2.900 tấn thiết bị từ Trung Quốc cập cảng, khởi công xây dựng nhà máy lọc dầu công suất 700.000 thùng/ngày, vốn đầu tư 435.000 tỷ đồng
Thời gian xây dựng dự kiến kéo dài 40 tháng, với mục tiêu đưa nhà máy vào vận hành đầu năm 2030.
Tiếng còi tàu vang lên tại cảng Lamu, nơi từng bị xem là một dự án cảng biển lãng phí nằm giữa những khu rừng ngập mặn. Một lô hàng thứ hai gồm hơn 154 thiết bị xây dựng các loại vừa cập cảng, phục vụ dự án nhà máy lọc dầu Dangote.
Sự kiện diễn ra chỉ vài tuần sau khi chuyến tàu đầu tiên mang tên MV Da Yang Bai He chở hơn 2.900 tấn thiết bị từ Trung Quốc đến đây vào ngày 26/9/2026.
Theo Cơ quan Quản lý Cảng biển Kenya (KPA), đợt bàn giao thiết bị thứ hai tiếp tục khẳng định vai trò chiến lược của cảng Lamu trong Hành lang Giao thông và Phát triển Lamu-Cảng Sudan-Ethiopia (LAPSSET), đồng thời cho thấy năng lực phục vụ các dự án đầu tư quy mô lớn trong khu vực.
Mỗi chuyến hàng cập cảng góp phần củng cố vị thế của Kenya như một cửa ngõ thương mại và logistics hàng đầu tại Đông Phi.
Chuyến tàu đầu tiên cập cảng hồi tháng 9 mang ý nghĩa biểu tượng. Tổng giám đốc KPA, Thuyền trưởng William Ruto, đã đón tiếp Thuyền trưởng Wang Shengli, trao giấy chứng nhận chuyến tàu đầu tiên cùng một tấm biển lưu niệm để đánh dấu sự kiện tàu MV Da Yang Bai He từ Trung Quốc cập cầu cảng số 3.
Buổi lễ còn có sự góp mặt của các tiết mục múa truyền thống Goma la Lamu. Con tàu dài 190 m khi đó đã chứng minh khả năng tiếp nhận những lô hàng dự án siêu trường, siêu trọng của cảng biển này.
Tuy nhiên, đợt bàn giao thứ hai với hơn 154 thiết bị, bao gồm máy xúc, máy ủi, cần cẩu hạng nặng, giàn máy đóng cọc, máy đầm và các thiết bị phụ trợ, mới là minh chứng rõ ràng về khả năng khai thác thương mại của cảng.
Đợt hàng này tiếp nối cam kết được đưa ra tại lễ khởi công dự án ngày 30/9/2026. Khi đó, tỷ phú Nigeria Aliko Dangote trực tiếp thông báo: “Khoảng 110 thiết bị đã có mặt tại công trường và khoảng 400 thiết bị khác dự kiến sẽ được đưa đến trong vòng 60 ngày tới”.
Tổng thống Kenya William Ruto cùng Tổng thống Uganda Yoweri Museveni, Thủ tướng Ethiopia Abiy Ahmed, Tổng thống Benin, nhà lãnh đạo Togo và cựu Tổng thống Nigeria Olusegun Obasanjo đã tham dự lễ khởi công lịch sử tại khu vực Hindi-Magogoni, thuộc đất liền của hạt Lamu.
Dự án có tên chính thức là Khu kinh tế đặc biệt Nhà máy lọc dầu và hóa dầu Dangote Đông Phi (Dangote East Africa Petroleum Refinery & Petrochemicals SEZ), với tổng vốn đầu tư ước tính lên tới 17 tỷ USD, tương đương khoảng 435.000 tỷ đồng.
Dự án được hậu thuẫn bởi Dangote Industries và Tập đoàn Tài chính châu Phi (AFC). Trong khi đó, Engineers India Limited (EIL) đã được trao hợp đồng quản lý kỹ thuật, mua sắm và xây dựng (EPCM) trị giá 450 triệu USD.
Nhà máy được thiết kế với công suất chế biến 700.000 thùng dầu/ngày. Khi đi vào hoạt động, đây sẽ là nhà máy lọc dầu lớn nhất Đông Phi và lớn thứ hai châu Phi, chỉ sau nhà máy lọc dầu Dangote tại Lekki, Nigeria.
Công suất này vượt xa nhà máy lọc dầu Kenya Petroleum Refineries Limited (KPRL) trước đây của Kenya, vốn có công suất 120.000 thùng/ngày và đã ngừng hoạt động lọc dầu từ năm 2013.
