Cô gái Việt gác giấc mơ bác sĩ, nhận bằng tiến sĩ Hóa sinh tại Mỹ khi chưa tròn 28 tuổi

10 năm trước, Đinh Thục Anh, cựu học sinh chuyên Sinh Trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam sang Mỹ du học với mong muốn trở thành bác sĩ. Tuy nhiên, chỉ sau 1 năm đại học, những trải nghiệm thực tế đã khiến cô thay đổi định hướng nghề nghiệp.

Thay vì tiếp tục theo đuổi ngành y, Thục Anh lựa chọn nghiên cứu khoa học, lĩnh vực mang đến cho cô cơ hội khám phá những vấn đề chưa có lời giải. Quyết định ấy mở ra hành trình học tập và làm việc kéo dài một thập kỷ, đưa cô từ giảng đường đại học đến các phòng thí nghiệm chuyên sâu về sinh hóa và công nghệ sinh học.

Bước ngoặt từ giấc mơ trở thành bác sĩ

Sinh năm 1998 tại Hà Nội, Thục Anh sớm bộc lộ niềm yêu thích với môn Sinh học. Từ những năm học tại Trường THCS Ngô Sĩ Liên đến Trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam, cô tích cực tham gia các đội tuyển học sinh giỏi, từng giành giải cấp thành phố và giải thưởng tại cuộc thi nghiên cứu khoa học cấp quốc gia.

Ý định du học Mỹ được Thục Anh ấp ủ từ khi còn học phổ thông, một phần chịu ảnh hưởng từ người dì từng theo học chương trình Tiến sĩ tại đây.

“Ngay khi đỗ vào cấp 3, mình bắt đầu chuẩn bị cho việc du học. Mình học ngoại ngữ để thi các chứng chỉ theo yêu cầu. Về hồ sơ, mình chuẩn bị trong hơn 1 năm”, cô kể.

Năm 2016, Thục Anh nhận học bổng một phần và theo học ngành Hóa Sinh tại The College of Wooster - một trường đại học tư thục tại Mỹ. Khi ấy, cô dự định tiếp tục học ngành y sau khi tốt nghiệp. Tuy nhiên, hoạt động thực tế trong chương trình đào tạo đã khiến Thục Anh nhìn nhận lại lựa chọn của mình. Được giao tiếp xúc, trò chuyện với bệnh nhân để hỗ trợ bác sĩ trong quá trình chăm sóc, cô có dịp hiểu rõ hơn tính chất công việc điều trị trực tiếp. Trải nghiệm này giúp Thục Anh nhận ra nghề bác sĩ không thực sự phù hợp với bản thân như từng hình dung.

Cùng thời gian đó, cô bắt đầu tham gia nghiên cứu tại trường. Những giờ làm việc trong phòng thí nghiệm, từ thực hiện thí nghiệm đến tìm hiểu nguyên nhân của các hiện tượng sinh học, lại mang đến cho cô sự hứng thú đặc biệt. Sau khi trải nghiệm cả hai môi trường, Thục Anh quyết định chuyển hướng sang nghiên cứu khoa học ngay từ năm nhất đại học.

“Gia đình không tạo áp lực về nghề nghiệp, bố mẹ luôn khuyến khích mình tự tìm con đường phù hợp với bản thân. Vì thế, mọi người ủng hộ, tin tưởng lựa chọn của mình”, cô chia sẻ. Sự ủng hộ của gia đình giúp Thục Anh yên tâm theo đuổi hướng đi mới, dù điều đó đồng nghĩa với việc thay đổi kế hoạch nghề nghiệp đã chuẩn bị từ nhiều năm trước.

Từ giảng đường đại học đến học bổng tiến sĩ

Dù chuẩn bị du học từ sớm, Thục Anh vẫn gặp không ít khó khăn trong thời gian đầu tại Mỹ, đặc biệt khi phải học tập hoàn toàn bằng tiếng Anh. Trước đó, cô thường đọc tài liệu bằng cách chuyển nghĩa sang tiếng Việt để hiểu rồi mới diễn đạt lại. Thói quen này khiến việc tiếp thu kiến thức mất nhiều thời gian.

