Việt Nam cần 368 tỷ USD để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2040

Tại Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam 2026 diễn ra sáng 6/8, trình bày tham luận về kiến tạo hệ sinh thái tài chính xanh tại Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP. HCM (VIFC-HCMC), PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC, cho biết, Việt Nam cần bổ sung khoảng 368 tỷ USD vốn đầu tư đến năm 2040 để theo đuổi mô hình tăng trưởng có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu và thực hiện lộ trình phát thải ròng bằng 0 (Net Zero).

Ở phạm vi toàn cầu, nhu cầu tài chính cho hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu tại các quốc gia đang phát triển đến năm 2035 được ước tính cao gấp 12-14 lần quy mô dòng vốn công quốc tế hiện nay. Trong khi đó, chi phí vốn của nhiều dự án năng lượng sạch tại các thị trường mới nổi có thể cao ít nhất gấp đôi so với các nền kinh tế phát triển và Trung Quốc.

Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, vấn đề hiện nay không còn là thị trường đã có tiêu chuẩn xanh hay chưa, mà là ai sẽ đóng vai trò giúp các dự án đạt trạng thái sẵn sàng huy động vốn, chia sẻ rủi ro ban đầu, đo lường hiệu quả và tạo thanh khoản sau phát hành.

Ông cho rằng chuỗi chuyển hóa vốn xanh hiện vẫn có thể bị đứt gãy ở nhiều khâu, từ cam kết khí hậu, chuẩn bị dự án, giảm thiểu rủi ro, đo lường - báo cáo - thẩm định, huy động vốn đến giao dịch trên thị trường thứ cấp. Chỉ cần một mắt xích thiếu đồng bộ, chi phí vốn sẽ gia tăng hoặc giao dịch không thể hoàn tất.

Từ thực tế này, VIFC-HCMC được đề xuất định vị là một trung tâm chuyển hóa vốn xanh, thay vì chỉ là nơi niêm yết thêm các sản phẩm tài chính. Trung tâm cần có khả năng chuyển đổi nhu cầu đầu tư của doanh nghiệp và các dự án hạ tầng thành những tài sản được chuẩn hóa, có cơ chế giảm thiểu rủi ro, đo lường tác động và đủ điều kiện giao dịch xuyên biên giới.

So sánh với các trung tâm tài chính như London, Singapore, Hong Kong, Luxembourg và Abu Dhabi, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân nhận định các thị trường này đã xây dựng tương đối hoàn chỉnh hệ thống tiêu chuẩn, cơ chế công bố thông tin và phân phối sản phẩm tài chính xanh. Trong khi đó, khoảng trống mà VIFC-HCMC có thể tập trung khai thác nằm ở khu vực "thượng nguồn", bao gồm chuẩn bị dự án, cấu trúc dòng tiền và đưa dự án đạt điều kiện tiếp cận các nhà đầu tư.

Theo lộ trình đề xuất, giai đoạn đầu cần ưu tiên xây dựng hệ thống phân loại xanh và chuyển đổi có khả năng tương thích với các tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời lựa chọn khoảng 10 dự án thí điểm thuộc nhiều lĩnh vực. Trong vòng 6-18 tháng tiếp theo, thị trường có thể hình thành cơ sở chuẩn bị dự án, triển khai các cơ chế bảo lãnh và thực hiện 3-5 giao dịch tiêu biểu.

Ba mô hình được đề xuất nhằm chứng minh khả năng vận hành của hệ sinh thái gồm chương trình trái phiếu hạ tầng xanh TP. HCM, quỹ thích ứng và chống chịu biến đổi khí hậu Đồng bằng sông Cửu Long và cơ chế bảo lãnh, chia sẻ rủi ro khí hậu.

Theo bộ chỉ tiêu tham khảo, mục tiêu là huy động khoảng 500 triệu USD vốn xanh và vốn chuyển đổi trong 12 tháng đầu, tăng lên 2-3 tỷ USD vào cuối năm 2027 và vượt 10 tỷ USD vào năm 2030. Tuy nhiên, đây mới là các mục tiêu đề xuất và sẽ cần tiếp tục điều chỉnh dựa trên nguồn lực thực tế, khả năng cung cấp vốn ưu đãi cũng như sự tham gia của các đối tác bảo lãnh.