Việt Nam bán hàng triệu tấn gạo ra thế giới, nhưng cũng nhập khẩu nhiều thứ 2 toàn cầu, vượt Trung Quốc

Nửa đầu năm 2026, xuất khẩu gạo của Việt Nam tiếp tục tăng về lượng nhưng kim ngạch lại đi xuống do giá bán bình quân giảm mạnh. Đáng chú ý, Việt Nam không chỉ thuộc nhóm xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới mà còn được dự báo tiếp tục đứng thứ hai toàn cầu về nhập khẩu mặt hàng này.

Xuất khẩu tăng về lượng nhưng giảm về giá trị

Theo số liệu ước tính của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 5,2 triệu tấn gạo, thu về 2,38 tỷ USD. So với cùng kỳ năm trước, lượng xuất khẩu tăng 9,9% nhưng giá trị lại giảm 2,5%.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự đi xuống của giá gạo trên thị trường quốc tế. Giá xuất khẩu bình quân trong nửa đầu năm chỉ đạt khoảng 459,6 USD/tấn, thấp hơn 11,3% so với cùng kỳ năm 2025. Điều này khiến kim ngạch thu về không tăng tương ứng dù lượng gạo bán ra nước ngoài cao hơn.

Philippines tiếp tục là khách hàng lớn nhất của gạo Việt, chiếm khoảng 45% thị phần. Trung Quốc đứng thứ hai với 19,4%, trong khi Ghana xếp thứ ba với 8,5%.

Đáng chú ý, xuất khẩu sang Trung Quốc ghi nhận mức tăng mạnh, cho thấy thị trường này đang ngày càng đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu đầu ra của ngành gạo Việt Nam.

Vì sao xuất khẩu lớn nhưng Việt Nam vẫn nhập hàng triệu tấn gạo?

Ở chiều ngược lại, Việt Nam cũng đang nằm trong nhóm những quốc gia nhập khẩu gạo lớn nhất thế giới.

Theo dự báo của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), Việt Nam có thể nhập khoảng 3,9 triệu tấn gạo trong năm 2026, đứng thứ hai thế giới, chỉ sau Philippines với khoảng 5,5 triệu tấn. Con số này thậm chí cao hơn dự báo dành cho Trung Quốc ở mức 3,3 triệu tấn.

Việc một quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu nhưng đồng thời nhập khẩu với khối lượng lớn thoạt nhìn có vẻ nghịch lý. Tuy nhiên, cơ cấu nhập khẩu của Việt Nam chủ yếu phục vụ nhu cầu nguyên liệu cho chế biến, tiêu thụ trong nước hoặc tái xuất, thay vì đơn thuần nhập gạo thành phẩm để đáp ứng thiếu hụt nguồn cung.

Campuchia là một trong những nguồn cung quan trọng. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam nhập lúa nguyên liệu từ quốc gia láng giềng để xay xát, chế biến. Một phần sản phẩm sau đó được tiêu thụ trong nước, phần còn lại có thể tiếp tục phục vụ hoạt động xuất khẩu.

Theo các chuyên gia trong ngành, tại một số khu vực giáp biên giới Việt Nam - Campuchia, các giống lúa quen thuộc tại Đồng bằng sông Cửu Long cũng được trồng tại Campuchia trước khi đưa về Việt Nam chế biến. Chi phí sản xuất và nguồn nguyên liệu cạnh tranh là những yếu tố khiến hoạt động thương mại lúa gạo qua biên giới phát triển mạnh.

Ngoài Campuchia, Việt Nam còn nhập khẩu gạo và nguyên liệu từ một số thị trường như Ấn Độ, Lào, Thái Lan và Myanmar.

Việt Nam có thể xuất khẩu 8,1 triệu tấn gạo trong năm 2026

Ở chiều xuất khẩu, Việt Nam đã vượt Thái Lan để vươn lên vị trí thứ hai thế giới trong năm 2025, chỉ đứng sau Ấn Độ. Theo số liệu hải quan, Việt Nam xuất khẩu khoảng 8,06 triệu tấn gạo trong năm ngoái.

Trước đó, năm 2024 đánh dấu kỷ lục của ngành gạo Việt Nam với lượng xuất khẩu khoảng 9,1 triệu tấn.

Triển vọng năm nay vẫn tương đối tích cực. Trong cập nhật mới nhất vào tháng 7/2026, USDA nâng dự báo xuất khẩu gạo của Việt Nam lên khoảng 8,1 triệu tấn, cao hơn 200.000 tấn so với dự báo trước đó. Việc điều chỉnh được đưa ra trong bối cảnh nhu cầu từ các thị trường truyền thống như Philippines và Trung Quốc duy trì ở mức cao.

Trong khi đó, Thái Lan đang đặt mục tiêu xuất khẩu khoảng 7 triệu tấn gạo trong năm 2026.

Vừa xuất vừa nhập không phải nghịch lý

Việc đồng thời nhập khẩu và xuất khẩu hàng triệu tấn gạo phản ánh cách Việt Nam tham gia ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng lúa gạo khu vực.

Nguồn nguyên liệu nhập khẩu giúp các doanh nghiệp bổ sung nguồn cung, tận dụng công suất xay xát, chế biến và đáp ứng những phân khúc thị trường khác nhau. Trong khi đó, nguồn gạo sản xuất trong nước, đặc biệt là các dòng gạo thơm và gạo chất lượng cao, tiếp tục hướng tới những thị trường có giá trị tốt hơn.

Tuy nhiên, việc gia tăng nhập khẩu nguyên liệu cũng đặt ra bài toán đối với thị trường trong nước. Khi nhu cầu xuất khẩu suy yếu hoặc giá gạo giảm, nguồn cung từ bên ngoài có thể tạo thêm sức ép lên hoạt động thu mua lúa của nông dân, đặc biệt vào thời điểm thu hoạch rộ.

Vì vậy, bên cạnh duy trì lợi thế về sản lượng, ngành gạo Việt Nam đang đứng trước yêu cầu nâng chất lượng, xây dựng thương hiệu và gia tăng giá trị trên mỗi tấn gạo xuất khẩu, thay vì chỉ chạy theo mục tiêu tăng khối lượng.