Việt Nam nhập siêu 13 tỷ USD hàng điện tử: Giá chip tăng 20%, doanh nghiệp vẫn phải ‘ôm’ hàng

Theo Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam, nguyên nhân chủ yếu đến từ nhu cầu tích trữ linh kiện khi giá chip tăng và làn sóng đầu tư mới của các doanh nghiệp FDI.

Xuất khẩu tăng mạnh, đơn hàng cuối năm dồi dào

Trao đổi bên lề Diễn đàn Kinh doanh 2026 với chủ đề “Tháo gỡ điểm nghẽn, đưa kinh tế số thành động lực tăng trưởng trong kỷ nguyên mới” diễn ra chiều 14/8, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam, cho biết ngành điện tử đang duy trì tốc độ tăng trưởng xuất khẩu tích cực.

Trong 7 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu của ngành điện tử đạt trên 127 tỷ USD, tiếp tục đứng đầu trong các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo.

Tuy nhiên, mức tăng trưởng có sự phân hóa giữa các nhóm hàng. Máy tính và linh kiện điện tử tăng khoảng 50% so với cùng kỳ, trong khi điện thoại và linh kiện tăng trên 18%.

Theo bà Hương, với lượng đơn hàng tương đối dồi dào và ổn định trong những tháng cuối năm, ngành điện tử có khả năng đạt mức tăng trưởng xuất khẩu hai con số trong cả năm 2026.

“Đơn hàng từ nay đến cuối năm tương đối dồi dào và ổn định. Mối quan tâm của chúng tôi hiện nay chủ yếu nằm ở chiến lược đơn hàng cho các năm tiếp theo”, bà Hương cho biết.

Dù xuất khẩu tăng mạnh, hai nhóm hàng máy tính, linh kiện và điện thoại, linh kiện lại ghi nhận mức nhập siêu cộng dồn khoảng 13 tỷ USD trong 7 tháng.

Tuy nhiên, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam cho rằng mức nhập siêu này chưa phải vấn đề đáng lo ngại, bởi phần lớn hàng nhập khẩu là linh kiện, nguyên vật liệu, tư liệu sản xuất và máy móc thiết bị phục vụ hoạt động sản xuất.

Giá chip tăng 20%, doanh nghiệp phải tích trữ từ sớm

Theo bà Hương, một trong những nguyên nhân khiến nhập khẩu linh kiện tăng mạnh là giá chip trên thị trường quốc tế đi lên trong bối cảnh nhu cầu phục vụ làn sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI) tăng cao.

Việc các doanh nghiệp trên toàn cầu tập trung nguồn lực cho AI khiến nguồn cung chip dành cho các thiết bị điện tử thông thường bị ảnh hưởng. Do đó, nhiều doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động nhập khẩu và tích trữ linh kiện từ sớm để bảo đảm nguồn nguyên liệu cho sản xuất.

“Nhiều doanh nghiệp báo về Hiệp hội rằng họ phải mua tích trữ linh kiện từ rất sớm với giá tăng từ 5% đến 20% mà không thể đàm phán”, bà Hương nói.

Việc tích trữ nguyên vật liệu khiến doanh nghiệp phải dành thêm nguồn tài chính, đồng thời đẩy giá trị nhập khẩu tăng trong những tháng đầu năm. Tuy nhiên, theo bà Hương, đây chủ yếu là nhập khẩu phục vụ sản xuất chứ không phải hàng hóa tiêu dùng.

Nhu cầu nhập khẩu cũng tăng theo chu kỳ sản xuất. Các doanh nghiệp thường tăng tốc sản xuất trong tháng 9 và tháng 10 để chuẩn bị hàng hóa cho mùa cao điểm vào tháng 11 và tháng 12 tại các thị trường lớn như Mỹ và châu Âu.

Bên cạnh giá chip, một yếu tố khác góp phần làm tăng nhập khẩu là làn sóng dịch chuyển đầu tư theo xu hướng “Trung Quốc + 1”.

Theo đó, một số tập đoàn FDI lớn đang mở rộng sản xuất tại Việt Nam, kéo theo nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị công nghệ cao và các dây chuyền sản xuất trong giai đoạn đầu tư.

Bà Hương cho rằng khoản nhập khẩu này góp phần làm gia tăng nhập siêu trong ngắn hạn nhưng đồng thời tạo thêm năng lực sản xuất và tài sản cố định, qua đó có thể đóng góp vào tăng trưởng xuất khẩu trong những năm tới.

Thuế quan gây áp lực lên đơn hàng dài hạn

Bên cạnh những yếu tố nội tại, ngành điện tử cũng đối mặt với sức ép từ chính sách thương mại quốc tế.

Theo bà Hương, mức thuế 12,5% của Mỹ đối với hàng hóa Việt Nam sẽ tác động trực tiếp đến chi phí và giá thành sản phẩm. Đáng chú ý hơn, doanh nghiệp đang quan tâm đến sự bất định của chính sách thương mại đối với các đơn hàng trong những năm tiếp theo.

“Nhiều doanh nghiệp báo về rằng đơn hàng khá ổn định đến tận cuối năm nay. Nhưng điều chúng tôi lo lắng cho đơn hàng của năm sau và những tiếp theo”, bà Hương nói.

Dù vậy, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam cho rằng năng lực cạnh tranh của Việt Nam chưa bị ảnh hưởng quá nghiêm trọng, bởi mức thuế tương đương cũng được áp dụng đối với nhiều đối thủ cạnh tranh và các quốc gia sản xuất điện tử như Hàn Quốc, Nhật Bản.

Trong bối cảnh mặt bằng thuế quan giữa các quốc gia không có chênh lệch quá lớn, năng lực sản xuất, chất lượng, chi phí và khả năng thích ứng của doanh nghiệp sẽ trở thành yếu tố quyết định khả năng giữ và mở rộng thị phần.

Theo bà Hương, việc nhập siêu của ngành điện tử trong giai đoạn hiện nay cần được nhìn trong mối quan hệ với chu kỳ đầu tư và sản xuất. Nhập khẩu linh kiện để tích trữ khi giá chip tăng hay nhập máy móc để mở rộng nhà máy có thể làm tăng nhập siêu trước mắt, nhưng nếu được chuyển hóa thành năng lực sản xuất và xuất khẩu thì đây lại là nguồn lực cho tăng trưởng trong những năm tới.