Ngôi làng 400 năm tuổi 'cô đơn nhất' Khánh Hòa: Lọt thỏm giữa đầm nước, chỉ có một lối vào duy nhất

Nhắc đến Khánh Hòa, nhiều người thường nghĩ ngay đến Nha Trang với những bãi biển đông đúc, khu nghỉ dưỡng và nhịp sống du lịch sôi động.

Tuy nhiên, cách trung tâm không quá xa vẫn tồn tại một ngôi làng gần 400 năm tuổi, gần như tách biệt với khu dân cư bên ngoài, nơi hơn 1.000 người vẫn duy trì cuộc sống gắn chặt với mặt nước và nghề thủy sản.

Ngôi làng gần 400 năm tuổi

Theo những tư liệu được lưu truyền tại địa phương, làng Hà Liên hình thành từ năm 1653, dưới thời chúa Nguyễn Phúc Tần. Ban đầu, làng mang tên An Liên, sau đổi thành Hà Liên.

Tên gọi Hà Liên được người dân lý giải theo nhiều cách. Một cách giải thích gắn với hình ảnh những bông sen từng nở trên đầm Nha Phu. Cũng có ý kiến cho rằng tên làng thể hiện sự gắn bó giữa cộng đồng cư dân với vùng sông nước bao quanh.

Trải qua gần 4 thế kỷ, Hà Liên vẫn duy trì đời sống cộng đồng gắn chặt với đầm Nha Phu. Từ những thế hệ đầu tiên đến khai hoang, lập ấp, người dân từng bước hình thành một làng chài với sinh kế chủ yếu dựa vào nguồn lợi thủy sản.

Ngôi làng nằm trên một dải đất rộng khoảng 2ha, xung quanh gần như được bao bọc hoàn toàn bởi mặt nước đầm Nha Phu.

Để vào làng bằng đường bộ, du khách phải đi qua tuyến đường bê tông độc đạo dài gần 1km. Hai bên đường là các đầm nuôi trồng thủy sản nối tiếp nhau, xa hơn là những mảng rừng ngập mặn trải dọc mặt nước. Con đường nhỏ dẫn vào làng cũng tạo nên cảm giác tách biệt rõ rệt. Càng đi sâu, không gian đô thị dần lùi lại phía sau, thay vào đó là mặt đầm rộng, những vuông nuôi thủy sản và nhịp sống chậm rãi của một làng chài ven biển.

Nhìn từ trên cao, Hà Liên hiện lên như một “ốc đảo” nhỏ giữa vùng đầm phá. Những mái nhà nằm san sát trên dải đất hẹp, xung quanh là các ô đầm nuôi thủy sản đan xen với mặt nước và những mảng xanh của rừng ngập mặn. Từ góc nhìn này, ranh giới giữa khu dân cư và vùng đầm nước hiện lên khá rõ, tạo nên hình dáng đặc biệt cho ngôi làng.

Vào những thời điểm mặt nước phẳng lặng, cả khu dân cư như nằm lọt giữa một khoảng xanh rộng lớn. Những mái nhà, con đường nhỏ và các vuông nuôi thủy sản tạo thành những mảng hình học nối tiếp nhau, trong khi phía ngoài là vùng đầm Nha Phu mở rộng về nhiều hướng.

Chính cảnh quan đặc biệt này đã giúp Hà Liên được bình chọn vào danh sách “Top 7 cảnh đẹp bất ngờ nhìn từ không trung”, thuộc giải thưởng “Ấn tượng Việt Nam” do Tạp chí Sài Gòn Tiếp Thị tổ chức năm 2024.

Hiện Hà Liên có khoảng 333 hộ với 1.128 nhân khẩu. Cuộc sống của phần lớn người dân gắn với hoạt động khai thác và nuôi trồng thủy sản trên đầm Nha Phu.

Những ao nuôi, bè cá, thuyền đánh bắt và hoạt động thu hoạch thủy sản đã trở thành hình ảnh quen thuộc trong đời sống hàng ngày. Với nhiều gia đình, mặt đầm vừa là không gian sinh sống, vừa là nguồn sinh kế được duy trì qua nhiều thế hệ.

Không gian bên trong làng vẫn mang dáng dấp của một khu dân cư ven biển truyền thống. Xen giữa những ngôi nhà mới là các mái ngói cũ, những bức tường nhuốm màu thời gian và các công trình tín ngưỡng gắn với lịch sử hình thành cộng đồng.

Ngay đầu làng là chùa Huệ Liên, nơi người dân thường đến dâng hương vào các dịp lễ, Tết. Bên cạnh chùa là đình làng đã được trùng tu, tiếp tục giữ vai trò trong các hoạt động tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng của cư dân địa phương.

Đời sống văn hóa của Hà Liên cũng gắn chặt với biển và nghề ngư nghiệp. Những nghi lễ như cầu ngư, Nghinh Ông cùng các hình thức sinh hoạt dân gian thể hiện mong ước về những chuyến ra khơi thuận lợi, thời tiết yên lành và cuộc sống đủ đầy.

Tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng

Những năm gần đây, Hà Liên bắt đầu được nhiều nhóm du khách trong và ngoài nước tìm đến nhờ cảnh quan khác biệt và nhịp sống yên bình.

Với lợi thế nằm giữa đầm Nha Phu, khu vực này có điều kiện phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái và trải nghiệm cộng đồng như đi thuyền, chèo kayak, SUP, ngắm bình minh, hoàng hôn hoặc tìm hiểu hệ sinh thái vùng đầm phá.

Một trải nghiệm khác có thể tạo sức hút là cùng người dân tìm hiểu hoạt động nuôi trồng, khai thác thủy sản và quan sát nhịp sống thường nhật của một làng chài lâu đời. Đây cũng là yếu tố giúp Hà Liên tạo sự khác biệt so với những điểm tham quan biển thông thường.

Ngoài ra, ẩm thực địa phương cũng có thể trở thành một phần trong hành trình trải nghiệm. Nguồn thủy sản từ đầm Nha Phu cung cấp nhiều loại cá, tôm, mực và hải sản theo mùa, tạo điều kiện để phát triển các món ăn mang đặc trưng của vùng ven biển Khánh Hòa.

Tuy nhiên, để Hà Liên phát triển thành điểm đến bền vững, hoạt động du lịch cần được tổ chức theo hướng hạn chế tác động đến môi trường đầm Nha Phu, bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập mặn và gìn giữ không gian sinh hoạt vốn có của cộng đồng cư dân.

Giữa khu vực đô thị và du lịch biển ngày càng phát triển của Khánh Hòa, Hà Liên vẫn giữ cho mình một nhịp sống riêng. Dải đất chỉ khoảng 2ha, lịch sử gần 400 năm, hơn 1.100 cư dân cùng vị trí gần như biệt lập giữa đầm Nha Phu đang tạo nên diện mạo khác biệt cho ngôi làng ven biển này.