TP. HCM đẩy nhanh đại dự án giao thông hơn 250.000 tỷ: 3 tuyến metro với 60 nhà ga kết nối vùng lõi đến đô thị phía Bắc

TP. HCM hiện đang đẩy nhanh thủ tục chuẩn bị đầu tư 3 tuyến metro gồm Tân Sơn Nhất - Phú Hữu, Thủ Dầu Một - TP. HCM và Thành phố mới Bình Dương - Suối Tiên. Với tổng chiều dài xấp xỉ 90km, ba dự án được kỳ vọng sẽ mở rộng mạng lưới đường sắt đô thị từ khu vực lõi TP. HCM tới các đô thị phía Bắc, đồng thời tạo thêm trục kết nối quan trọng với các đầu mối giao thông lớn của thành phố.

Hiện nay, TP. HCM đang bước vào giai đoạn tăng tốc chuẩn bị cho một chương trình đầu tư đường sắt đô thị có quy mô lớn, khi cùng lúc thúc đẩy tiến độ của 3 tuyến metro kết nối khu vực trung tâm với không gian đô thị Bình Dương trước đây. Theo thông báo kết luận của ông Phan Công Bằng -Trưởng Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP. HCM (MAUR), phương án tuyến và các công trình trên tuyến của cả 3 dự án được đặt mục tiêu hoàn tất để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt ngay trong tháng 8/2026.

Ba dự án gồm metro số 6 giai đoạn 1, đoạn Tân Sơn Nhất - Phú Hữu; metro số 2 Bình Dương, đoạn Thủ Dầu Một - TP. HCM; và metro số 1 Bình Dương, đoạn Thành phố mới Bình Dương - Suối Tiên. Đây là những tuyến có vai trò quan trọng trong việc mở rộng không gian kết nối của mạng lưới đường sắt đô thị TP. HCM, khi các hành lang giao thông không còn chỉ tập trung trong khu vực đô thị lõi mà được kéo dài tới các cực phát triển phía Bắc và phía Đông.

Theo kế hoạch, sau khi chốt phương án tuyến trong tháng 8, hồ sơ dự án bồi thường, giải phóng mặt bằng sẽ được hoàn thiện trước ngày 15/9/2026, sau đó trình phê duyệt vào đầu tháng 10. Cùng thời gian, báo cáo nghiên cứu khả thi (FS) và thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED) của cả 3 tuyến được đặt mục tiêu hoàn thành trong tháng 10, làm cơ sở trình duyệt dự án đầu tư vào tháng 11/2026.

Nếu các mốc này được giữ đúng kế hoạch, các dự án sẽ nhanh chóng chuyển từ giai đoạn chuẩn bị sang triển khai trên thực địa. MAUR thống nhất phương án khởi công trước các hạng mục ưu tiên tại depot Bình Triệu, Hiệp Bình Phước và Phú Chánh vào cuối năm 2026, sau đó đồng loạt khởi công các hạng mục chính vào ngày 30/4/2027.

Điểm đáng chú ý là TP. HCM đang tính toán việc triển khai 3 tuyến không chỉ trên phương diện tiến độ mà cả bài toán kiểm soát chi phí và làm chủ công nghệ. Các dự án dự kiến ưu tiên lựa chọn tư vấn trong nước, qua đó tăng khả năng chủ động về tiến độ và tối ưu chi phí. Về kết cấu, các đơn vị chuyên môn đang đặt hai phương án dầm chữ U và dầm hộp lên bàn cân, đánh giá theo các tiêu chí về hiệu quả kinh tế, mỹ quan, tiếng ồn và đặc biệt là vấn đề bản quyền thiết kế. Mục tiêu được đặt ra là hướng tới khả năng nội địa hóa quy trình sản xuất.

Song song với quá trình lựa chọn giải pháp kỹ thuật, một tổ rà soát nội bộ cũng được thành lập để kiểm tra định mức, dự toán và chủng loại vật tư trước khi bước vào đấu thầu. Đây là khâu có ý nghĩa quan trọng khi thành phố đồng thời chuẩn bị nhiều dự án đường sắt đô thị, đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ từ thiết kế, vật liệu đến phương án thi công ngay từ đầu.

Về quy mô, 3 tuyến có tổng chiều dài xấp xỉ 90km, tổng vốn sơ bộ khoảng 254.530 tỷ đồng, tạo thành những hành lang giao thông mới giữa vùng lõi TP. HCM và các đô thị thuộc khu vực Bình Dương trước đây.

