1 đồng vốn nhà nước kéo gần 3 đồng vốn tư nhân làm cao tốc: Bộ Tài chính đề xuất thêm gì để hút vốn?

Ngày 29/9, tại Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026 - 2030, trình bày tham luận về chính sách đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) trong lĩnh vực hạ tầng giao thông, bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Chánh Văn phòng PPP, Cục Quản lý đấu thầu, Bộ Tài chính, nhấn mạnh huy động nguồn lực ngoài ngân sách là yêu cầu quan trọng để phát triển mạng lưới cao tốc.

Theo bà Hà, từ khi Luật PPP có hiệu lực đến nay, có 30 dự án PPP được quyết định chủ trương đầu tư, trong đó 12 dự án đã ký hợp đồng. Tổng mức đầu tư các dự án khoảng 1,3 triệu tỉ đồng, tập trung chủ yếu vào hạ tầng giao thông.

Riêng 24 dự án áp dụng hợp đồng BOT có tổng mức đầu tư khoảng 390.000 tỉ đồng, trong đó vốn nhà nước khoảng 103.000 tỉ đồng, vốn nhà đầu tư khoảng 297.000 tỉ đồng.

Như vậy, theo đại diện Bộ Tài chính, mỗi đồng vốn nhà nước đã huy động gần 3 đồng vốn ngoài ngân sách, cho thấy vai trò “vốn mồi” của Nhà nước trong các dự án PPP.

Tuy nhiên, con số 12/30 dự án ký hợp đồng, tương đương khoảng 40%, cũng cho thấy quá trình đưa một dự án PPP từ chủ trương đến triển khai thực tế vẫn còn nhiều điểm nghẽn.

Vốn dài hạn thiếu, rủi ro doanh thu còn lớn

Theo Cục Quản lý đấu thầu, thời gian chuẩn bị dự án, lựa chọn nhà đầu tư và thu xếp tài chính còn kéo dài. Trong khi đó, nguồn vốn vay hiện chủ yếu đến từ các ngân hàng thương mại với thời hạn tương đối ngắn và lãi suất cao, chưa tương thích với đặc thù hoàn vốn dài của các dự án hạ tầng giao thông.

Các kênh vốn dài hạn như trái phiếu dự án, quỹ đầu tư hạ tầng và các định chế tài chính dài hạn cũng chưa phát triển tương xứng.

Một vấn đề khác là rủi ro doanh thu. Lưu lượng phương tiện thực tế có thể thấp hơn dự báo, mức phí có thể chưa được điều chỉnh theo lộ trình, trong khi các dự án còn chịu tác động từ giải phóng mặt bằng và nguồn cung vật liệu xây dựng.

Đáng chú ý, những vướng mắc kéo dài tại một số dự án BOT giao thông ký hợp đồng trước ngày 1/1/2021 cũng được đánh giá đã ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư và tổ chức tín dụng đối với lĩnh vực PPP.

Bộ Tài chính cho rằng việc triển khai Nghị định số 122/2026/NĐ-CP để xử lý dứt điểm các vướng mắc này là một trong những giải pháp quan trọng nhằm khôi phục niềm tin của thị trường.

Muốn hút vốn tư nhân, phải giảm rủi ro từ đầu

Để tăng khả năng thu hút vốn tư nhân, đại diện Bộ Tài chính đề xuất tiếp tục hoàn thiện pháp luật PPP, trong đó hoàn chỉnh cơ chế chia sẻ rủi ro, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và nhà đầu tư.

Cùng với đó là rút ngắn trình tự, thủ tục chuẩn bị dự án, tăng cường hậu kiểm và nâng cao chất lượng đánh giá, lựa chọn dự án. Những dự án có hiệu quả tài chính không đủ để triển khai theo PPP cần được cân nhắc phương án đầu tư công; sau khi hoàn thành có thể nhượng quyền thu phí theo hình thức O&M hoặc phương thức phù hợp.

Một điểm đáng chú ý là đề xuất ưu tiên bố trí vốn nhà nước tham gia dự án PPP, kể cả nguồn vốn để thực hiện các cam kết của Nhà nước trong quá trình vận hành, kinh doanh theo hợp đồng đã ký.

Bộ Tài chính cũng định hướng hoàn thiện chính sách ưu tiên về nguồn vốn tín dụng, đặc biệt là tín dụng ưu đãi của Nhà nước, qua đó giúp nhà đầu tư tiếp cận nguồn vốn vay bên cạnh phần vốn chủ sở hữu.

Ngay từ khâu chuẩn bị, các dự án cũng cần đánh giá kỹ nguồn vật liệu, giải phóng mặt bằng và những yếu tố có thể ảnh hưởng đến phương án tài chính để xử lý sớm thay vì phát sinh khi dự án đã triển khai.

Đối với các dự án BT, Bộ Tài chính lưu ý yêu cầu kiểm soát chặt giá trị công trình và quỹ đất thanh toán, công khai minh bạch thông tin, đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm toán nhằm phòng ngừa thất thoát tài sản công.

Việc hoàn thiện chính sách, lựa chọn đúng dự án, đa dạng hóa nguồn vốn và nâng cao năng lực quản lý hợp đồng được kỳ vọng giúp đồng vốn nhà nước phát huy tốt hơn vai trò “vốn mồi”, qua đó mở rộng dư địa huy động nguồn lực tư nhân cho mạng lưới cao tốc giai đoạn 2026 - 2030.