Tuyên vô tội, hoàn trả hơn 46kg vàng bị tịch thu của ông chủ tiệm vàng sau 2 lần truy tố

Hơn 20 năm sau khi 46,384kg vàng bị thu giữ, vụ việc của doanh nhân Vu Nhuận Long tại tỉnh Cát Lâm vẫn được xem là một trong những vụ án kéo dài và gây nhiều tranh luận về bồi thường nhà nước tại Trung Quốc. Sau 2 lần bị truy tố, 2 lần được tuyên vô tội và nhiều năm khiếu nại, ông cuối cùng được cơ quan chức năng quyết định hoàn trả số vàng đã bị xử lý trong quá trình điều tra.

Theo hồ sơ do Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc công bố, Vu Nhuận Long bắt đầu kinh doanh vàng từ năm 1993 tại thành phố Hoa Điện, tỉnh Cát Lâm. Đến năm 2000, ông cùng các đối tác nhận thầu khai thác một mỏ vàng.

Trong khoảng 2 năm, mỏ này khai thác được khoảng 23kg vàng. Ngoài ra, ông còn thu mua thêm khoảng 23kg vàng từ các mỏ khác và các cá nhân, nâng tổng lượng vàng sở hữu lên 46,384kg.

Ngày 21/9/2002, khi đang vận chuyển số vàng đến Trường Xuân, Vu Nhuận Long bị công an kiểm tra tại trạm thu phí Hồng Kỳ, thành phố Cát Lâm. Căn cứ Quy chế quản lý vàng bạc năm 1983, cơ quan điều tra cho rằng hành vi của ông có dấu hiệu phạm tội "Kinh doanh trái phép" theo Điều 225 Bộ luật Hình sự Trung Quốc, đồng thời thu giữ toàn bộ 46,384kg vàng và bắt tạm giam để điều tra.

Trong thời gian ông bị tạm giam, ngày 12/2/2003, Quốc vụ viện Trung Quốc ban hành Văn bản số 5 năm 2003, bãi bỏ nhiều thủ tục cấp phép hành chính, trong đó có quy định về cấp phép thu mua và kinh doanh vàng. Sự thay đổi này làm phát sinh những cách hiểu khác nhau trong quá trình xử lý vụ án.

Tháng 4/2003, Vu Nhuận Long được tại ngoại. Đến tháng 9/2003, Viện Kiểm sát nhân dân quận Phong Mãn quyết định không truy tố vì cho rằng hành vi của ông không còn cấu thành tội phạm theo chính sách mới. Tuy nhiên, Công an thành phố Cát Lâm đề nghị xem xét lại, sau đó Viện Kiểm sát thành phố hủy quyết định không truy tố và yêu cầu tiếp tục xử lý vụ án.

Tòa án nhân dân quận Phong Mãn sau đó tuyên Vu Nhuận Long phạm tội "Kinh doanh trái phép" nhưng được miễn hình phạt. Ông kháng cáo bản án.

Ngày 26/5/2005, Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc có văn bản hướng dẫn, xác định sau khi Văn bản số 5 có hiệu lực, hoạt động thu mua và mua bán vàng của cá nhân không còn cấu thành tội "Kinh doanh trái phép". Trên cơ sở đó, ngày 22/7/2005, Tòa án Trung cấp thành phố Cát Lâm hủy bản án sơ thẩm và tuyên Vu Nhuận Long vô tội.

Sau khi được minh oan, ông yêu cầu hoàn trả 46,384kg vàng đã bị thu giữ nhưng được thông báo số vàng không còn. Theo hồ sơ của Công an thành phố Cát Lâm, chỉ 5 ngày sau khi bị thu giữ, tức ngày 26/9/2002, toàn bộ số vàng đã được bán cho Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc theo quy định khi đó, thu về hơn 3,84 triệu nhân dân tệ và số tiền này được nộp vào ngân sách nhà nước.

Quá trình xem xét sau đó xác định việc xử lý vật chứng trong giai đoạn điều tra không phù hợp với quy định của Luật Tố tụng hình sự Trung Quốc. Theo quy định, tài sản bị tạm giữ phải được bảo quản cho đến khi bản án hoặc quyết định của tòa án có hiệu lực. Việc bán toàn bộ số vàng trước khi vụ án được xét xử khiến tài sản không còn để hoàn trả khi bị can được tuyên vô tội.

Từ năm 2005, Vu Nhuận Long liên tục khiếu nại yêu cầu trả lại tài sản nhưng không đạt kết quả. Tháng 8/2012, vụ án được xem xét lại theo thủ tục tái thẩm và ông tiếp tục bị bắt giữ.

Ngày 15/10/2012, Tòa án nhân dân quận Phong Mãn tiếp tục tuyên ông phạm tội "Kinh doanh trái phép", miễn hình phạt và quyết định tịch thu toàn bộ hơn 46kg vàng sung công. Vu Nhuận Long tiếp tục kháng cáo.

Đầu năm 2013, Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc một lần nữa khẳng định việc bãi bỏ cơ chế cấp phép kinh doanh vàng đồng nghĩa hoạt động mua bán vàng của cá nhân không còn cấu thành tội phạm. Tháng 7/2013, Tòa án Trung cấp thành phố Cát Lâm hủy bản án trước đó và tiếp tục tuyên Vu Nhuận Long vô tội.

Sau lần được tuyên vô tội thứ 2, ông chuyển sang yêu cầu Nhà nước bồi thường. Tháng 11/2014, ông nộp đơn đến Công an thành phố Cát Lâm. Ngày 8/1/2015, cơ quan này quyết định bồi thường hơn 3,843 triệu nhân dân tệ, tính theo giá trị số vàng tại thời điểm bị bán năm 2002.

Vu Nhuận Long không đồng ý, cho rằng giá vàng đã tăng mạnh và đề nghị được bồi thường theo giá thị trường, tương đương khoảng 13 triệu nhân dân tệ. Vấn đề này làm dấy lên nhiều tranh luận trong giới luật học. Một số ý kiến cho rằng cơ quan nhà nước chỉ phải hoàn trả số tiền thu được từ việc bán tài sản theo Luật Bồi thường nhà nước, trong khi nhiều chuyên gia cho rằng cần ưu tiên hoàn trả đúng tài sản gốc bằng cách mua lại lượng vàng tương đương.

Ngày 5/3/2015, Công an tỉnh Cát Lâm tổ chức hòa giải giữa hai bên. Đến ngày 6/3/2015, cơ quan này hủy quyết định bồi thường trước đó và yêu cầu Công an thành phố Cát Lâm hoàn trả cho Vu Nhuận Long đúng 46kg vàng trong thời hạn 3 tháng.

Sau hơn 13 năm theo đuổi vụ việc, Vu Nhuận Long 2 lần được tòa án tuyên vô tội và được xác định có quyền nhận lại số vàng đã bị xử lý trái quy định trong quá trình điều tra.