Trong đó, metro số 1 Bình Dương, đoạn Thành phố mới Bình Dương - Suối Tiên dài khoảng 32km, được quy hoạch đi hoàn toàn trên cao, với 19 nhà ga và depot đặt tại Phú Chánh. Tuyến đóng vai trò kết nối một trong những khu vực đô thị quan trọng của Bình Dương trước đây với mạng lưới đường sắt đô thị của TP. HCM tại khu vực Suối Tiên.

Trong khi đó, metro số 2 Bình Dương, đoạn Thủ Dầu Một - TP. HCM có quy mô lớn nhất trong 3 tuyến, dài khoảng 35,1km. Tuyến được bố trí 24 nhà ga, kết hợp giữa các đoạn đi trên cao và đi ngầm, với depot đặt tại khu vực Hiệp Bình Phước, nay thuộc phường Hiệp Bình.

Nếu tuyến số 1 tạo hành lang kết nối Thành phố mới Bình Dương với Suối Tiên, tuyến số 2 tiếp tục đảm nhận vai trò đưa trục giao thông này tiến sâu hơn về phía TP. HCM. Cấu trúc đó tạo điều kiện để mạng lưới đường sắt đô thị được liên kết theo hướng xuyên suốt thay vì hình thành những tuyến độc lập theo từng khu vực.

Đáng chú ý nhất trong nhóm 3 dự án là metro số 6 giai đoạn 1, đoạn Tân Sơn Nhất - Phú Hữu, dài khoảng 23km, với 17 nhà ga, trong đó khoảng 19km đi ngầm, depot đặt tại Bình Triệu.

Tuyến số 6 có vai trò đặc biệt bởi một đầu tuyến nằm tại khu vực sân bay Tân Sơn Nhất, còn đầu kia hướng về Phú Hữu, tạo thêm một hành lang giao thông quan trọng về phía Đông TP. HCM. Khi đưa vào vận hành, tuyến được kỳ vọng tăng khả năng kết nối giữa metro số 6 với các tuyến metro khác, trong đó hành khách có thể chuyển từ metro số 2 và metro số 4 để tiếp cận sân bay Tân Sơn Nhất.

Không dừng ở đó, hướng kết nối về Phú Hữu còn mở ra khả năng liên thông với hành lang giao thông hướng tới sân bay Long Thành, qua đó tạo thêm một trục kết nối giữa hai đầu mối hàng không quan trọng của khu vực.

Nhìn tổng thể, 3 dự án đang tạo thành ba hướng phát triển đáng chú ý của mạng lưới metro TP. HCM. Một tuyến kết nối Thành phố mới Bình Dương với Suối Tiên, một tuyến kéo dài từ Thủ Dầu Một về TP. HCM, trong khi tuyến số 6 mở trục Tân Sơn Nhất - phía Đông thành phố. Các tuyến được nghiên cứu để kết nối với mạng lưới đường sắt đô thị hiện hữu và tương lai, qua đó từng bước hình thành hệ thống vận tải khối lượng lớn trên một không gian đô thị rộng hơn.

Điều này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh TP. HCM hiện nay đang vận hành trên một không gian phát triển lớn hơn trước. Sau khi không gian đô thị được mở rộng, yêu cầu kết nối giữa khu vực trung tâm với các cực đô thị, khu dân cư và các đầu mối giao thông ở phía Bắc, phía Đông ngày càng rõ nét. Trong cấu trúc đó, đường sắt đô thị không chỉ có nhiệm vụ giảm áp lực cho đường bộ mà còn trở thành một phương thức kết nối các khu vực phát triển trong cùng một mạng lưới.

Với 3 tuyến dài xấp xỉ 90km, TP. HCM đang đặt những bước chuẩn bị quan trọng cho quá trình mở rộng mạng lưới này. Đáng nói, thành phố không chờ đến khi toàn bộ thủ tục hoàn tất mới đưa dự án vào công trường, mà dự kiến triển khai trước các hạng mục tại 3 depot Bình Triệu, Hiệp Bình Phước và Phú Chánh vào cuối năm 2026.

Sau đó, mốc 30/4/2027 sẽ là thời điểm được kỳ vọng đánh dấu bước chuyển rõ rệt hơn, khi các hạng mục chính của cả 3 dự án đồng loạt khởi công.

Nếu tiến độ được giữ đúng kế hoạch, những dự án này sẽ bổ sung một mạng lưới đường sắt đô thị quy mô lớn, kéo dài từ sân bay Tân Sơn Nhất tới phía Đông, từ các đô thị Bình Dương trước đây vào khu vực trung tâm TP. HCM. Đây cũng là bước đi quan trọng để thành phố chuyển từ phát triển các tuyến metro riêng lẻ sang xây dựng một mạng lưới có khả năng kết nối các cực đô thị trên không gian phát triển mới.