Chứa protein cao hơn cá hồi, độ ngon so bì với cá tuyết, loại cá bình dân từ Việt Nam bất ngờ càn quét châu Âu và thu về hàng triệu USD

Dù sở hữu giá trị dinh dưỡng vượt trội, hành trình bơi ra biển lớn của thủy sản Việt chưa bao giờ dễ dàng. Số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam ghi nhận kim ngạch xuất khẩu cá rô phi sang Liên minh châu Âu trong 9 tháng đầu năm 2026 đạt hơn 4 triệu USD, tăng 2% so với cùng kỳ. Khối thị trường khắt khe này hiện chiếm 4% tổng kim ngạch, đứng sau các trụ cột như Brazil, Mỹ và Ả Rập Xê Út.

Tuy nhiên, dòng tiền triệu đô này không chảy đều. Bỉ nổi lên như một điểm sáng hiếm hoi khi chi hơn 2 triệu USD để nhập khẩu cá rô phi Việt, tăng vọt 39% và thâu tóm hơn phân nửa tổng kim ngạch toàn khối. Chỉ tính riêng quý III, thị trường Bỉ đã lên tới 200%. Sự thăng hoa này hoàn toàn trái ngược với sự thị trường tại Đức, nơi kim ngạch lao dốc 29% xuống còn 560 nghìn USD. Tại Hà Lan, mức sụt giảm 7% trong 9 tháng qua cũng đặt ra hồi chuông cảnh báo về sự thiếu ổn định của đầu ra.

Nghịch lý lớn nhất của ngành xuất khẩu cá rô phi nằm ở cơ cấu sản phẩm. Thị trường châu Âu rất cần những phi lê cá chất lượng cao, nhưng Việt Nam lại chủ yếu bán thô. Nhóm cá nguyên con đông lạnh hiện chiếm tới 76% giá trị xuất khẩu sang khối này, trong khi mặt hàng phi lê chỉ ở mức gần 24%. Các sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng gần như vắng bóng.

Sự chậm chạp trong khâu chế biến đã đẩy doanh nghiệp Việt vào thế gọng kìm. Trung Quốc, nguồn cung lớn nhất cho lục địa già, đang ồ ạt phát triển các giống cá cỡ đại để làm phi lê dày, nhắm thẳng vào phân khúc nhà hàng cao cấp. Ở mặt trận cá nguyên con, Việt Nam chật vật bám đuổi ở vị trí thứ hai với mức giá bán nhỉnh hơn hàng Trung Quốc, khiến khả năng cạnh tranh về giá trở nên yếu thế. Trong khi đó, Indonesia lại chọn một lối đi khôn ngoan hơn. Quốc gia này định vị cá rô phi là giải pháp thay thế hoàn hảo cho cá tuyết đắt đỏ. Nhờ chiến lược nhắm vào hệ thống siêu thị và không để vướng rào cản chất lượng, giá phi lê của Indonesia tại đây luôn neo ở mức cao hơn đáng kể so với sản phẩm cùng loại từ Việt Nam.

Không thể mãi hài lòng với việc thu tiền lẻ từ cá nguyên con. Theo giới chuyên gia từ hiệp hội thủy sản, ngành cá rô phi hoàn toàn có thể lột xác nếu biết mượn lực. Lợi thế sẵn có nằm ở hệ sinh thái chế biến cá tra. Các nhà máy đạt chuẩn xuất khẩu và chuỗi cung ứng hoàn chỉnh của ngành cá tra là bệ phóng lý tưởng để cá rô phi chuyển mình, tập trung phát triển dòng sản phẩm phi lê và hàng chế biến sẵn. Châu Âu không thiếu tiền, nhưng họ đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối. Để thoát khỏi kịch bản phụ thuộc quá mức vào một mình thị trường Bỉ, các doanh nghiệp phải giải quyết dứt điểm bài toán truy xuất nguồn gốc và duy trì chất lượng ổn định. Chỉ khi bỏ được thói quen gia công thô sơ, cá rô phi Việt Nam mới thực sự biến nguồn protein đắt giá của mình thành lợi nhuận bền vững thay vì mãi bám xuất khẩu thô với giá rẻ.