Vị tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, được Bác Hồ trực tiếp đặt tên, có biệt danh 'Cây gỗ mun'

Được đào tạo tại Trung Quốc

Thiếu tướng Lê Thiết Hùng tên thật là Lê Văn Nghiêm, sinh tại làng Đông Thôn, tổng Thông Lãng, thuộc huyện Hưng Nguyên cũ, tỉnh Nghệ An, trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Cha ông là Lê Bá Thi - một người tích cực tham gia cuộc khởi nghĩa chống thực dân Pháp do cụ Phan Đình Phùng lãnh đạo ở vùng Hưng Nguyên.

Về năm sinh của ông, các tài liệu hiện còn ghi nhận không thống nhất. Có một số nguồn cho rằng ông sinh năm 1908, trong khi tài liệu khác ghi năm 1906.

Vào mùa thu năm 1923, Lê Văn Nghiêm cùng hơn 10 người khác lên đường sang Xiêm (nay là Thái Lan) dưới sự dẫn dắt của Võ Trọng Đài. Đáng chú ý, trong số đó có Lê Huy Doãn (tức Lê Hồng Phong) và người bạn Phạm Đài (tức Phạm Hồng Thái).

Trước khi con trai lên đường, cha ông đổi tên Lê Văn Nghiêm thành Lê Như Vọng, với mong muốn gửi gắm niềm hy vọng của gia đình và quê hương.

Tại Thái Lan, Lê Như Vọng cùng các bạn vừa học tiếng Trung Quốc, vừa lao động để có điều kiện tiếp tục sang Quảng Châu (Trung Quốc). Do chưa đủ tiền cho chuyến đi, ông phải ở lại Trại Cày một thời gian để tiếp tục học tập và lao động, chờ cơ hội.

Cuối năm 1924, Lê Như Vọng cùng Trương Vân Lĩnh sang Quảng Châu. Tại đây, ông được gặp đồng chí Lý Thụy - bí danh của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, rồi giới thiệu vào học tại Trường Quân sự Hoàng Phố. Trong thời gian này, đồng chí Lý Thụy đổi tên ông thành Lê Quốc Vọng, với mong muốn ông luôn hướng về Tổ quốc.

Trường quân sự Hoàng Phố thành lập năm 1924. Tại đây huấn luyện bộ binh cùng nhiều lớp chuyên ngành như pháo binh, công binh, thông tin liên lạc... Ông học lớp bộ binh. Cùng khóa với ông còn có 8 người Việt Nam.

Sau khi tốt nghiệp, ông tham gia quân đội Tưởng Giới Thạch, từ chức vụ trung đội trưởng bộ binh ông được thăng dần lên đến quân hàm Đại tá (Đại hiệu).

Về nước phục vụ cách mạng

Đến năm 1940, tình hình cách mạng trong nước có diễn biến mới. Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc viết thư sang. Đầu năm 1941, ông về nước nhận nhiệm vụ mới.

Thời gian hoạt động trong quân đội Tưởng Giới Thạch đã giúp ông tích lũy những kinh nghiệm quý báu về tổ chức, huấn luyện và chỉ huy quân sự. Đây là cơ sở quan trọng để ông vận dụng vào quá trình hoạt động cách mạng và xây dựng lực lượng vũ trang ở Việt Nam sau khi trở về nước.

Sau khi trở về nước, ông hoạt động tại khu vực Pắc Bó, Cao Bằng với bí danh Đinh. Ông còn được chính lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đặt cho biệt danh "Cây gỗ mun". Theo nghĩa đen, biệt danh này gắn với làn da ngăm đen của ông. Còn theo nghĩa bóng, đây chính là tâm sự của Bác Hồ dành cho ông, dù hoạt động ở trong lòng địch nhưng vẫn tuyệt đối trung thành, vững vàng, bền chắc như cây gỗ mun.

Tại Pắc Bó, ông phối hợp cùng đồng chí Lê Quảng Ba tổ chức và xây dựng một đội vũ trang gồm 12 thành viên. Lực lượng này là Đội du kích Pắc Bó, được xem là một trong những tổ chức vũ trang tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Đội du kích Pắc Bó đặt dưới sự chỉ huy của đồng chí Lê Quảng Ba với cương vị Đội trưởng, Lê Thiết Hùng đảm nhiệm vai trò Chính trị viên. Trong quá trình hoạt động quân sự, ông từng trực tiếp chỉ huy lực lượng vũ trang tại nhiều địa bàn biên giới và khu vực trọng yếu như Cao Bằng, Lạng Sơn, Quảng Yên, Móng Cái... sau đó tiếp tục hoạt động tại Chiến khu IV. Với những đóng góp và vai trò của ông trong quá trình xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng, Trung tướng Trần Độ từng trân trọng nhận xét ông là “Một vị tướng cội”.

