Bộ Tài chính ban hành quy chế mới về giám sát, quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp

Bộ Tài chính vừa ban hành Quyết định số 2306/QĐ-BTC về Quy chế giám sát, kiểm tra hoạt động quản lý và đầu tư vốn nhà nước; giao chỉ tiêu và đánh giá, xếp loại doanh nghiệp cũng như người đại diện vốn Nhà nước tại các doanh nghiệp do Bộ làm đại diện chủ sở hữu. Quyết định có hiệu lực từ ngày 20/8/2026.

Quy chế áp dụng đối với các doanh nghiệp có phần vốn nhà nước do Bộ Tài chính làm đại diện chủ sở hữu, người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp, cùng Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty và Kiểm soát viên tại các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ thuộc phạm vi quản lý của Bộ.

Theo quy định mới, hoạt động giám sát và kiểm tra phải bảo đảm tuân thủ pháp luật, khách quan, chính xác, kịp thời, công khai và minh bạch; đồng thời hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của doanh nghiệp. Việc giám sát cũng phải tránh trùng lặp về phạm vi, nội dung, đối tượng và thời gian với hoạt động thanh tra, kiểm toán nhà nước.

Công tác giám sát được thực hiện theo cả hình thức trực tiếp và gián tiếp. Với giám sát gián tiếp, doanh nghiệp và người đại diện vốn nhà nước phải thực hiện chế độ báo cáo định kỳ theo quy định. Đối với giám sát trực tiếp, kế hoạch được xây dựng hằng năm, trình Bộ Tài chính phê duyệt và phải được ban hành trước ngày 20/1, công bố trước ngày 31/1 hằng năm.

Bộ Tài chính cũng có thể tiến hành kiểm tra khi có chỉ đạo của cấp có thẩm quyền hoặc khi phát hiện dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng trong hoạt động quản lý, đầu tư vốn nhà nước. Doanh nghiệp và người đại diện vốn nhà nước phải được thông báo chậm nhất 15 ngày trước thời điểm kiểm tra.

Một nội dung đáng chú ý khác là cơ chế giám sát tài chính đặc biệt. Các đơn vị được giao theo dõi doanh nghiệp có trách nhiệm đánh giá các dấu hiệu mất an toàn tài chính. Trong trường hợp cần thiết, Bộ Tài chính có thể quyết định đưa doanh nghiệp vào diện giám sát tài chính đặc biệt và thực hiện các biện pháp xử lý theo quy định.

Đối với doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, việc đánh giá và xếp loại được dựa trên nhiều nhóm chỉ tiêu như tổng doanh thu, lợi nhuận sau thuế, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu và tài sản, tiến độ thực hiện hoặc giải ngân các dự án đầu tư, cùng kết quả thực hiện nhiệm vụ được Nhà nước giao.

Việc xếp loại không chỉ dựa trên kết quả tài chính. Các nhiệm vụ cung ứng sản phẩm, dịch vụ công, nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh và các nhiệm vụ không vì mục tiêu lợi nhuận cũng được tính đến trong quá trình đánh giá doanh nghiệp.

Doanh nghiệp phải tự đánh giá, xếp loại và gửi báo cáo về Bộ Tài chính trước ngày 30/6 hằng năm. Kết quả đánh giá, xếp loại doanh nghiệp được hoàn thành và công bố trước ngày 15/8.

Đối với doanh nghiệp mà Nhà nước nắm giữ trên 50% nhưng dưới 100% vốn điều lệ, việc đánh giá chủ yếu dựa trên kết quả thực hiện kế hoạch kinh doanh, nhiệm vụ được giao và hiệu quả hoạt động tổng thể. Các yếu tố khách quan cũng như hoạt động thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ công nghệ mới và mô hình kinh doanh mới có thể được xem xét khi đánh giá.

Theo Quyết định 2306/QĐ-BTC, các đơn vị chủ trì thực hiện công tác giám sát, kiểm tra và đánh giá trong phạm vi Bộ Tài chính gồm Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước, Vụ Các định chế tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Quy định mới thay thế Quyết định số 702/QĐ-BTC được ban hành từ năm 2018.