Vắng bóng dàn CEO Trung Quốc hộ tống ông Tập đến Mỹ
Khả năng ông Tập Cận Bình không mang theo đoàn CEO lớn tới Washington, Mỹ đang làm giảm kỳ vọng về thỏa thuận kinh doanh quy mô lớn. Lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển như vũ bão, điều này cho thấy cuộc cạnh tranh về chip, an ninh và đầu tư đã vượt xa khuôn khổ của một chuyến xúc tiến thương mại.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tới Washington trong bối cảnh quan hệ kinh tế Mỹ - Trung vẫn chứa nhiều vấn đề chưa được giải quyết. Thỏa thuận đình chiến thuế quan sắp hết hạn, cam kết Trung Quốc mua nông sản và máy bay Boeing của Mỹ, đến nguồn cung khoáng sản quan trọng, kiểm soát công nghệ cao và AI... vẫn còn bỏ ngỏ.
Một chi tiết đáng chú ý trước thềm cuộc gặp là thành phần doanh nghiệp. Wall Street Journal ngày 22/9 cho biết ông Tập nhiều khả năng không mang theo đoàn lãnh đạo doanh nghiệp Trung Quốc tới Washington. Điều này đối lập với chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Mỹ Donald Trump hồi tháng 5, khi nhiều CEO Mỹ tháp tùng, gồm Elon Musk, Jensen Huang của Nvidia, Tim Cook, lãnh đạo Boeing và Citigroup.
Khả năng không có đoàn CEO quy mô lớn cho thấy ưu tiên của Bắc Kinh trong Thượng đỉnh Trump - Tập khác với chuyến xúc tiến đầu tư thông thường. AI vẫn là nội dung quan trọng, nhưng được đặt trong khuôn khổ an ninh quốc gia thay vì một bàn đàm phán tìm kiếm hợp đồng kinh doanh.
Trọng tâm là cơ chế tránh rủi ro
Reuters ngày 20/9 cho biết Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đề xuất với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong cơ chế thông báo về sự cố AI, để hai nhà lãnh đạo xem xét tại thượng đỉnh. Mỹ và Trung Quốc có thể thiết lập đối thoại AI tập trung vào an ninh quốc gia, minh bạch và cách xử lý những sự cố công nghệ ở mức độ nghiêm trọng.
“Chuyển từ tình trạng thiếu minh bạch sang minh bạch hơn giữa hai cường quốc AI số một và số hai thế giới là rất quan trọng”, ông Bessent nói sau cuộc trao đổi ở New York. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cũng nhấn mạnh hai nước cần làm việc với nhau, dù thừa nhận những thách thức trong quan hệ song phương là rõ ràng.
Đây là cơ chế hẹp hơn nhiều so với thỏa thuận về mở cửa thị trường AI. Reuters cho biết kiểm soát xuất khẩu chip AI tiên tiến và thiết bị sản xuất bán dẫn không nằm trong nội dung bàn trực tiếp về cơ chế an toàn.
Chính các giới hạn này mới là mấu chốt của cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung: Washington muốn duy trì ưu thế ở khâu tính toán và thiết bị, trong khi Bắc Kinh theo đuổi năng lực tự chủ và mở rộng ứng dụng AI trong nền kinh tế.
Vì thế, sự có mặt của các CEO AI Trung Quốc tại một sự kiện cấp cao, nếu có, cũng khó tự nó tạo ra đột phá thương mại. Hoạt động của các công ty mô hình nền tảng liên quan đến dữ liệu, thuật toán, năng lực tính toán và công nghệ lõi - những chủ đề nhạy cảm nhất hiện nay.
Wall Street Journal nhận định khả năng vắng đoàn doanh nghiệp Trung Quốc làm giảm kỳ vọng về những thỏa thuận lớn. Nhận định này phù hợp với những gì hai bên đã đạt được từ cuộc gặp tháng 5.
Trung Quốc từng cam kết mua 30 tỷ USD nông sản Mỹ, nhưng các dự báo cho thấy kim ngạch có thể chỉ đạt khoảng 21,5 tỷ USD. Cam kết mua hơn 200 máy bay Boeing cũng chưa được thực hiện. Một cơ chế mang tên Hội đồng Thương mại, hướng tới giảm thuế hai chiều đối với khoảng 30 tỷ USD hàng hóa, mới ở giai đoạn triển khai, còn Hội đồng Đầu tư vấp phải sự nghi kỵ về an ninh quốc gia.
Các cuộc tiếp xúc ở New York gần đây chưa tạo tiến triển về một số mục tiêu kinh tế nhạy cảm, trong đó có mua thêm nông sản và máy bay Mỹ. Các bên chỉ trao đổi về khả năng xác định một nhóm hàng hóa “không nhạy cảm” để giảm thuế, như hàng tiêu dùng và mặt hàng công nghệ thấp của Trung Quốc, cùng năng lượng, nông sản và thiết bị y tế từ Mỹ.
Những dữ kiện này lý giải vì sao Bắc Kinh không nhất thiết cần đưa các doanh nhân công nghệ tiên phong vào chuyến đi. Khi chưa có cam kết đầu tư hoặc tiếp cận thị trường đủ cụ thể, một đoàn CEO lớn mang tính biểu tượng sẽ khó tạo thêm giá trị thực chất.
AI được bàn theo hướng an ninh
Trong khi khả năng xuất hiện của CEO Trung Quốc còn bỏ ngỏ, Nhà Trắng dự kiến quy tụ nhiều lãnh đạo công nghệ Mỹ tại quốc yến, theo Reuters. Danh sách có Sam Altman của OpenAI, Sundar Pichai của Alphabet, Jensen Huang, Jeff Bezos, Tim Cook, Michael Dell và Elon Musk. Sự hiện diện của "chủ nhà" cho thấy sức nặng kinh tế của công nghệ trong quan hệ Mỹ - Trung.
Một diễn biến khác cũng cho thấy doanh nghiệp AI Trung Quốc vẫn có kênh tham gia vào trao đổi quốc tế. Reuters ngày 22/9 đưa tin DeepSeek cùng Moonshot AI và một số công ty Trung Quốc được mời trình bày ý kiến trong cuộc họp của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc về rủi ro AI. Nhà sáng lập DeepSeek Liang Wenfeng không có kế hoạch tham dự, theo nguồn tin của Reuters.
Việc các CEO AI Trung Quốc không xuất hiện trong chuyến đi cùng ông Tập không đơn giản là cuộc phô trương vị thế của ngành AI. Hai nước vẫn cần quản lý các rủi ro chung, từ tấn công mạng đến an toàn hạ tầng và nguy cơ AI bị lạm dụng. Nhưng cạnh tranh về chip và năng lực công nghệ vẫn khiến hợp tác bị giới hạn.
Tại thượng đỉnh lần này, một cơ chế trao đổi về sự cố AI - nếu được chấp thuận - có thể là bước tiến thực tế hơn một tuyên bố lớn. Với thị trường, tín hiệu quan trọng không nằm ở số CEO có mặt tại Nhà Trắng, mà là việc Washington và Bắc Kinh có duy trì được kênh đối thoại về AI trong lúc các bất đồng về thương mại và công nghệ chưa hạ nhiệt hay không.
