Vị Thượng tướng xuất sắc quê Hưng Yên là linh hồn của Chiến dịch Tây Nguyên, được phong Đại tá khi mới 27 tuổi

Chiến sĩ cách mạng được đích thân Bác Hồ đặt tên

Thượng tướng Hoàng Minh Thảo có tên khai sinh Tạ Thái An. Ông sinh ngày 25/10/1921 tại xã Bảo Khê, huyện Kim Động (nay thuộc phường Sơn Nam), tỉnh Hưng Yên. Cha ông là Tạ Quang Khai, mẹ là Nguyễn Thị Tành, làm nghề thợ may.

Do cha tham gia phong trào yêu nước và bị thực dân Pháp truy bắt, gia đình ông rời quê, lên sinh sống tại Lạng Sơn.

Từ những năm tuổi trẻ, Tạ Thái An đã sớm tham gia hoạt động cách mạng. Năm 1937, ông được xếp vào danh sách cảm tình Đảng tại cơ sở Đảng ở Lạng Sơn, tham gia Đoàn Thanh niên Dân chủ do Đảng Cộng sản Việt Nam tổ chức và lấy bí danh Tạ Quang.

Năm 1941, Tạ Quang tham gia Việt Minh, sau đó được cử sang Liễu Châu, Trung Quốc học quân sự. Trong thời gian này, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt cho tên mới là Hoàng Minh Thảo. Từ đó, cái tên Hoàng Minh Thảo gắn với ông trong suốt quá trình hoạt động cách mạng và quân ngũ.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Hoàng Minh Thảo được giao những trọng trách trong tổ chức và chỉ huy lực lượng vũ trang. Tháng 10/1945, khi mới 24 tuổi, ông được giao giữ chức Khu trưởng Chiến khu 3, thay đồng chí Nguyễn Bình vào Nam nhận nhiệm vụ Tư lệnh Nam Bộ.

Trong thời gian đảm nhiệm cương vị này, Hoàng Minh Thảo tham gia tổ chức lực lượng, chỉ huy chiến đấu và xây dựng phong trào kháng chiến tại khu vực được giao. Ông được giao nhiệm vụ giải phóng Móng Cái, Hà Khẩu và tổ chức chống Pháp tại Hải Phòng.

Năm 1949, ông được giao làm Tư lệnh Liên khu 4. Một năm sau, ông trở thành Đại đoàn trưởng Đại đoàn 304, một trong những đại đoàn chủ lực đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Trên cương vị chỉ huy Đại đoàn 304, Hoàng Minh Thảo cùng đơn vị tham gia nhiều chiến dịch và trận đánh tại Trung Lào, Cánh Đồng Chum, Ninh Bình, đồng thời thực hiện nhiệm vụ bảo vệ hậu phương Khu 4, góp phần phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Dấu ấn của vị Tư lệnh trên chiến trường Tây Nguyên

Bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp chỉ huy của Hoàng Minh Thảo diễn ra tại chiến trường Tây Nguyên. Năm 1966, ông được giao làm Phó Tư lệnh Mặt trận B3 Tây Nguyên. Một năm sau, ông đảm nhiệm cương vị Tư lệnh Mặt trận B3.

Trên cương vị này, năm 1967, Hoàng Minh Thảo chỉ huy Chiến dịch Đắc Tô 1. Trong chiến dịch, ông vận dụng chiến thuật “vận động tiến công kết hợp chốt” nhằm hạn chế ưu thế về khả năng cơ động và hỏa lực của quân Mỹ. Năm 1972, Hoàng Minh Thảo tiếp tục chỉ huy Chiến dịch Đắc Tô - Tân Cảnh. Trong chiến dịch này, lực lượng ta sử dụng các biện pháp nghi binh, thu hút quân đối phương về Kon Tum, qua đó tạo điều kiện tập trung lực lượng tiến công Đắc Tô - Tân Cảnh.

