Yếu tố quan trọng của an ninh kinh tế và tài chính quốc gia

Thanh toán không tiền mặt lan tỏa sâu rộng

Ngày 6/6, tại Hội thảo “Thanh toán thông minh thúc đẩy tài chính số” thuộc chuỗi hoạt động Ngày Tài chính số 2026 do Báo Tuổi Trẻ phối hợp với Ngân hàng Nhà nước tổ chức, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết từ chỗ là một phương thức giao dịch mới mẻ, thanh toán số hiện đã trở thành nhu cầu thiết yếu của nền kinh tế và đời sống xã hội. Thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng đóng vai trò như “huyết mạch” của nền kinh tế số, kết nối hệ thống ngân hàng với các lĩnh vực thương mại, y tế, giáo dục, giao thông, du lịch, dịch vụ công và nhiều nền tảng số khác.

Sự phát triển này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả lưu thông tiền tệ mà còn tạo nền tảng thúc đẩy chuyển đổi số trên quy mô toàn nền kinh tế. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình phát triển thanh toán số vẫn còn một số thách thức.

Đó là khoảng cách số giữa khu vực đô thị và nông thôn trong việc tiếp cận các dịch vụ thanh toán hiện đại; khả năng tiếp cận dịch vụ số của người cao tuổi, người có thu nhập thấp còn hạn chế. Trong khi đó, hạ tầng thanh toán cần tiếp tục được nâng cấp nhằm đáp ứng yêu cầu bảo mật ngày càng cao trước sự gia tăng của các loại tội phạm công nghệ.

Để thực hiện mục tiêu nâng tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt lên mức 30 lần GDP vào năm 2030 theo Quyết định 928, Chính phủ khuyến khích các doanh nghiệp công nghệ tài chính và doanh nghiệp viễn thông tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng sản phẩm, dịch vụ tài chính.

Song song đó, các tổ chức tín dụng, ngân hàng nước ngoài và đơn vị cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán được khuyến khích áp dụng các chính sách miễn, giảm phí hợp lý khi mở và sử dụng tài khoản thanh toán, thẻ ngân hàng, ví điện tử nhằm thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế, đặc biệt đối với các nhóm đối tượng ưu tiên.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị các doanh nghiệp mở rộng hình thức trả lương và thanh toán hàng hóa, dịch vụ qua tài khoản ngân hàng; yêu cầu Ngân hàng Nhà nước tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách để tạo điều kiện cho các mô hình thanh toán mới phát triển nhưng vẫn bảo đảm an toàn hệ thống.

Bộ Tài chính, Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành liên quan được yêu cầu tăng cường phối hợp nhằm thúc đẩy thanh toán điện tử trong các lĩnh vực công, nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công trực tuyến. Các địa phương cũng cần triển khai các giải pháp cụ thể để phổ cập dịch vụ tài chính đến khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa, hộ kinh doanh và các chợ dân sinh.

Niềm tin là yếu tố quyết định

Theo ông Nguyễn Lộc Hà - Phó Chủ tịch Thường trực UBND TPHCM, thanh toán số không chỉ mang lại sự thuận tiện cho người dân mà còn góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Ông Hà cho rằng khi người dân có thể thực hiện các giao dịch nhanh chóng, an toàn và thuận tiện ở bất cứ đâu, chi phí giao dịch sẽ giảm xuống, trải nghiệm tiêu dùng được nâng cao. Điều này tạo động lực cho các hoạt động mua sắm, du lịch, giải trí và sử dụng dịch vụ phát triển mạnh mẽ hơn.

Đối với một trung tâm kinh tế lớn như TPHCM, thanh toán số có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc mở rộng thị trường nội địa, gia tăng sức mua và tạo động lực tăng trưởng mới.

Cuối năm 2025, TPHCM có khoảng 345.000 doanh nghiệp và 361.000 hộ kinh doanh hoạt động trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Đây là lực lượng kinh tế quan trọng của thành phố. Tuy nhiên, không ít hộ kinh doanh vẫn gặp khó khăn trong quản lý doanh thu, tiếp cận nguồn vốn và ứng dụng công nghệ vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.

“TPHCM xác định thanh toán không tiền mặt là một trong những nền tảng quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Điều chúng ta hướng tới không chỉ là thanh toán nhanh hơn hay thuận tiện hơn, mà là việc thanh toán thông minh đang tạo ra những động lực phát triển mới cho nền kinh tế”, ông Hà nhấn mạnh.

Ông Phạm Anh Tuấn - Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước - nhận định thanh toán đang dần trở thành “hệ điều hành” của nền kinh tế số. Tuy nhiên, để thanh toán số phát triển bền vững, yếu tố quan trọng nhất vẫn là niềm tin của người dùng.

Trong bối cảnh các hình thức lừa đảo công nghệ cao, giả mạo bằng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ deepfake ngày càng tinh vi, người dân sẽ không sẵn sàng sử dụng các dịch vụ thanh toán số nếu không cảm thấy an toàn.

Theo ông Tuấn, nền kinh tế số chỉ có thể phát triển mạnh khi hệ sinh thái thanh toán vừa có khả năng đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát tốt các rủi ro, bảo đảm an toàn dữ liệu và trách nhiệm đối với người dùng.

“Người dân sẽ không sử dụng thanh toán số nếu họ không cảm thấy an toàn. Doanh nghiệp cũng không đầu tư mạnh vào các kênh số nếu môi trường số thiếu tin cậy. Các tổ chức cung ứng dịch vụ khó có thể phát triển bền vững nếu thị trường đánh mất niềm tin. Vì vậy, an toàn thanh toán đã trở thành một bộ phận quan trọng của an ninh kinh tế và an toàn tài chính quốc gia”, ông Tuấn nhấn mạnh.