Ba 'ông lớn' thép Nga đứng đơn đề nghị, EAEU vào cuộc khởi xướng điều tra tự vệ một loại thép cán phẳng

Ngày 7/9/2026, Cục Bảo vệ thị trường nội địa thuộc Ủy ban Kinh tế Á - Âu (EEC) chính thức khởi xướng điều tra tự vệ đối với thép cán phẳng có phủ polymer nhập khẩu, mã vụ việc SG-15.

Sản phẩm thuộc phạm vi điều tra là thép cán phẳng có nền kim loại dày trên 0,2mm nhưng không quá 2mm, chiều rộng trên 50mm và có phủ polymer.

Bốn mã hàng theo phân loại của EAEU gồm 7210 70 800 0, 7210 90 800 0, 7212 40 800 0 và 7225 99 000 0.

Một số sản phẩm được loại khỏi phạm vi điều tra như thép cán nguội hoặc cán nóng mạ thiếc, tôn thiếc, thép phủ định hình dạng sóng hoặc dạng gân, ngói kim loại, tấm thép định hình và thép tráng men hoặc sơn mài.

Đây mới là quyết định khởi xướng điều tra, chưa đồng nghĩa EAEU đã áp dụng biện pháp tự vệ hay thuế bổ sung đối với sản phẩm nhập khẩu.

Thép phủ polymer nhập khẩu vào EAEU tăng 60% trong 3 năm

Đơn đề nghị điều tra được nộp bởi ba nhà sản xuất Nga gồm PJSC Magnitogorsk Iron and Steel Works (MMK), MMK-Lysvensky Metallurgical Plant (MMK-LMZ) và PJSC Severstal.

Theo nội dung đơn, lượng thép cán phẳng phủ polymer nhập khẩu vào EAEU tăng mạnh trong những năm gần đây.

Năm 2024, lượng nhập khẩu tăng 88% so với năm 2023. Mặc dù năm 2025 giảm 15%, tính chung cả giai đoạn 2023-2025, lượng nhập khẩu vẫn tăng 60%. Sang quý I/2026, nhập khẩu tiếp tục tăng thêm 18%.

Tỷ trọng hàng nhập khẩu so với sản lượng sản xuất trong EAEU tăng 86% trong giai đoạn 2023-2025 và tiếp tục tăng 30% trong quý I/2026. Tỷ trọng nhập khẩu trong tổng tiêu dùng cũng tăng tương ứng 68% và 31%.

Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh nhu cầu tại EAEU đi xuống. Tiêu dùng giảm 5% trong giai đoạn 2023-2025 và giảm 10% trong quý I/2026.

Theo cáo buộc của các nguyên đơn, trong giai đoạn 2023-2025, sản lượng của ngành sản xuất EAEU giảm 18%, công suất sử dụng giảm 12%, doanh số giảm 18% và thị phần giảm 13%.

Các chỉ số tài chính cũng suy giảm. Lợi nhuận từ bán hàng được cho là giảm 49%, tỷ suất lợi nhuận sản xuất giảm 47% và tỷ suất lợi nhuận bán hàng giảm 43%.

Đến quý I/2026, một số chỉ tiêu tiếp tục giảm: Sản lượng giảm 20%, công suất sử dụng giảm 23% và doanh số giảm 29%.

Phía nguyên đơn đồng thời cho rằng giá nhập khẩu bình quân thấp hơn giá bình quân của sản phẩm được sản xuất và bán trong EAEU.

Các số liệu trên hiện là nội dung cáo buộc trong đơn đề nghị điều tra, chưa phải kết luận cuối cùng của cơ quan điều tra.

Quy mô những doanh nghiệp đứng đơn đề nghị khởi xướng điều tra

Đáng chú ý, ba pháp nhân đứng sau đơn đề nghị không phải ba tập đoàn độc lập. MMK-Lysvensky Metallurgical Plant đã gia nhập MMK Group từ cuối năm 2017.

