Trung tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, hy sinh gần 50 năm mới tìm thấy phần mộ ở nước ngoài, tên được đặt cho nhiều đường phố

Là người chiến sĩ cộng sản kiên trung, có tài năng quân sự và tinh thần quả cảm, Trung tướng Nguyễn Bình đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc.

Sau những năm tháng bị giam cầm tại “địa ngục trần gian” Côn Đảo, ông trở về đất liền, tích cực gây dựng cơ sở cách mạng tại quê hương, từng bước khẳng định năng lực tổ chức và chỉ huy.

Chặng đường hoạt động cách mạng đầy biến động

Trung tướng Nguyễn Bình tên khai sinh là Nguyễn Phương Thảo, sinh năm 1908, quê ở thôn Yên Phú, xã Tinh Tiến, huyện Yên Mỹ cũ, tỉnh Hưng Yên. Ông là con trai thứ 3 trong gia đình.

Từ nhỏ, ông được gia đình đưa ra Hải Phòng học tập. Tại đây, ông có điều kiện tiếp xúc với nhiều trí thức có tư tưởng tiến bộ thông qua người anh trai Nguyễn Thế Nức - một người giàu lòng yêu nước. Những ảnh hưởng từ môi trường học tập và các mối quan hệ ấy đã góp phần hun đúc ở ông tinh thần yêu nước, cũng như sự quan tâm sâu sắc đến vận mệnh đất nước.

Khi còn ngồi trên ghế nhà trường, ông đã tích cực tham gia các hoạt động yêu nước. Cuối năm 1926, ông bị đuổi học vì hưởng ứng phong trào để tang chí sĩ Phan Chu Trinh.

Rời trường, ông xin làm việc trên tàu viễn dương. Sau một thời gian làm thủy thủ, ông nghỉ việc và trở về Khánh Hội, Gia Định (nay thuộc TP. Hồ Chí Minh) sinh sống. Sau đó, ông mở một tiệm giặt ủi tại khu vực Đa Kao, Gia Định.

Do tham gia phong trào yêu nước và bị thực dân Pháp truy lùng. Năm 1927, ông vào Sài Gòn hoạt động. Tại đây, ông tham gia Việt Nam Quốc dân đảng, bắt đầu một chặng đường hoạt động cách mạng đầy biến động.

Năm 1929, ông bị bắt, xét xử tại Tòa đại hình Sài Gòn, kết án tù và đày ra Côn Đảo từ năm 1930-1935. Cũng tại đây, ông bị móc mất một mắt. Cũng vì thế, sau này ông được các nhiều người gọi là “Độc nhãn tướng quân”.

Trong những năm tháng tại nhà tù Côn Đảo, ông gặp được những chí sĩ yêu nước như Trần Huy Liệu, Trần Xuân Độ... rồi được các chiến sĩ cộng sản tuyên truyền, giác ngộ, từng bước tiếp cận và lựa chọn lý tưởng cách mạng.

Năm 1935, ông ra tù rồi bị trục xuất khỏi Sài Gòn, đưa về Hải Phòng quản chế. Dù vậy, ông vẫn tiếp tục tìm cách duy trì hoạt động cách mạng. Từ năm 1944, ông được cấp trên giao nhiệm vụ phụ trách công tác binh vận, đồng thời tổ chức mua sắm, vận chuyển vũ khí cho các cơ sở cách mạng tại Hà Nội và Hải Phòng, phục vụ công tác chuẩn bị khởi nghĩa.

Cũng trong thời gian này, ông lấy tên Nguyễn Bình, thể hiện khát vọng “Bình thiên hạ” và từ đây cái tên Nguyễn Bình gắn liền với chặng đường hoạt động cách mạng của ông.

Sau khi Nhật đảo chính Pháp, ông nhanh chóng nắm bắt thời cơ, trực tiếp tổ chức và chỉ huy lực lượng cách mạng. Ngày 12/3/1945, ông chỉ huy trận đánh tiêu diệt đồn Bần Yên Nhân (Hưng Yên), mở đầu cho một loạt hoạt động quân sự nhằm mở rộng vùng giải phóng.

Ngày 8/6/1945, ông tham gia chỉ huy lực lượng tiến công, lần lượt tiêu diệt 4 đồn Đông Triều, Chí Linh, Tràng Bạch và Mạo Khê. Chiến thắng này góp phần giải phóng hai huyện Đông Triều và Chí Linh, đồng thời tạo điều kiện thành lập Chiến khu Trần Hưng Đạo, một trong những căn cứ cách mạng quan trọng ở vùng Đông Bắc.

Đến tháng 7/1945, ông tiếp tục chỉ huy lực lượng khởi nghĩa đánh chiếm các đồn Uông Bí và Bí Chợ, qua đó góp phần giải phóng thị xã Quảng Yên.

Trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Nguyễn Bình tham gia lãnh đạo phong trào khởi nghĩa giành chính quyền tại nhiều địa bàn quan trọng như Hải Phòng, Đồ Sơn, Kiến An và Hải Dương.