Những thắng lợi trên chiến trường năm 1972, trong đó có Chiến dịch Đắc Tô - Tân Cảnh, góp phần tạo sức ép trên chiến trường và trên bàn đàm phán. Năm 1974, Hoàng Minh Thảo giữ chức Phó Tư lệnh Liên khu 5. Cuối năm đó, ông ra Hà Nội dự các cuộc họp của Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương bàn kế hoạch giải phóng miền Nam.

Khi chủ trương chọn Buôn Ma Thuột làm mục tiêu chủ yếu của Chiến dịch Tây Nguyên được xác định, Hoàng Minh Thảo được giao làm Tư lệnh chiến dịch, đồng thời là Chỉ huy trưởng trận Buôn Ma Thuột. Tháng 3/1975, cuộc tiến công vào Buôn Ma Thuột giành thắng lợi.

Chiến thắng này làm thay đổi cục diện chiến trường Tây Nguyên, tạo bước ngoặt quan trọng, góp phần đưa cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975 đến thắng lợi hoàn toàn, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Người đặt nền móng cho công tác đào tạo quân sự

Cố Trung tướng Phạm Hồng Cư (nguyên Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị QĐND Việt Nam) từng nêu rõ: Thượng tướng Hoàng Minh Thảo là người ba công lớn. Thứ nhất, ông là một vị tướng giỏi về trận mạc, uyên thâm về lý luận quân sự, được Đại tướng Võ Nguyên Giáp rất tin tưởng và quý trọng. Thời kỳ Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông Thảo đã thay ông Nguyễn Bình làm Tư lệnh Chiến khu Ba, giải phóng được Móng Cái, Hà Khẩu, tổ chức chống Pháp ở Hải Phòng. Ông tổ chức huấn luyện du kích rất giỏi, sau ông được điều động về làm Tư lệnh Quân khu 4. Thứ hai, ông làm Tư lệnh mặt trận Tây Nguyên, là linh hồn trong Chiến dịch Tây Nguyên. Thứ ba, ông là một trong những người đặt nền móng cho Học viện Quân sự Cao cấp (nay là Học viện Quốc phòng)...

Không chỉ đảm nhiệm các cương vị chỉ huy, Thượng tướng Hoàng Minh Thảo còn dành nhiều thời gian cho nghiên cứu và đào tạo cán bộ quân sự. Những kinh nghiệm được đúc kết từ thực tiễn chiến trường được ông tiếp tục nghiên cứu, hệ thống hóa và đưa vào giảng dạy, phục vụ công tác xây dựng lý luận quân sự và đào tạo đội ngũ cán bộ cho quân đội.

Năm 1948, khi mới 27 tuổi, Hoàng Minh Thảo được phong quân hàm Đại tá. Năm 1959, ông được thăng quân hàm Thiếu tướng, năm 1974 được thăng quân hàm Trung tướng và năm 1984 được thăng quân hàm Thượng tướng.

Năm 1986, ông được phong Giáo sư ngành Khoa học quân sự. Năm 1988, ông được phong danh hiệu Nhà giáo Nhân dân. Ông còn là tác giả của nhiều công trình, tác phẩm về quân sự và giữ cương vị Ủy viên Hội đồng Quốc gia Chỉ đạo Biên soạn Từ điển bách khoa Việt Nam.

Trong công tác Đảng, ông được bầu làm Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IV và Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa V.

Thượng tướng Hoàng Minh Thảo qua đời ngày 8/9/2008. Với những đóng góp cho sự nghiệp cách mạng, ông được Đảng, Nhà nước tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Độc lập hạng Nhất, Giải thưởng Hồ Chí Minh, Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng, danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân và nhiều phần thưởng cao quý khác.

Bài viết sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn:

- “Chiến thắng Điện Biên phủ - Sức mạnh Việt Nam, tầm vóc thời đại” - Báo Quân đội Nhân dân

- Thượng tướng Hoàng Minh Thảo- người có ba công lớn - Báo Quân đội Nhân dân

- Dấu ấn thao lược của Thượng tướng Hoàng Minh Thảo trong Chiến dịch Tây Nguyên - Báo Tin tức - TTXVN