Để thích nghi, Thục Anh chủ động luyện giao tiếp, đọc thêm tài liệu và trao đổi với giảng viên, bạn bè. Cuộc sống tại một trường đại học nằm ở vùng quê nước Mỹ cũng khác xa nhịp sống sôi động ở Hà Nội. Có thời điểm, cô từng nghĩ đến việc chuyển trường để tìm một môi trường phù hợp hơn.

Tuy nhiên, theo thời gian, Thục Anh dần thích nghi và nhận ra những thuận lợi của môi trường học tập có quy mô nhỏ. Với mỗi lớp thường chỉ khoảng 20-30 sinh viên, cô có nhiều cơ hội trao đổi trực tiếp với giảng viên, đồng thời dành thêm thời gian cho hoạt động nghiên cứu.

Bên cạnh việc học, Thục Anh làm thêm tại nhà ăn của trường, sau đó đảm nhận công việc quản lý ký túc xá. Cô cũng tham gia các dự án nghiên cứu cùng giảng viên và tiếp tục ở lại trường làm việc trong những kỳ nghỉ hè. Những trải nghiệm này giúp cô từng bước làm quen với phương pháp nghiên cứu, từ xây dựng giả thuyết, thực hiện thí nghiệm đến phân tích và đánh giá kết quả.

Tốt nghiệp đại học loại xuất sắc, Thục Anh tiếp tục ứng tuyển vào chương trình đào tạo Tiến sĩ tại Virginia Tech.

Theo cô, ngoài thành tích học tập, hồ sơ ứng tuyển còn được xem xét dựa trên kinh nghiệm nghiên cứu, sự phù hợp với chương trình và kết quả phỏng vấn với giảng viên. Quá trình tích lũy kinh nghiệm từ bậc đại học trở thành lợi thế, giúp Thục Anh được nhận vào chương trình tiến sĩ với học bổng toàn phần. Đây cũng là bước chuyển quan trọng, khi nghiên cứu khoa học không còn là hoạt động bổ trợ cho việc học mà trở thành công việc chuyên môn cô dành phần lớn thời gian theo đuổi.

Những ngày dài trong phòng thí nghiệm

Virginia Tech là một trong những đại học nghiên cứu công lập lớn của Mỹ. Theo bảng xếp hạng mới nhất của U.S. News & World Report, trường đồng hạng 19 trong nhóm đại học công lập và đồng hạng 52 trong số các đại học quốc gia.

Tại đây, Thục Anh thực hiện luận án dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Kylie D. Allen, Khoa Hóa sinh. Đối tượng nghiên cứu của cô là vi sinh vật sinh methane (methanogens), nhóm cổ khuẩn đơn bào chỉ tồn tại trong môi trường không có oxy như ruộng lúa ngập nước, vùng đất ngập nước, bãi rác hay dạ cỏ của bò. Chúng tạo ra khoảng một tỷ tấn methane mỗi năm, chiếm phần lớn lượng methane trên Trái Đất. Theo Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC), xét trong khoảng thời gian 20 năm, methane có khả năng gây nóng lên toàn cầu mạnh gấp khoảng 80 lần CO2.

Trong buổi bảo vệ luận án, một slide thuyết trình của cô xuất hiện dòng chữ “Methanogens LOVE nickel”, tạm hiểu là vi sinh vật sinh methane “mê” nickel. Nhóm vi sinh vật này cần kim loại nickel để duy trì hoạt động của 4 nhóm enzyme thiết yếu, nhưng nếu lượng nickel vượt mức cần thiết, chúng có thể bị nhiễm độc. Tìm hiểu cơ chế giúp tế bào duy trì sự cân bằng giữa nhu cầu sử dụng và nguy cơ nhiễm độc nickel là một trong những hướng nghiên cứu chính của Thục Anh.

Năm 2024, cô là tác giả chính của một bài tổng quan đăng trên Accounts of Chemical Research, tạp chí thuộc Hiệp hội Hóa học Mỹ. Công trình đề cập đến tiềm năng ứng dụng enzyme MCR, loại enzyme tham gia tạo ra gần như toàn bộ methane sinh học nhằm chuyển hóa methane thành nhiên liệu lỏng và các sản phẩm hóa chất.