Ngoài nhà máy lọc dầu, dự án còn bao gồm một nhà máy điện công suất 1.000 MW, trong đó 500 MW sẽ được cung cấp cho lưới điện quốc gia, cùng các cơ sở sản xuất polypropylene, dầu gốc, phân bón và hóa chất.
Thuyền trưởng William Ruto nhấn mạnh ý nghĩa của chuyến hàng thứ hai đối với hoạt động vận tải biển: “Việc con tàu này cập cảng có ý nghĩa vô cùng quan trọng, cho thấy cam kết của Chính phủ trong việc bảo đảm dự án thành công. Đây sẽ là bước ngoặt đối với toàn bộ khu vực”.
Trong khi đó, Tổng giám đốc cảng Lamu, Thuyền trưởng Abdulaziz Mzee, cho biết nhà máy lọc dầu Dangote sẽ tạo cú hích lớn cho hoạt động kinh doanh tại cảng.
Theo ông, dự án sẽ kéo theo các chuyến tàu chở dầu thô siêu lớn (VLCC) và tàu chở hàng liên tục cập cảng để dỡ dầu thô, sau đó tiếp nhận các sản phẩm dầu đã qua chế biến. Số lượt tàu thương mại ra vào cảng sẽ tăng lên, qua đó tạo thêm nguồn thu đáng kể.
Đối với hành lang LAPSSET, đây chính là lô hàng chủ lực mà dự án chờ đợi kể từ năm 2012.
Với tổng vốn đầu tư dự kiến vượt 20 tỷ USD, LAPSSET được quy hoạch nhằm kết nối cảng Lamu với Nam Sudan tại khu vực Nadapal và Ethiopia thông qua hệ thống đường cao tốc, đường sắt khổ tiêu chuẩn, đường ống dẫn dầu thô, đường ống dẫn sản phẩm dầu mỏ và một thành phố nghỉ dưỡng.
Trong suốt 14 năm, lượng hàng hóa lưu thông qua hành lang này vẫn khá hạn chế. Tuy nhiên, nhà máy lọc dầu Dangote được kỳ vọng sẽ tạo ra nhu cầu vận tải thường xuyên và ổn định: Dầu thô được đưa vào, sản phẩm lọc dầu được vận chuyển ra, máy móc liên tục cập cảng và việc làm được tạo ra.
Nhà máy dự kiến chế biến dầu thô từ mỏ Lokichar thuộc hạt Turkana của Kenya, nơi được ước tính có trữ lượng có thể khai thác khoảng 326 triệu thùng. Một giàn khoan mang tên MV Transit Sedanka, được trang bị hệ thống khoan GW70 công suất 1.500 mã lực, cũng đã cập cảng Mombasa.
Ngoài nguồn dầu trong nước, nhà máy còn dự kiến tiếp nhận dầu từ khu vực Albertine Graben của Uganda, với sản lượng 250.000 thùng/ngày; Nam Sudan, với sản lượng 350.000 thùng/ngày; cùng các nguồn cung quốc tế khác.
Các sản phẩm đầu ra gồm xăng, dầu diesel, nhiên liệu hàng không và khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG), dự kiến cung cấp cho 8 quốc gia: Kenya, Uganda, Nam Sudan, Ethiopia, Rwanda, Burundi, Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) và Tanzania.
Nguồn cung này sẽ cạnh tranh trực tiếp với tuyến vận chuyển dầu thuộc dự án Đường ống dẫn dầu thô Đông Phi (EACOP), kết nối khu vực khai thác với cảng Tanga của Tanzania.
Hiệu quả kinh tế của dự án được đánh giá là rất lớn. Hiện KPA đang đồng thời xử lý các lô hàng phục vụ những dự án quy mô lớn: Cảng Lamu tiếp nhận thiết bị cho nhà máy lọc dầu Dangote, trong khi cảng Mombasa phục vụ hoạt động khoan dầu tại Turkana.
KPA khẳng định tiếp tục cam kết phát triển hành lang LAPSSET thành động lực thúc đẩy việc làm, thương mại và thịnh vượng cho khu vực.
Theo kế hoạch của tỷ phú Dangote, dự án có thể tạo ra 60.000 việc làm trực tiếp và gián tiếp trong giai đoạn xây dựng cao điểm. Ngoài ra, dự án sẽ thành lập một trường đào tạo nghề dành cho 1.000 thanh niên tại Lamu. Thời gian xây dựng dự kiến kéo dài 40 tháng, với mục tiêu đưa nhà máy vào vận hành đầu năm 2030.
