Từng cứu nguy cho Hoàng Anh Gia Lai, vì sao đàn bò của bầu Đức giờ chỉ còn là dĩ vãng?

Hơn một thập kỷ trước, hoạt động chăn nuôi đại gia súc từng được xem là chiếc phao cứu sinh giúp Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai (HAGL) vượt qua giai đoạn khủng hoảng tài chính. Giữa lúc mảng bất động sản đóng băng và giá cao su lao dốc, doanh nghiệp của bầu Đức đã tìm thấy nguồn thu ngắn hạn lên tới hàng nghìn tỷ đồng từ việc nhập khẩu bò về vỗ béo. Tuy nhiên, sau những biến cố về dòng tiền và áp lực tái cơ cấu nợ vay, tham vọng sở hữu đàn bò hàng trăm nghìn con đã lùi vào dĩ vãng để nhường chỗ cho các nông trường cà phê, sầu riêng và chuối.

Thời hoàng kim của đàn bò Hoàng Anh Gia Lai với doanh thu 10 tỷ đồng mỗi ngày

Năm 2014 đánh dấu bước chuyển hướng bất ngờ của Hoàng Anh Gia Lai khi doanh nghiệp chính thức bước chân vào lĩnh vực chăn nuôi tại Việt Nam, Lào và Campuchia. Để tối ưu hóa chi phí đầu vào, tập đoàn đã tận dụng triệt để các nguồn phụ phẩm nông nghiệp sẵn có từ hệ sinh thái của mình như bã cọ dầu và mật rỉ từ các nhà máy đường làm thức ăn. Nguồn giống chủ lực được nhập khẩu trực tiếp từ Australia với quy trình quản lý hiện đại bậc nhất thời điểm đó.

Chỉ riêng trong năm 2015, doanh nghiệp đã đưa về trang trại hơn 120.000 con, bao gồm khoảng 110.000 con bò thịt và phần còn lại là bò sữa. Đến năm 2016, tổng quy mô đàn đã nhanh chóng chạm mốc 250.000 con, tạo tiền đề để ban lãnh đạo đặt ra mục tiêu đầy tham vọng là nâng tổng đàn lên tới 1 triệu con. Bầu Đức từng chia sẻ rằng mỗi cá thể đều được gắn chíp điện tử để theo dõi sát sao, đạt mức tăng trưởng trọng lượng trung bình từ 1,5 đến 1,7 kg mỗi ngày.

Sự đầu tư ồ ạt này nhanh chóng mang lại những con số tài chính ấn tượng trên báo cáo kết quả kinh doanh của tập đoàn phố núi. Trong năm 2016, doanh thu từ việc bán bò đạt tới 3.537 tỷ đồng, tương đương mức thu gần 10 tỷ đồng mỗi ngày và chiếm khoảng 55% tổng doanh thu của toàn hệ thống HAGL. Tầm quan trọng của mảng kinh doanh này lớn đến mức bầu Đức từng phải thẳng thắn thừa nhận với cổ đông: "Năm nay (2016), không có bò thì chúng tôi cũng… bò luôn".

Cú trượt dài của biên lợi nhuận và cuộc thu hẹp quy mô đàn bò của bầu Đức

Thế nhưng, quy mô doanh thu hàng nghìn tỷ đồng trên sổ sách lại không đi kèm với hiệu quả sinh lời bền vững trong dài hạn. Ngay trong năm 2016, giá vốn hàng bán của mảng chăn nuôi bắt đầu tăng vọt, bào mòn nghiêm trọng phần lợi nhuận thực tế mà doanh nghiệp giữ lại được. Theo số liệu tài chính công bố thời điểm đó, biên lợi nhuận gộp từ hoạt động bán bò đã rơi tự do từ mức 38% xuống chỉ còn 8% vào quý II/2016, trước khi chính thức chuyển sang mức âm 1% vào quý I/2017.

