuất chip và khai trương trung tâm hỗ trợ sản xuất thử chip.

Việt Nam tiếp tục tăng tốc với nhà máy chế tạo chip đầu tiên, vai trò ngày càng được quốc tế ghi nhận

Không chỉ được các tổ chức của Thái Lan đánh giá cao, vai trò của Việt Nam trong ngành bán dẫn cũng nhận được sự ghi nhận từ các tổ chức quốc tế.

Mới đây, Tạp chí Bandwidth thuộc Viện CEPA (Mỹ) nhận định Việt Nam đang dần khẳng định vị trí quan trọng trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Theo tạp chí này, dù có nền tảng lịch sử khiêm tốn về sản xuất chip và chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong ngành, Việt Nam đang từng bước giữ những vị trí quan trọng trong chuỗi giá trị bán dẫn.

Bandwidth cho rằng sự trỗi dậy của Việt Nam không chỉ giúp nguồn cung chip cho châu Âu và Mỹ trở nên rẻ hơn, an toàn hơn mà còn góp phần giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Điều này cũng phản ánh thực tế rằng không một quốc gia nào, kể cả Mỹ, có thể tự hoàn thiện toàn bộ chuỗi sản xuất chip mà vẫn đảm bảo năng lực cạnh tranh.

Theo phân tích của Bandwidth, trong nhiều thập kỷ qua, Việt Nam đã xây dựng nền tảng vững chắc trong lĩnh vực lắp ráp và kiểm định điện tử, tận dụng làn sóng dịch chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc. Việt Nam hiện tiếp tục nâng cấp vị thế với các khoản đầu tư lớn như dự án khoảng 1,6 tỷ USD của Amkor tại Bắc Ninh trong lĩnh vực đóng gói và kiểm định chip công nghệ cao.

Những thành công của Việt Nam trong lĩnh vực chip bán dẫn không thể kể đến nỗ lực của doanh nghiệp nội địa trong việc bắt đầu tham gia sâu hơn vào ngành bán dẫn, tiêu biểu là dự án chip 32 nanomet của Viettel.

Theo Bandwidth, việc Viettel khởi công nhà máy bán dẫn quy mô lớn tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc vào tháng 1/2026 để thiết kế và sản xuất chip 32 nanomet là bước đi mang tính nền tảng, giúp doanh nghiệp trong nước từng bước làm chủ công nghệ lõi.

Bên cạnh đó, theo kế hoạch phát triển ngành chip mới được công bố, Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư thiết kế chip vào năm 2030 và xây dựng lực lượng hơn 100.000 lao động cho ngành vào năm 2040, qua đó tiếp tục nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.

Với những điển hình trên, Bandwidth cho rằng Việt Nam đã minh họa rõ nét cách một quốc gia đang phát triển xây dựng vị thế trở thành đối tác hữu ích cho phương Tây mà không cần phải trở thành “người khổng lồ” như TSMC hay Samsung.