TS Bùi Ngọc Sơn: Hàn Quốc có nguy cơ mắc 'căn bệnh Hà Lan' vì cơn sốt chip AI

Hai tập đoàn hốt bạc, nền kinh tế phân hóa

Chia sẻ tại talkshow "Samsung, SK 'hốt bạc' trả lương 'cao ngất' - ngành chip gây "sốt" khắp Hàn Quốc", do VTC News tổ chức, theo TS Bùi Ngọc Sơn, chuyên gia kinh tế, cơn sốt AI đang tạo ra cơ hội đặc biệt cho Hàn Quốc nhờ vị thế của Samsung Electronics và SK Hynix trong lĩnh vực chip nhớ. Khi các tập đoàn công nghệ toàn cầu đẩy mạnh đầu tư trung tâm dữ liệu và phát triển AI, nhu cầu chip tăng mạnh, giúp hai doanh nghiệp Hàn Quốc thu lợi nhuận lớn.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của ngành bán dẫn không đồng nghĩa toàn bộ nền kinh tế cùng thịnh vượng.

Theo ông, điểm đáng lo không nằm ở việc các tập đoàn công nghệ kiếm được nhiều tiền hay trả thưởng lớn cho người lao động. Vấn đề là sự chênh lệch ngày càng rõ giữa nhóm doanh nghiệp dẫn đầu và phần còn lại của nền kinh tế.

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ vốn có năng suất và khả năng tiếp cận công nghệ hạn chế, nay còn phải cạnh tranh về vốn, lao động và chi phí đầu vào. Trong khi đó, những ngành sử dụng nhiều lao động như xây dựng, bán lẻ và các lĩnh vực sản xuất truyền thống không được hưởng lợi tương xứng từ làn sóng AI.

Nghịch lý thể hiện ngay trên thị trường tiêu dùng. Theo phân tích của TS Sơn, nhóm lao động thu nhập cao trong ngành công nghệ có thể chi mạnh cho hàng hóa xa xỉ, giúp một số phân khúc bán lẻ tăng trưởng. Nhưng các siêu thị và cửa hàng phục vụ nhu cầu thiết yếu lại chịu sức ép khi phần đông người dân phải thắt chặt chi tiêu.

Giá nhà cao, lạm phát và gánh nặng nợ hộ gia đình càng làm suy yếu sức mua. Khi người tiêu dùng giảm chi tiêu, doanh nghiệp bán lẻ khó khăn; nhu cầu suy yếu tiếp tục gây sức ép lên những ngành vốn đã chật vật.

Dòng vốn bị hút vào chip, ngành khác chịu sức ép

Một trong những rủi ro lớn nhất, theo TS Sơn, là sự tập trung nguồn lực quá mức vào lĩnh vực đang tăng trưởng nóng.

Khi ngành chip AI mang lại lợi nhuận vượt trội, dòng vốn có xu hướng tìm đến những doanh nghiệp được đánh giá có triển vọng sinh lời cao. Ngược lại, các ngành như xây dựng khó huy động vốn hơn hoặc phải chấp nhận chi phí vay cao hơn.

“Đặt lên bàn cân, ngân hàng sẽ thấy cho doanh nghiệp chip AI vay hấp dẫn hơn nhiều so với doanh nghiệp xây dựng”, ông phân tích.

Sự dịch chuyển này có thể tạo ra vòng xoáy bất lợi: vốn chảy mạnh vào ngành công nghệ, trong khi doanh nghiệp ở các lĩnh vực khác thiếu nguồn lực đầu tư, khó cải thiện năng suất và càng suy giảm sức cạnh tranh.

TS Sơn cho rằng Hàn Quốc đang đối mặt với tình trạng có thể ví như “căn bệnh Hà Lan”. Thuật ngữ này mô tả nguy cơ một lĩnh vực mang lại nguồn thu lớn hút nguồn lực khỏi những ngành khác, khiến phần còn lại của nền kinh tế suy yếu và mất dần sức cạnh tranh.

Ông nhấn mạnh Hàn Quốc đang đứng trước nguy cơ mất cân đối khi nguồn lực tập trung vào ngành chip phục vụ AI, còn nhiều lĩnh vực khác phải đối mặt với chi phí vốn cao.

Điều đó không có nghĩa AI là nguyên nhân duy nhất khiến các ngành truyền thống gặp khó. Những vấn đề như doanh nghiệp xây dựng vay nợ lớn trong giai đoạn tiền rẻ, áp lực lãi suất và sự cạnh tranh từ Trung Quốc cũng góp phần tạo ra khó khăn. Nhưng làn sóng AI có thể khiến sự phân hóa trở nên rõ hơn nếu dòng lợi ích không lan tỏa sang phần còn lại của nền kinh tế.

Cơ hội chỉ kéo dài vài năm nếu không tái cơ cấu

Theo TS Sơn, Hàn Quốc đang có một cơ hội lớn để tận dụng nguồn thu từ chip AI, nhưng cơ hội ấy không kéo dài mãi mãi.

Ông cho rằng chu kỳ sinh lời đặc biệt của AI có thể ngắn hơn các chu kỳ công nghệ trước đây. Với giả định chu kỳ này khoảng 5 năm, Hàn Quốc có thể chỉ còn khoảng 4-5 năm để tận dụng lợi nhuận hiện tại và tái cơ cấu nền kinh tế. Đây là ước tính của chuyên gia, không phải mốc thời gian chắc chắn.

“Nếu không kéo lên được thì còn tồi tệ nữa”, ông cảnh báo, đồng thời cho rằng khi lợi thế công nghệ suy giảm mà nền kinh tế chưa được tái cân bằng, tình trạng phân hóa và bất bình đẳng có thể trở nên nghiêm trọng hơn.

Vì vậy, bài toán của Hàn Quốc không chỉ là làm thế nào để Samsung và SK Hynix tiếp tục giữ vị thế trên thị trường chip. Quan trọng hơn, chính phủ cần tìm cách chuyển hóa nguồn thu từ lĩnh vực tăng trưởng nóng thành năng lực phát triển rộng hơn: hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ nâng năng suất, cải thiện điều kiện cho người lao động và củng cố sức mua trong nước.

TS Sơn cho rằng doanh nghiệp không thể tự mình giải quyết toàn bộ những vấn đề này; vai trò điều tiết và lựa chọn chính sách của chính phủ có ý nghĩa quyết định.

Cơn sốt AI có thể giúp Hàn Quốc giàu lên nhanh chóng, nhưng nếu thành quả chỉ tập trung trong một số tập đoàn, tăng trưởng sẽ khó tạo nền tảng vững chắc cho toàn bộ nền kinh tế. Thách thức lớn nhất của Seoul lúc này không chỉ là kiếm được bao nhiêu tiền từ chip AI, mà là sử dụng nguồn lực ấy để tránh một nền kinh tế tăng trưởng mạnh ở đỉnh nhưng suy yếu ở phần đáy.