Việt Nam có một nhà ga sân bay từng được giải vàng kiến trúc, sở hữu mái giật cấp đậm dấu ấn cung đình
Hệ mái giật cấp lấy cảm hứng từ kiến trúc cung đình cùng những chi tiết mang dấu ấn mỹ thuật triều Nguyễn đã tạo nên diện mạo khác biệt cho nhà ga này.
Giữa hệ thống công trình hạ tầng hàng không ngày càng hiện đại, nhà ga hành khách T2 Cảng hàng không quốc tế Phú Bài tạo dấu ấn theo một cách rất riêng. Công trình không tìm cách tách mình khỏi vùng đất nơi nó tọa lạc mà ngược lại, đưa những đặc trưng của thiên nhiên, lịch sử và kiến trúc Cố đô vào một ngôn ngữ thiết kế hiện đại.
Điểm gây ấn tượng mạnh nhất nằm ở hệ mái giật cấp trải rộng theo chiều ngang. Những lớp mái xếp tầng, vươn ra nhiều phía gợi liên tưởng đến hình ảnh mái cung điện Huế, nhưng được xử lý với đường nét hiện đại, tạo nên diện mạo vừa trang trọng vừa nhẹ nhàng cho một công trình vốn mang tính kỹ thuật cao.
Khi kiến trúc cung đình được kể lại bằng ngôn ngữ hiện đại
Nhà ga T2 Phú Bài được khởi công vào tháng 12/2019 và khánh thành tháng 6/2023. Công trình do nhóm kiến trúc sư Kyo Ariyoshi, Nguyễn Đăng Quang, Hiroyuki Enomoto, Phạm Tiến Thắng cùng các cộng sự thực hiện.
Thay vì lựa chọn một hình thức kiến trúc quốc tế có thể bắt gặp ở nhiều sân bay khác, nhóm thiết kế bắt đầu từ chính nơi công trình được xây dựng. Địa hình, cảnh quan và lớp trầm tích văn hóa của Huế trở thành cơ sở để hình thành ý tưởng kiến trúc.
Từ núi Ngự, những dãy đồi bao quanh đô thị, dòng sông Hương đến hệ thống di tích của vùng đất Cố đô, các hình ảnh đặc trưng của Huế được chắt lọc và chuyển hóa thành những yếu tố trong không gian nhà ga. Kiến trúc này khiến nhà ga T2 Phú Bài không đơn thuần là một công trình phục vụ hành khách. Ngay từ hình thức bên ngoài, công trình đã tạo ra mối liên hệ với địa phương mà nó đại diện.
Đặc biệt, hệ mái trở thành yếu tố nhận diện nổi bật nhất. Các lớp mái được tổ chức theo dạng giật cấp, xếp tầng và vươn rộng ra nhiều phía. Hình thức này gợi nhớ đến những lớp mái chồng xếp trong kiến trúc cung điện Huế nhưng không sao chép nguyên mẫu cổ điển.
Thay vào đó, những đường mái truyền thống được giản lược, kéo dài và tái cấu trúc bằng ngôn ngữ kiến trúc đương đại. Từ phía đường dẫn vào sân bay, hệ mái tạo thành một dải kiến trúc liên tục, khiến nhà ga mang dáng dấp của một công trình lớn nhưng không tạo cảm giác nặng nề. Đây cũng là cách công trình tạo ra một biểu tượng mới cho cửa ngõ hàng không của Huế: Hiện đại về công năng nhưng vẫn có thể nhận diện ngay bằng những hình ảnh thuộc về vùng đất Cố đô.
Dấu ấn Cố đô hiện diện từ bên ngoài vào bên trong
Nếu hệ mái tạo nên diện mạo đặc trưng của T2 khi nhìn từ xa, những yếu tố văn hóa Huế tiếp tục được đưa vào bên trong nhà ga thông qua hệ thống trang trí, hoa văn và tiểu cảnh. Những mô-típ mang dấu ấn mỹ thuật triều Nguyễn được cách điệu để phù hợp với không gian hiện đại. Các chi tiết không được sử dụng theo cách phục dựng nguyên bản mà được xử lý thành những yếu tố trang trí xuyên suốt, tạo sự liên kết giữa các khu vực trong công trình.
