Trung Quốc báo tin vui lớn cho Việt Nam, giúp nước ta thu về hàng tỷ USD

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), tháng 8/2026, xuất khẩu thủy sản Việt Nam đạt 1,14 tỷ USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 8 tháng năm 2026, kim ngạch đạt 8 tỷ USD, tăng 11,8%. Tuy vẫn duy trì mức tăng trưởng 2 con số, tốc độ tăng đã giảm so với mức 12,8% của 7 tháng đầu năm, cho thấy những sức ép đang rõ hơn trong hoạt động xuất khẩu nửa cuối năm.

Đáng chú ý, động lực tăng trưởng đang dịch chuyển giữa các thị trường. Trung Quốc - Hồng Kông và ASEAN tiếp tục tăng tốc, góp phần bù đắp sự suy yếu tại Mỹ, EU và một số thị trường truyền thống. Diễn biến này cho thấy xuất khẩu thủy sản Việt Nam đang dần giảm sự phụ thuộc vào sức mua của các thị trường truyền thống, trong khi khả năng phân bổ lại nguồn hàng và đáp ứng các yêu cầu mới ngày càng có ý nghĩa đối với sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trung Quốc - Hồng Kông trở thành lực kéo lớn nhất trong xuất khẩu thủy sản

Trung Quốc - Hồng Kông tiếp tục là thị trường xuất khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam. Riêng tháng 8, kim ngạch sang thị trường này đạt 287,7 triệu USD, tăng 26,2% so với cùng kỳ. Lũy kế 8 tháng đạt 2,03 tỷ USD, tăng 33,4% và chiếm hơn 25% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả nước.

Theo VASEP, thị trường Trung Quốc - Hồng Kông đóng góp khoảng 508 triệu USD vào phần tăng thêm của toàn ngành, tương đương khoảng 60% mức tăng chung. Nhu cầu đối với tôm, cá tra, cua ghẹ và cá biển tiếp tục duy trì ở mức cao, qua đó trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng xuất khẩu thủy sản trong 8 tháng đầu năm.

Trong khi đó, xuất khẩu sang Hoa Kỳ tiếp tục gặp khó khăn. Tháng 8, kim ngạch đạt 167,74 triệu USD, giảm 11,4%; lũy kế 8 tháng đạt 1,24 tỷ USD, gần như đi ngang so với cùng kỳ. Tôm và cá tra suy giảm mạnh, trong khi cá ngừ, cua ghẹ và nhuyễn thể vẫn giữ được mức tăng nhất định.

Tại EU, xuất khẩu thủy sản trong 8 tháng giảm 1,6%, còn 749,9 triệu USD, chủ yếu do tôm và cá ngừ suy yếu. Ở các thị trường khác, Nhật Bản đạt 1,11 tỷ USD, tăng 2%; Hàn Quốc đạt 566,3 triệu USD, tăng 4,9%. Đáng chú ý, ASEAN đạt 544,9 triệu USD, tăng 20%, riêng tháng 8 tăng tới 31%, tiếp tục cho thấy vai trò ngày càng rõ hơn của các thị trường châu Á.

Tôm giữ vai trò chủ lực, cá tra phân hóa mạnh

Trong cơ cấu mặt hàng, tôm tiếp tục giữ vị trí chủ lực với kim ngạch xuất khẩu 485,5 triệu USD trong tháng 8, tăng 5,7%. Lũy kế 8 tháng đạt 3,29 tỷ USD, tăng 12,3% và chiếm khoảng 41% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản.

Trung Quốc - Hồng Kông tiếp tục là lực kéo quan trọng của ngành tôm khi kim ngạch xuất khẩu đạt 1,13 tỷ USD, tăng 37,6%. Xuất khẩu tôm sang Nhật Bản tăng 10%, Hàn Quốc tăng 16% và ASEAN tăng tới 48% trong tháng 8.

Trái lại, Hoa Kỳ đang tạo áp lực lớn đối với ngành tôm. Kim ngạch xuất khẩu trong tháng 8 giảm 22%, còn 70 triệu USD; lũy kế 8 tháng giảm 13,4%, xuống 427,6 triệu USD. Tại EU, xuất khẩu tôm cũng giảm 18% trong tháng 8 và giảm 2,7% trong 8 tháng.

Theo VASEP, mức thuế theo Điều 301 là 12,5%, cao hơn mức 10% của một số đối thủ cạnh tranh, làm gia tăng bất lợi về giá đối với tôm Việt Nam. Kết quả sơ bộ rà soát thuế chống bán phá giá cũng cho thấy mức thuế tăng đáng kể. Kết quả cuối cùng dự kiến công bố cuối tháng 9/2026 sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với đơn hàng quý IV. Nếu mức thuế vẫn cao, dòng hàng có thể tiếp tục chuyển hướng sang châu Á, đồng thời tạo thêm áp lực lên giá bán và biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Với cá tra, xuất khẩu tháng 8 đạt 194,8 triệu USD, tăng nhẹ 0,4%; lũy kế 8 tháng đạt 1,5 tỷ USD, tăng 9%. Trung Quốc - Hồng Kông tiếp tục là thị trường quan trọng với kim ngạch 435,21 triệu USD, tăng 26,5%.

