Xây dựng hầm chôn chất thải hạt nhân sâu hơn 400m trong nền đá 1,9 tỷ năm tuổi, vốn đầu tư gần 30.000 tỷ đồng
Công trình được thiết kế để cách ly chất thải phóng xạ trong hơn 100.000 năm, mở ra hướng giải quyết lâu dài cho ngành điện hạt nhân.
Chính phủ Phần Lan đã cấp giấy phép vận hành cho Posiva Oy, cơ sở lưu trữ vĩnh viễn nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng đầu tiên trên thế giới.
Nằm tại Eurajoki, cơ sở này sẽ chôn chất thải hạt nhân ở độ sâu hơn 400m dưới nền đá kết tinh có niên đại 1,9 tỷ năm.
Công trình gồm nhà máy đóng gói chất thải trên mặt đất và hệ thống kho ngầm mang tên Onkalo. Các thùng chứa nhiên liệu hạt nhân được thiết kế nhằm cách ly hoàn toàn chất thải phóng xạ trong hơn 100.000 năm.
Việc cấp phép đánh dấu bước tiến quan trọng trong nỗ lực giải quyết một trong những thách thức lớn nhất của ngành điện hạt nhân: thay thế các bể chứa tạm thời trên mặt đất bằng phương án lưu giữ chất thải sâu dưới lòng đất trong thời gian cực dài.
Bộ trưởng Khí hậu và Môi trường Sari Multala cho biết: “Văn hóa an toàn vững chắc của Phần Lan là nền tảng cho việc sản xuất năng lượng sạch. Sau hơn 40 năm nỗ lực có hệ thống, Phần Lan sẽ đưa vào hoạt động cơ sở xử lý nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng đầu tiên trên thế giới”.
Chôn sâu trong nền đá cổ
Kể từ khi những nhà máy điện hạt nhân đầu tiên xuất hiện vào thập niên 1950, các quốc gia đã phải vật lộn với bài toán xử lý những sản phẩm phụ phóng xạ nguy hiểm. Đến nay, phần lớn loại chất thải này vẫn được lưu giữ tại các cơ sở tạm thời trên khắp thế giới.
Dự án mới của Phần Lan có thể mở ra hướng giải quyết cho vấn đề trên.
Để bảo đảm an toàn, cơ sở mang tên Onkalo sử dụng hệ thống nhiều lớp bảo vệ nhằm cách ly chất thải trong thời gian dài. Các thanh nhiên liệu đã qua sử dụng từ những nhà máy điện hạt nhân Olkiluoto và Loviisa được đặt trong các thùng bằng đồng dày, có khả năng chống ăn mòn.
Sau đó, các thùng chứa được hạ xuống những hố sâu trong nền đá và bao quanh bằng đất sét bentonite có khả năng trương nở. Lớp đất sét này giúp hấp thụ độ ẩm và ngăn chất thải dịch chuyển.
Cuối cùng, các nút bịt bằng bê tông cốt thép cỡ lớn sẽ đóng kín những đường hầm ngầm.
Cơ sở được thiết kế để lưu giữ tối đa 6.500 tấn chất thải uranium, tương đương khoảng 3.300 thùng chứa. Khi hoạt động hoàn toàn, công nhân sẽ chôn lấp tối đa 60 thùng/năm.
Đến thập niên 2120, toàn bộ hệ thống đường hầm sẽ được lấp đầy, niêm phong hoàn toàn và bàn giao cho nhà nước quản lý. Khi đó, khu vực trên mặt đất sẽ trở lại trạng thái yên tĩnh như trước.
Dự án mất 22 năm xây dựng
Dự án đã vượt qua nhiều cột mốc pháp lý quan trọng trên hành trình tiến tới vận hành chính thức. Sau khi Cơ quan An toàn Bức xạ và Hạt nhân Phần Lan (STUK) phê duyệt kết quả đánh giá ban đầu vào tháng 8, Chính phủ đã cấp giấy phép vận hành có hiệu lực đến năm 2070.
Hiện cơ sở đang trải qua các bước hoàn thiện và thử nghiệm cuối cùng. Hoạt động thương mại sẽ bắt đầu sau khi STUK hoàn tất đợt kiểm tra trước vận hành đang chờ thực hiện.
Dự án có tổng vốn đầu tư 1,16 tỷ USD (gần 30.000 tỷ đồng) và mất 22 năm để phát triển.
Chất thải hạt nhân sẽ tiếp tục duy trì tính phóng xạ trong hàng chục nghìn năm. Sau 100.000 năm, mức phóng xạ được dự báo giảm xuống tương đương quặng uranium tự nhiên.
Trong khi các quốc gia như Thụy Điển và Pháp đang theo đuổi những dự án kho lưu trữ địa chất sâu tương tự, Phần Lan đã trở thành nước đầu tiên chính thức đạt được cột mốc này.