Bên cạnh sự sụt giảm về tỷ suất sinh lời, tham vọng xây dựng chuỗi cung ứng thịt bò giá cạnh tranh đến tận tay người tiêu dùng nội địa cũng vấp phải rào cản lớn. Kế hoạch bắt tay hợp tác chiến lược giữa Hoàng Anh Gia Lai và đơn vị phân phối Vissan đã không mang lại kết quả thực tế như kỳ vọng ban đầu. Khi đầu ra thương mại gặp khó khăn trong lúc chi phí duy trì đàn gia súc khổng lồ ngày càng đè nặng, bài toán dòng tiền lập tức phát đi những tín hiệu cảnh báo.

Bước ngoặt lớn nhất diễn ra trong giai đoạn 2017 đến 2018 khi tập đoàn quyết định chuyển dịch trọng tâm kinh doanh sang mảng trồng cây ăn trái. Quy mô đàn bò của bầu Đức bị cắt giảm mạnh mẽ từ mức đỉnh 250.000 con xuống chỉ còn khoảng 13.000 con tại các trang trại. Thay vì đóng vai trò là cỗ máy tạo doanh thu chủ lực, số lượng gia súc ít ỏi còn lại chỉ làm nhiệm vụ phụ trợ trong chuỗi nông nghiệp khép kín, chủ yếu cung cấp nguồn phân bón hữu cơ cho các vườn cây ăn trái.

Nút thắt thanh khoản đằng sau quyết định từ bỏ giấc mơ chăn nuôi bò

Nhìn lại quá trình thu hẹp mảng chăn nuôi, giới phân tích tài chính nhận định nguyên nhân cốt lõi không nằm ở kỹ thuật nuôi dưỡng mà xuất phát từ áp lực nợ vay của Hoàng Anh Gia Lai. Đến tháng 1/2021, bầu Đức chính thức rút khỏi Công ty Cổ phần Nông nghiệp Quốc tế Hoàng Anh Gia Lai (HAGL Agrico - HNG) để nhượng lại quyền điều hành cho ông Trần Bá Dương, Chủ tịch Thaco, đồng thời dồn toàn lực cho công ty mẹ HAG. Tại đại hội đồng cổ đông thường niên của HAGL Agrico vào tháng 4/2022, ông chủ phố núi đã có những trải lòng thẳng thắn về lý do khiến mô hình chăn nuôi trước đây của mình đứt gãy.

Đánh giá cao cách làm bài bản của ban lãnh đạo mới tại HAGL Agrico, bầu Đức đã tiết lộ góc khuất tài chính từng trói chân doanh nghiệp của mình trong quá khứ. Ông chia sẻ trước các cổ đông: "Chiến lược nuôi bò của HNG rất lớn, hiện cả ngàn con bò rồi nhưng cũng chỉ mới thí điểm. Cho nên không thể làm nhanh được, chậm mà chắc. Nuôi bò thực sự rất hiệu quả, chẳng qua thời đó HAGL mất thanh khoản nên không làm được, bán con bò nào ngân hàng siết nợ thì làm sao nổi. Nên nuôi bò thực chất rất hiệu quả". Lời giải thích này cho thấy khi doanh nghiệp rơi vào tình trạng mất cân đối dòng tiền, việc duy trì vốn lưu động để quay vòng đàn gia súc là điều bất khả thi trước áp lực thu hồi nợ từ các tổ chức tín dụng.

Khép lại câu chuyện chăn nuôi đại gia súc quy mô công nghiệp, bức tranh kinh doanh của Hoàng Anh Gia Lai tính đến năm 2026 đã mang một diện mạo hoàn toàn khác biệt. Doanh nghiệp hiện tập trung nguồn lực tài chính để mở rộng diện tích cây trồng có giá trị kinh tế cao, với kế hoạch trồng mới 7.000 ha cà phê và 1.000 ha dâu tằm ngay trong năm 2026, song song với việc duy trì các nông trường chuối và phát triển sầu riêng. Hành trình hơn 10 năm thăng trầm của đàn bò từng mang về hàng nghìn tỷ đồng là minh chứng rõ nét cho thấy sự khắc nghiệt của bài toán quản trị dòng tiền, buộc các doanh nghiệp phải liên tục gọt giũa danh mục đầu tư để sinh tồn.