Ba lần thoái vốn bất thành, VietinBank hóa 'Lục Vân Tiên cõng mẹ' với cổ phiếu SGP

Chỉ trong nửa đầu năm 2026, Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank - Mã: CTG) đã 3 lần đăng ký bán toàn bộ hơn 19 triệu cổ phiếu SGP của CTCP Cảng Sài Gòn (Saigon Port - Mã: SGP), tương ứng 8,93% vốn điều lệ. Thế nhưng, sau mỗi lần "đem hàng ra chợ", ngân hàng gần như lại phải mang về.

Ba lần thoái vốn SGP bất thành

Gần nhất, từ ngày 25/5 đến 23/6/2026, VietinBank không bán được bất kỳ cổ phiếu nào trong tổng số hơn 19,31 triệu cổ phiếu đăng ký chuyển nhượng với lý do điều kiện thị trường không phù hợp.

Trước đó, giai đoạn từ ngày 13/4 đến ngày 12/5/2026, ngân hàng cũng không bán được cổ phiếu nào dù đăng ký chuyển nhượng toàn bộ lượng cổ phần trên.

Xa hơn, trong đợt giao dịch từ ngày 2/3 đến ngày 31/3/2026, VietinBank chỉ bán được 26.500 cổ phiếu trên tổng số hơn 19,34 triệu cổ phiếu đăng ký.

Như vậy, sau nhiều tháng triển khai kế hoạch thoái vốn, lượng cổ phần ngân hàng thực tế bán được chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ, khiến tỷ lệ sở hữu gần như không thay đổi, từ 8,94% xuống còn 8,93%.

Ít ai biết rằng, lô cổ phiếu SGP này không phải một khoản đầu tư tài chính thông thường mà là "di sản" của quá trình xử lý nợ Vinalines (nay đổi tên VIMC) sau cổ phần hóa.

Giai đoạn 2014-2015, khi VIMC tái cơ cấu, VietinBank là một trong những chủ nợ lớn nhất. Đến cuối tháng 6/2015, dư nợ của Vinalines tại VietinBank hơn 2.300 tỷ đồng. Nếu tính cả công ty mẹ và các công ty con, tổng dư nợ tín dụng lên tới khoảng 5.000 tỷ đồng.

Các khoản vay chủ yếu liên quan đến đầu tư tàu biển, trong khi tài sản đảm bảo là tàu đã giảm giá mạnh. Vì vậy, việc thu hồi nợ bằng tài sản đảm bảo không còn hấp dẫn.

Trong bối cảnh đó, VietinBank chọn cách đổi nợ lấy cổ phần. Khi Cảng Sài Gòn (vốn nằm trong hệ sinh thái VIMC) cổ phần hóa năm 2015, VietinBank cùng đăng ký làm nhà đầu tư chiến lược.

Khi đó, VietinBank được chấp thuận tham gia theo phương thức trả nợ thành vốn góp. Nói cách khác, VietinBank đã nhận cổ phần SGP như một cách cấn trừ nợ từ hệ sinh thái VIMC.

Muốn bán từ năm 2016 nhưng bị "khóa"

Ngay từ năm 2016, tức chỉ khoảng một năm sau cổ phần hóa, VietinBank đã xin thoái toàn bộ vốn tại Cảng Sài Gòn. Khi đó VietinBank nắm khoảng 19,6 triệu cổ phần, tương đương 9,07% vốn.

Tuy nhiên, theo điều lệ Cảng Sài Gòn, nhà đầu tư chiến lược bị hạn chế chuyển nhượng tối thiểu 5 năm; muốn chuyển nhượng sớm phải được ĐHĐCĐ chấp thuận.

Việc thoái vốn tại các cảng biển thuộc VIMC khi đó nhằm thu hồi khoản vốn góp có nguồn gốc từ nợ cấn trừ trước đây. Đồng thời, triển vọng kinh doanh của Cảng Sài Gòn cũng kém khả quan khi doanh nghiệp bước vào giai đoạn di dời cảng Nhà Rồng - Khánh Hội, chuyển đổi mặt bằng Tân Thuận, trong khi dự án Cảng Sài Gòn - Hiệp Phước triển khai chậm.

HĐQT khi đó trình kế hoạch lợi nhuận chỉ 50 tỷ đồng, giảm mạnh so với 2015 và đề nghị không chia cổ tức theo phương án cổ phần hóa.

Đến năm 2021, VietinBank hết thời hạn hạn chế chuyển nhượng với tư cách nhà đầu tư chiến lược. Tuy nhiên, thời điểm đó TP. HCM chịu ảnh hưởng nặng nề của đại dịch Covid-19, hoạt động cảng biển còn nhiều bất định, trong khi Cảng Sài Gòn vẫn vướng các bài toán lớn liên quan đến di dời cảng và xử lý quỹ đất.

Với một lô cổ phiếu gần 9% vốn điều lệ, VietinBank tiếp tục chờ thời điểm và phương án phù hợp. Phải đến năm 2025, ngân hàng mới đẩy mạnh kế hoạch thoái vốn ra công chúng.

VietinBank lựa chọn phương thức bán khớp lệnh trên sàn, nhưng thanh khoản của cổ phiếu SGP khá hạn chế. Có đợt ngân hàng đăng ký bán hơn 19 triệu cổ phiếu nhưng chỉ bán được khoảng 1,4% lượng đăng ký; đợt sau chỉ bán được khoảng 0,1%; còn hai đợt gần đây đều không phát sinh giao dịch.

Điều này cho thấy VietinBank đang rơi vào thế khó ở cả hai phía. Nếu bán dần trên sàn, thanh khoản của SGP không đủ lớn để hấp thụ lượng cổ phiếu tương đương gần 9% vốn điều lệ mà không gây áp lực lên giá.

Trong khi đó, nếu tìm đối tác mua trọn lô, thương vụ lại chưa đủ hấp dẫn. Nhà đầu tư phải bỏ ra số vốn lớn nhưng vẫn chỉ là cổ đông thiểu số, bởi VIMC hiện nắm hơn 65% vốn Cảng Sài Gòn và giữ quyền chi phối.

Đầu tháng 7, VietinBank tiếp tục đăng ký bán toàn bộ lô cổ phiếu này. Tuy nhiên, nhìn vào kết quả ba lần thoái vốn liên tiếp trong nửa đầu năm, hành trình tìm đầu ra cho khoản đầu tư có nguồn gốc từ nợ xấu vẫn chưa có dấu hiệu thuận lợi.

Có lẽ vì thế mà câu chuyện của VietinBank với cổ phiếu SGP được ví như hình ảnh "Lục Vân Tiên cõng mẹ", nhiều lần "cõng" cổ phiếu ra thị trường rồi lại phải "cõng" trở về vì chưa tìm được người mua phù hợp.