Dấu ấn thiết kế này tạo giúp nhà ga tránh được việc hoặc quá hiện đại và mất dấu ấn địa phương, hoặc mô phỏng kiến trúc cổ theo cách trực diện. Thay vào đó, những giá trị của kiến trúc cung đình được chuyển hóa thành ngôn ngữ mới, đủ để gợi nhớ nhưng vẫn phù hợp với một nhà ga hàng không thế kỷ XXI.
Không gian công trình vì vậy mang đồng thời hai lớp hình ảnh. Một bên là một nhà ga với những yêu cầu cao về công năng, lưu thông và khai thác hàng không; bên kia là hình ảnh của một Huế trầm mặc, nơi kiến trúc và cảnh quan luôn gắn chặt với lịch sử. Sự kết hợp này đặc biệt quan trọng đối với một thành phố được định vị bởi giá trị di sản. Với hành khách lần đầu đặt chân tới Huế bằng đường hàng không, nhà ga T2 cũng có thể được xem như điểm tiếp xúc đầu tiên với hình ảnh của thành phố.
Một công trình hạ tầng trở thành dấu ấn kiến trúc
Giá trị của T2 Phú Bài không chỉ nằm ở việc công trình mang hình ảnh Huế vào kiến trúc hiện đại, mà còn ở cách những yếu tố ấy được tổ chức thành một tổng thể có khả năng nhận diện rõ ràng. Công trình đã được trao Giải Vàng hạng mục Công trình kiến trúc đặc biệt tại Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia lần thứ 16 (2024-2025), đồng thời nhận giải thưởng “Vì sự phát triển Kiến trúc”.
Việc một nhà ga hàng không đạt giải thưởng kiến trúc ở cấp quốc gia cho thấy công trình không chỉ được nhìn nhận dưới góc độ một hạ tầng giao thông. Những giá trị về thiết kế, bản sắc địa phương và khả năng kết nối giữa kiến trúc đương đại với di sản cũng trở thành một phần quan trọng trong câu chuyện của T2 Phú Bài.
Trong bối cảnh các sân bay ngày càng có xu hướng sử dụng những hình thức kiến trúc tương đồng, nhà ga T2 Phú Bài tạo nên dấu ấn riêng khi không biến sân bay thành một công trình đứng ngoài thành phố, mà biến chính sân bay thành một phần của hình ảnh thành phố.
Với Huế, điều này càng có ý nghĩa khi kiến trúc không chỉ là câu chuyện về hình thức. Mỗi đường nét, lớp mái hay chi tiết trang trí đều phải đối thoại với một không gian đô thị đã được định hình bởi di sản và văn hóa trong nhiều thế kỷ.
Theo hồ sơ Quy hoạch chi tiết Cảng hàng không quốc tế Phú Bài thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đang được thẩm định, sân bay được định hướng tiếp tục mở rộng năng lực khai thác.
Đến năm 2030, Phú Bài được định hướng đạt cấp 4E theo tiêu chuẩn ICAO, công suất 4 triệu hành khách/năm và 5.000 tấn hàng hóa/năm. Đường cất hạ cánh hiện hữu được kéo dài lên 3.600m, sân đỗ có tối thiểu 11 vị trí.
Tầm nhìn đến năm 2050, công suất được nâng lên 12 triệu hành khách/năm và 24.000 tấn hàng hóa/năm. Quy hoạch dự kiến xây dựng đường cất hạ cánh số 2 dài 3.200m, mở rộng sân đỗ lên tối thiểu 27 vị trí và xây dựng nhà ga hành khách T3 ở phía Đông T2. Như vậy, trong khi T2 đã trở thành một dấu ấn kiến trúc của cửa ngõ hàng không Huế, quy hoạch mới đang mở ra một giai đoạn phát triển khác về quy mô và năng lực khai thác cho Cảng hàng không quốc tế Phú Bài trong tương lai.