Khi Ủy ban Quân sự cách mạng Chiến khu Trần Hưng Đạo được tổ chức lại thành Ủy ban Quân sự liên tỉnh miền Duyên hải Đông Bắc, ông được giao đảm nhiệm cương vị Tư lệnh.

Cuối năm 1945, trước yêu cầu cấp thiết về việc củng cố và thống nhất lực lượng vũ trang tại Nam Bộ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng giao đồng chí Nguyễn Bình vào Nam làm nhiệm vụ. Quyết định này mở ra một chặng đường đặc biệt quan trọng trong cuộc đời hoạt động cách mạng của ông, gắn liền với quá trình xây dựng và thống nhất các lực lượng vũ trang Nam Bộ trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Trong đợt phong quân hàm tướng đầu tiên vào năm 1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký các sắc lệnh phong 1 Đại tướng, 1 Trung tướng và 9 Thiếu tướng.

Theo Sắc lệnh số 110/SL, Đại tướng được phong cho đồng chí Võ Nguyên Giáp - Tổng chỉ huy Quân đội Quốc gia và Dân quân tự vệ. Tiếp đó, Sắc lệnh số 115/SL phong quân hàm Trung tướng cho Nguyễn Bình, khi đó là Trưởng Chiến khu 7 kiêm Ủy viên Quân sự Nam Bộ. Như vậy, ông trở thành Trung tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Trước và trong thời gian hoạt động tại Nam Bộ, đồng chí Nguyễn Bình từng đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng như Tư lệnh Giải phóng quân Nam Bộ, Khu bộ trưởng Khu 7, Phó Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính Nam Bộ và Tư lệnh Bộ Tư lệnh Nam Bộ. Những cương vị này gắn liền với vai trò của ông trong việc tổ chức, củng cố và thống nhất các lực lượng vũ trang, góp phần xây dựng thế trận kháng chiến ở Nam Bộ trong những năm đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Tổ quốc ghi công đời đời

Năm 1951, Trung tướng Nguyễn Bình nhận lệnh ra Bắc để thực hiện một nhiệm vụ đặc biệt. Ngày 29/9/1951, trên đường hành quân qua đất Campuchia, ông hy sinh.

Sau khi ông mất, gia đình và đồng đội đã tìm kiếm nhưng suốt nhiều năm vẫn chưa xác định được vị trí chính xác.

Mãi đến tháng 2/2000, trong một chuyến tìm kiếm hài cốt liệt sĩ Việt Nam hy sinh tại Campuchia, đoàn công tác tình cờ gặp một già làng kể rằng, năm 1951, ông từng trực tiếp chôn cất một người mà dân địa phương gọi là “lục thum” (ông lớn). Dù sau gần nửa thế kỷ, ông vẫn nhớ rõ một số đặc điểm của người đã khuất: Có 4 chiếc răng vàng và bị hỏng mắt trái.

Những dấu hiệu đặc biệt này phù hợp với đặc điểm của Trung tướng Nguyễn Bình. Từ thông tin của già làng, đoàn tìm kiếm xác định được ngôi mộ. Điều đáng xúc động là dù trải qua gần 50 năm, phần mộ chỉ bị thời gian và thiên nhiên bào mòn, trong khi cây cối xung quanh không che phủ. Điều đó cho thấy người dân địa phương đã gìn giữ, chăm sóc ngôi mộ suốt nhiều năm.

Cuộc tìm kiếm có sự tham gia của các tướng lĩnh, cán bộ, chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam, người dân địa phương và sĩ quan Quân đội Hoàng gia Campuchia. Sau gần nửa thế kỷ, giây phút tìm thấy phần mộ của người chỉ huy từng gắn bó với chiến trường Nam Bộ khiến nhiều người không khỏi xúc động. Năm 2000, hài cốt Trung tướng Nguyễn Bình được đưa về Việt Nam và an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP. Hồ Chí Minh.

Sau khi Trung tướng Nguyễn Bình hy sinh, những đóng góp của ông đối với sự nghiệp cách mạng tiếp tục được Đảng và Nhà nước ghi nhận. Tháng 2/1952, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 84/SL truy tặng ông Huân chương Quân công hạng Nhất.

Nhiều năm sau, Nhà nước tiếp tục truy tặng Trung tướng Nguyễn Bình Huân chương Hồ Chí Minh, danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận những cống hiến và sự hy sinh của ông trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Để tưởng nhớ và tri ân những đóng góp của vị tướng tài ba, tên ông đã được đặt cho nhiều con đường ở TP. Hồ Chí Minh, TP. Hải Phòng, TP. Cần Thơ...

Bài viết tham khảo thông tin tại:

“Độc nhãn tướng quân” Nguyễn Bình - Trang thông tin Đối ngoại

Trung tướng Nguyễn Bình: Từ chiến khu Đông Triều đến chiến trường Nam Bộ, dấu ấn của tính quyết đoán, lòng can đảm - Báo Nhân dân

Đồng chí Nguyễn Bình - Trung tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam - Cổng thông tin điện tử Thành ủy TP. Hồ Chí Minh.