Vì sao phải điều chỉnh dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng?

Mới đây, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã trình bày tờ trình của Chính phủ báo cáo Quốc hội về việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Theo tờ trình, dự án cần được rà soát, điều chỉnh sau khi sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh, đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và thực hiện Tuyên bố chung Việt Nam - Trung Quốc tháng 4/2026 về thúc đẩy vận tải liên vận quốc tế bằng đường sắt.

Theo phương án mới, tuyến có điểm đầu tại vị trí nối ray qua biên giới thuộc tỉnh Lào Cai, điểm cuối tại ga Nam Hải Phòng. Tuyến chính dài khoảng hơn 360 km, các tuyến nhánh khoảng gần 63 km, đi qua 6 tỉnh, thành phố: Lào Cai, Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hải Phòng.

Dự án sẽ đầu tư đường đơn từ ga Lào Cai đến ga Bắc Hồng, đường đôi từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng và đoạn Yên Viên - Gia Lâm. Tuyến sử dụng khổ đường 1.435 mm, khai thác chung tàu khách và hàng hóa, tốc độ thiết kế tối đa 160 km/h.

Đặc biệt, Chính phủ đề xuất bổ sung đoạn Yên Viên - Gia Lâm dài khoảng 8,4 km và hai nhánh kết nối mạng đường sắt hiện hữu với các ga trên tuyến. Sau điều chỉnh, tổng mức đầu tư sơ bộ của dự án là 289.000 tỷ đồng, tăng hơn 86.000 tỷ đồng so với mức hơn 200.000 tỷ đồng được Quốc hội phê duyệt năm 2025.

Lý giải sự cần thiết điều chỉnh dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, ông Chu Văn Tuân - Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đường sắt, Bộ Xây dựng - thông tin, trước đây tuyến đi qua địa giới của 9 tỉnh, thành phố, nhưng sau khi sáp nhập đơn vị hành chính hiện chỉ còn đi qua 6 địa phương. Nhiều trung tâm tỉnh lỵ lớn dọc tuyến như Lào Cai, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Hải Phòng đã điều chỉnh quy hoạch.

Hàng loạt dự án hạ tầng lớn xung quanh khu vực cũng được bổ sung quy hoạch và triển khai, như Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, tuyến đường bộ kết nối Hà Nội với sân bay Gia Bình và tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh. Các dự án mới xuất hiện đặt ra yêu cầu kết nối liên vùng cao hơn, khiến phương án thiết kế cũ không còn phù hợp.

Ngoài ra, giai đoạn 2040-2050, nhu cầu vận tải hành khách đoạn đường sắt Hà Nội - Hải Phòng dự kiến tăng khoảng 1,6 triệu khách/năm, trong khi hàng hóa trên đoạn Yên Bái - Việt Trì tăng thêm khoảng 3,78 triệu tấn/năm. Nếu giữ nguyên quy mô đường đơn ban đầu sẽ không thể gánh nổi lượng vận tải khổng lồ này trong dài hạn.

Theo Bộ Xây dựng, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được kỳ vọng tạo ra một thị trường xây dựng và công nghiệp khổng lồ. Tính toán của Bộ Xây dựng chỉ ra rằng riêng tuyến này khi xây dựng sẽ tạo ra thị trường trị giá khoảng 4,4 tỷ USD, mang lại 90.000 việc làm trong thời gian thi công và 2.500 việc làm lâu dài khi vận hành.