Được Bác Hồ giao nhiệm vụ quan trọng

Tháng 10/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh giao Lê Thiết Hùng giữ cương vị Tư lệnh trưởng Chiến khu 4.

Đến năm 1946, trước yêu cầu cần một vị tướng có đủ uy tín để chỉ huy đội quân Tiếp phòng, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Thường vụ Trung ương Đảng thống nhất lựa chọn Lê Thiết Hùng làm Tổng chỉ huy Đội quân Tiếp phòng Việt Nam, còn Hoàng Hữu Nam đảm nhiệm chức vụ Chính trị ủy viên.

Đến năm 1948, đồng chí Lê Thiết Hùng mới có sắc phong chính thức nhưng từ năm 1946, ông đã mang hàm Thiếu tướng. Theo Báo Quân đội nhân dân, đồng chí Lê Thiết Hùng trở thành vị tướng đầu tiên của quân đội ta. Trong các sắc lệnh về điều động công tác do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký năm 1947 đều ghi rõ là “Thiếu tướng Lê Thiết Hùng”.

Bên cạnh vai trò của một cán bộ chỉ huy giàu kinh nghiệm trên các chiến trường, Thiếu tướng Lê Thiết Hùng còn có nhiều đóng góp trong công tác đào tạo và xây dựng đội ngũ cán bộ quân sự.

Từ năm 1948 đến năm 1954, ông được giao giữ chức Hiệu trưởng Trường Sĩ quan Lục quân 1.

Năm 1954, trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, ông được điều động tham gia Bộ Chỉ huy chiến dịch. Sau khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc thắng lợi, ông tiếp tục được giao phụ trách lực lượng pháo binh với cương vị Tư lệnh Bộ Chỉ huy Pháo binh. Đến năm 1956, khi Binh chủng Pháo binh được thành lập, ông trở thành vị Tư lệnh đầu tiên của binh chủng.

Trong thời gian từ năm 1956 đến năm 1963, ông đồng thời đảm nhiệm cương vị Chỉ huy trưởng Sở Chỉ huy phòng không, tiếp tục tham gia xây dựng và tổ chức lực lượng quân đội trong giai đoạn mới.

Cùng với việc xây dựng Binh chủng Pháo binh, công tác đào tạo cán bộ chuyên ngành cũng được chú trọng. Năm 1957, Trường Sĩ quan Pháo binh trực thuộc Bộ Quốc phòng được thành lập. Trên cương vị Tư lệnh Binh chủng Pháo binh, Thiếu tướng Lê Thiết Hùng được giao kiêm nhiệm chức vụ Hiệu trưởng nhà trường.

Năm 1963, đồng chí Lê Thiết Hùng được Trung ương giao một nhiệm vụ mới trong lĩnh vực đối ngoại. Ông được cử làm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Sau khi kết thúc nhiệm kỳ, ông trở về nước và tiếp tục công tác tại Ban CP48 và Ban Đối ngoại Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam với cương vị Phó Trưởng ban cho đến khi nghỉ công tác theo chế độ.

Thiếu tướng Lê Thiết Hùng qua đời tại Hà Nội năm 1986. Những đóng góp của ông trên các lĩnh vực quân sự, đào tạo cán bộ và đối ngoại đã để lại dấu ấn đáng ghi nhận trong lịch sử cách mạng Việt Nam.

Ghi nhận những cống hiến đó, ông được Đảng và Nhà nước Việt Nam truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh, một phần thưởng cao quý thể hiện sự trân trọng đối với những đóng góp của ông cho sự nghiệp cách mạng và xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Bài viết tham khảo thông tin tại:

Lê Thiết Hùng - Vị tướng mang biệt danh "Cây gỗ mun" - Báo Quân đội nhân dân

Đồng chí Lê Thiết Hùng (1906-1986) - Báo Nghệ An

Thiếu tướng Lê Thiết Hùng, Tư lệnh đầu tiên của Chiến khu 4 - Báo Quân khu 4