Đáng chú ý, xuất khẩu cá tra sang EU tăng 42% trong tháng 8 và tăng 11,4% trong 8 tháng, đạt 131,7 triệu USD. Tình trạng thiếu hụt nguồn cung cá thịt trắng tự nhiên tại châu Âu cùng giá cá tuyết tăng cao đang tạo thêm khoảng trống thị trường cho cá tra Việt Nam.

Ngược lại, Hoa Kỳ tiếp tục là điểm yếu của ngành cá tra. Tháng 8, kim ngạch chỉ đạt 12,5 triệu USD, giảm 54,8%; lũy kế 8 tháng đạt 201,7 triệu USD, giảm 13,9%. Kết quả cuối cùng POR21 được công bố ngày 12/8 với mức thuế chống bán phá giá tăng mạnh khiến các nhà nhập khẩu thận trọng hơn. Theo VASEP, cá tra khó phục hồi nhanh tại Mỹ và tăng trưởng sẽ dựa nhiều hơn vào Trung Quốc, EU, ASEAN, Trung Đông và các thị trường ngách.

Những điểm sáng khác và phép thử trong quý IV

Không phải tất cả các nhóm hàng đều chịu sức ép giống nhau. Xuất khẩu cá ngừ trong tháng 8 đạt 78,1 triệu USD, giảm 11%; lũy kế 8 tháng đạt 622 triệu USD, chỉ tăng 0,5%. Hoa Kỳ tăng 8%, đạt 247,7 triệu USD, nhưng EU giảm 20%, còn 113,6 triệu USD; riêng tháng 8 giảm 43,6%. Giá cá ngừ vằn nguyên liệu tại Bangkok tăng trở lại, trong khi cạnh tranh về ưu đãi thuế tại EU và yêu cầu nguồn gốc ngày càng chặt chẽ đang thu hẹp biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Trong khi đó, mực và bạch tuộc ghi nhận kết quả tích cực hơn. Kim ngạch tháng 8 đạt 75 triệu USD, tăng 5,7%; lũy kế 8 tháng đạt 524 triệu USD, tăng 14,4%. Xuất khẩu sang Hàn Quốc tăng 18,7% và ASEAN tăng 33%, trong bối cảnh nguồn cung mực tại Hàn Quốc giảm và nhu cầu từ Trung Quốc gia tăng.

Cua ghẹ và các loại giáp xác khác tiếp tục là một điểm sáng với kim ngạch 304,9 triệu USD trong 8 tháng, tăng 34%. Riêng tháng 8 đạt 55 triệu USD, tăng 50,7%. Xuất khẩu sang Hoa Kỳ tăng gấp đôi lên 84,7 triệu USD, trong khi Trung Quốc - Hồng Kông tăng 41,8%, đạt 154,7 triệu USD.

Nhuyễn thể hai mảnh vỏ cũng duy trì mức tăng trưởng mạnh, đạt 209,6 triệu USD sau 8 tháng, tăng 30,8%. Xuất khẩu sang EU tăng 29,5%, trong khi Hoa Kỳ tăng tới 96%. Ở chiều ngược lại, Trung Quốc - Hồng Kông giảm 30,8%.

Từ nay đến cuối năm, nhu cầu phục vụ mùa lễ hội và chu kỳ bổ sung tồn kho được kỳ vọng tiếp tục hỗ trợ xuất khẩu thủy sản. Tuy nhiên, triển vọng quý IV sẽ chịu tác động rõ hơn từ chính sách thương mại, các biện pháp phòng vệ và yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng chặt chẽ.

Đối với tôm, kết quả cuối cùng của đợt rà soát thuế chống bán phá giá tại Hoa Kỳ cùng mức thuế theo Điều 301 sẽ tác động trực tiếp đến đơn hàng Mỹ, giá chào và tốc độ chuyển hướng thị trường. Với cá tra, POR21 khiến triển vọng tại Mỹ kém thuận lợi hơn, trong khi Trung Quốc và EU tiếp tục là hai điểm bù quan trọng.

Trong khi đó, cá ngừ, mực, bạch tuộc và các sản phẩm khai thác khác phải đối mặt với những yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt liên quan đến chống khai thác bất hợp pháp (IUU), hệ thống CATCH của EU và truy xuất nguồn gốc. Tại Mỹ, MMPA cũng yêu cầu hồ sơ chứng minh tính hợp lệ đối với các mã hàng bị gắn cờ. Những yêu cầu này không chỉ là vấn đề thủ tục mà đang trở thành yếu tố phân loại nhà cung cấp trên thị trường quốc tế.

Theo bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký VASEP, mục tiêu xuất khẩu thủy sản vượt 12 tỷ USD trong năm 2026 vẫn khả thi nếu nhu cầu tại Trung Quốc - Hồng Kông tiếp tục duy trì và các đơn hàng mùa cao điểm không bị gián đoạn. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng quý IV nhiều khả năng thấp hơn 8 tháng đầu năm khi tôm chịu áp lực thuế, cá tra khó phục hồi tại Mỹ và cá ngừ chưa tạo được đột phá.

Trong bối cảnh đó, mực, bạch tuộc, cua ghẹ, nhuyễn thể cùng các thị trường châu Á tiếp tục là những điểm sáng có tính chọn lọc. Bài toán của ngành thủy sản Việt Nam vì thế không còn chỉ là gia tăng sản lượng hay tìm kiếm thêm đơn hàng, mà ngày càng nằm ở khả năng đa dạng hóa thị trường, nâng chất lượng, kiểm soát nguồn nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc và quản trị chi phí để duy trì sức cạnh tranh.