Trước thềm nâng hạng, VNX tăng cường giám sát giao dịch trong các kỳ FTSE Russell cơ cấu

Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) vừa ban hành quy chế giám sát tăng cường đối với giao dịch chứng khoán trong các kỳ cơ cấu chỉ số FTSE Russell, trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam chuẩn bị chính thức được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9/2026.

Theo Quyết định số 76/QĐ-HĐTV được VNX ban hành ngày 28/8, cơ chế mới áp dụng đối với các cổ phiếu niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HoSE) trong các kỳ cơ cấu danh mục của những chỉ số do FTSE Russell xây dựng và quản lý theo thỏa thuận hợp tác với VNX và công ty con.

Mục tiêu của việc giám sát tăng cường là phát hiện sớm các giao dịch có dấu hiệu tác động, thao túng giá chứng khoán hoặc sử dụng thông tin nội bộ để trục lợi trong thời gian FTSE Russell thực hiện cơ cấu danh mục.

Hoạt động giám sát sẽ được triển khai xuyên suốt ba giai đoạn, bắt đầu ngay từ trước thời điểm FTSE Russell công bố kết quả rà soát cho đến sau khi danh mục mới chính thức có hiệu lực.

Ở giai đoạn đầu, việc theo dõi bắt đầu từ ngày giao dịch liền trước ngày chốt dữ liệu và kéo dài đến ngày giao dịch liền trước ngày FTSE Russell công bố kết quả. Đối tượng được chú ý là những cổ phiếu có khả năng được thêm mới hoặc bị loại khỏi chỉ số.

Ngày chốt dữ liệu là thời điểm FTSE Russell kết thúc việc thu thập các thông tin đầu vào phục vụ xác định thành phần và tỷ trọng cổ phiếu trong chỉ số. Những tiêu chí này có thể bao gồm vốn hóa thị trường, thanh khoản, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, giới hạn sở hữu nước ngoài và các yêu cầu khác tùy từng bộ chỉ số.

Giai đoạn thứ hai kéo dài từ thời điểm FTSE Russell công bố kết quả rà soát đến ngày giao dịch liền trước ngày danh mục mới có hiệu lực. Khi đó, hoạt động giám sát tập trung trực tiếp vào những cổ phiếu đã được xác định bổ sung hoặc loại khỏi chỉ số.

Sau khi danh mục chính thức có hiệu lực, các cổ phiếu liên quan tiếp tục nằm trong diện giám sát tăng cường thêm 5 ngày giao dịch.

Trong toàn bộ quá trình này, cơ quan quản lý sẽ tập trung vào ba nhóm dấu hiệu chính, gồm giao dịch của tài khoản hoặc nhóm tài khoản có khả năng tác động đến giá và thanh khoản; hành vi tác động đến giá đóng cửa trong phiên liền trước ngày chỉ số có hiệu lực; và các giao dịch có dấu hiệu sử dụng thông tin nội bộ.

Đáng chú ý, phiên giao dịch ngay trước ngày chỉ số có hiệu lực thường là thời điểm các quỹ ETF và quỹ đầu tư mô phỏng chỉ số tập trung mua, bán cổ phiếu để đưa danh mục về sát tỷ trọng của chỉ số tham chiếu. Khối lượng giao dịch vì vậy có thể tăng mạnh, đặc biệt trong phiên khớp lệnh xác định giá đóng cửa.

HoSE được giao xây dựng và triển khai quy trình giám sát cụ thể sau khi được VNX chấp thuận. Khi xuất hiện giao dịch nghi vấn, HoSE có thể yêu cầu các thành viên giao dịch cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ xác minh, đồng thời báo cáo VNX và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước theo quy định.

Theo đó, các công ty chứng khoán có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, chính xác và kịp thời thông tin khi nhận được yêu cầu từ cơ quan giám sát.

Quy chế giám sát mới được triển khai song song với hệ thống giám sát giao dịch hiện hành, thay vì thay thế cơ chế giám sát thường xuyên trên thị trường.

Động thái của VNX diễn ra ngay trước thời điểm quyết định nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam của FTSE Russell chính thức có hiệu lực.

FTSE Russell đã công bố quyết định nâng Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp vào tháng 10/2025. Sau kỳ đánh giá giữa kỳ tháng 3/2026, tổ chức này xác nhận Việt Nam đáp ứng các tiêu chí cần thiết và giữ nguyên thời điểm nâng hạng từ khi thị trường mở cửa ngày 21/9/2026.

Sau khi được nâng hạng, cổ phiếu Việt Nam sẽ đủ điều kiện gia nhập FTSE Global Equity Index Series (FTSE GEIS), trong đó có các bộ chỉ số lớn như FTSE All-World, FTSE Global All Cap và FTSE Emerging Market Index.

Việc đưa cổ phiếu Việt Nam vào hệ thống chỉ số FTSE GEIS dự kiến được thực hiện theo 4 giai đoạn, bắt đầu từ tháng 9/2026 và hoàn tất vào tháng 9/2027.

Theo đó, 27 cổ phiếu Việt Nam được dự kiến bổ sung vào các nhóm vốn hóa lớn, vừa và nhỏ thuộc FTSE GEIS.

Trong nhóm vốn hóa lớn có VCB, VIC và VHM, nhóm vốn hóa vừa gồm BID, HPG và VPB. Ngoài ra, 21 cổ phiếu khác được phân loại vào nhóm vốn hóa nhỏ.

Đối với các quỹ mô phỏng chỉ số, thời điểm danh mục mới có hiệu lực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Hoạt động mua, bán thường tập trung trong phiên giao dịch liền trước ngày hiệu lực, nhất là vào thời điểm đóng cửa, nhằm đưa tỷ trọng danh mục về gần nhất với chỉ số tham chiếu và hạn chế sai lệch mô phỏng.