Đến tháng 4/2026, Thục Anh tiếp tục đứng tên tác giả chính một nghiên cứu công bố trên Journal of Biological Chemistry, làm sáng tỏ cơ chế vận chuyển nickel trong tế bào của hai protein HypA và HypB. Nhóm nghiên cứu phát hiện protein HypA ở loài Methanococcus maripaludis có khả năng liên kết với sắt, đặc điểm chưa từng được ghi nhận ở các protein HypA khác. Một công trình khác do cô làm tác giả chính cũng vừa được tạp chí ChemBioChem chấp nhận đăng tải. Trước đó, cô còn tham gia với vai trò đồng tác giả trong một nghiên cứu công bố trên Frontiers in Microbiology năm 2023.

Trong quá trình học tiến sĩ, Thục Anh hoàn thành chương trình thạc sĩ Khoa học Sự sống vào tháng 5/2024. Đầu năm 2026, cô được trao giải thưởng Kendall King của Khoa Hóa sinh, ghi nhận những nghiên cứu sinh có thành tích nổi bật trong hoạt động nghiên cứu và giảng dạy. Trong phòng thí nghiệm, cô còn được biết đến với tên tiếng Anh là Avery.

Đằng sau những thành quả nghiên cứu là lịch làm việc kéo dài 8-9 tiếng mỗi ngày, có thời điểm lên tới 12 tiếng. Thục Anh thường xuyên có mặt tại phòng thí nghiệm cả thứ Bảy, Chủ nhật và những ngày nghỉ. Có lần, cô phải ở lại phòng thí nghiệm suốt 2 ngày liên tiếp để theo dõi một thí nghiệm đòi hỏi sự giám sát liên tục.

Những nỗ lực ấy đã trở thành trái ngọt, ngày 13/5/2026, Đinh Thục Anh chính thức bước lên sân khấu nhận bằng tiến sĩ tại lễ tốt nghiệp của Đại học Virginia Tech (Mỹ). Trên vai cô là dải khăn đỏ in ngôi sao vàng. Với Thục Anh, được mang màu cờ Tổ quốc trong khoảnh khắc quan trọng ấy - như một người đại diện cho Việt Nam - là niềm tự hào và vinh dự lớn lao.

Cũng trong tháng 5, cô đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ ngành Hóa sinh tại Fralin Life Sciences Institute thuộc Virginia Tech, khi chưa tròn 28 tuổi.

Sau khi tốt nghiệp, Thục Anh tiếp tục công việc nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Houston, bang Texas. Cô vẫn theo đuổi lĩnh vực nghiên cứu vai trò của kim loại đối với vi sinh vật nhưng chuyển trọng tâm từ nickel sang kẽm và các vi khuẩn đường ruột.

Môi trường đường ruột gần như không có oxy, trong khi những protein phát sáng phổ biến như GFP, công cụ thường được sử dụng để quan sát tế bào sống, lại cần oxy để phát sáng. Vì vậy, Thục Anh đang tập trung phát triển các cảm biến dựa trên protein huỳnh quang có khả năng hoạt động trong điều kiện thiếu oxy, qua đó theo dõi hàm lượng kẽm bên trong tế bào vi khuẩn.

Vấn đề liên quan đến kẽm cũng có ý nghĩa thực tiễn đối với Việt Nam. Theo kết quả Tổng điều tra dinh dưỡng 2019-2020 của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, có tới 58% trẻ em dưới 5 tuổi bị thiếu kẽm. Việc làm rõ tác động của kẽm đối với hệ vi khuẩn đường ruột có thể góp phần cung cấp cơ sở khoa học để đánh giá hiệu quả của các biện pháp bổ sung vi chất và men vi sinh trong tương lai.

Thục Anh chia sẻ, cô sẵn sàng trở về làm việc tại một trường đại học hoặc viện nghiên cứu trong nước nếu tìm được môi trường phù hợp, dù hiện chưa xác định thời điểm cụ thể. Trước mắt, cô muốn tiếp tục tích lũy kinh nghiệm, nâng cao năng lực chuyên môn và phát triển những ý tưởng nghiên cứu đang theo đuổi.

10 năm trước, Thục Anh rời Hà Nội khi mới 18 tuổi, mang theo ước mơ trở thành bác sĩ. Dù cuối cùng lựa chọn một hướng đi khác, những vấn đề cô đang tìm lời giải, từ khí methane đến hệ vi khuẩn đường ruột vẫn gắn liền với môi trường sống và sức khỏe con người.