MMK là một trong những tập đoàn thép tích hợp lớn của Nga. Riêng tại tổ hợp Magnitogorsk, doanh nghiệp có hai dây chuyền phủ polymer với tổng công suất khoảng 400.000 tấn/năm.

Năm 2025, MMK xuất bán khoảng 377.700 tấn thép phủ polymer, trong đó khoảng 90% được bán tại thị trường Nga.

Trong khi đó, MMK-LMZ tại Lysva chuyên sản xuất các dòng thép mạ và thép phủ có giá trị gia tăng cao. Nhà máy có bốn dây chuyền phủ polymer với tổng công suất khoảng 350.000 tấn/năm.

Như vậy, tổng công suất thép phủ polymer của hai cơ sở thuộc MMK Group đạt khoảng 750.000 tấn/năm.

Năm 2024, MMK Group cho biết đã cung cấp khoảng 1,6 triệu tấn thép mạ và thép phủ cho thị trường Nga, trong đó khoảng 400.000 tấn là thép phủ polymer và khoảng 1,2 triệu tấn là thép mạ.

Nguyên đơn còn lại là Severstal, một trong những nhà sản xuất thép lớn của Nga. Năm 2025, tập đoàn bán khoảng 11,24 triệu tấn thép và đạt doanh thu khoảng 713 tỷ ruble.

Các số liệu do Severstal đưa ra trước thời điểm vụ điều tra được khởi xướng cũng cho thấy áp lực từ hàng nhập khẩu. Theo đại diện doanh nghiệp, năm 2025, thị trường thép có lớp phủ tại Nga giảm 7%, riêng thép phủ polymer giảm 11%, trong khi nhập khẩu thép có lớp phủ tăng 15% và nhập khẩu thép phủ polymer tăng 9%.

Theo thông tin về hồ sơ khởi xướng SG-15, ba doanh nghiệp đứng đơn chiếm trên 25% tổng sản lượng sản phẩm tương tự của EAEU.

Việt Nam có những doanh nghiệp nào sản xuất, xuất khẩu nhóm thép này?

Vụ việc đáng chú ý với ngành thép Việt Nam bởi trong nước hiện có nhiều doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu các dòng tôn màu, thép mạ sơn phủ nằm trong nhóm sản phẩm cần được rà soát với phạm vi điều tra của EAEU.

Dữ liệu thương mại ở cấp mã HS 721070 - nhóm sản phẩm thép cán phẳng được sơn, phủ vecni hoặc phủ plastic - ghi nhận một số nhà xuất khẩu lớn của Việt Nam như Tập đoàn Hoa Sen (HSG), Thép Nam Kim (NKG) và Tôn Đông Á (GDA).

Dữ liệu vận đơn tổng hợp cho thấy Hoa Sen có hàng trăm lô HS 721070 xuất khẩu tới hàng chục quốc gia; Tôn Đông Á và Nam Kim cũng xuất khẩu sản phẩm thuộc mã này ra nhiều thị trường.

Tuy nhiên, phạm vi điều tra của EAEU được xác định ở cấp mã chi tiết hơn, đồng thời chưa xác định chính xác lượng hàng xuất sang các thành viên EAEU.

EAEU hiện gồm Nga, Belarus, Kazakhstan, Armenia và Kyrgyzstan.

Theo số liệu hải quan, kim ngạch xuất khẩu sắt thép của Việt Nam sang Nga năm 2025 tăng khoảng 576,6% so với năm trước. Tuy nhiên, đây là số liệu của toàn bộ nhóm sắt thép, không phải riêng thép cán phẳng phủ polymer thuộc phạm vi vụ SG-15.

Do đó, quy mô chính xác thép phủ polymer Việt Nam xuất sang EAEU cũng như tỷ trọng của từng doanh nghiệp hiện cần tiếp tục được đối chiếu ở cấp mã hàng chi tiết.

Bộ Công Thương khuyến nghị doanh nghiệp Việt tham gia điều tra

Khác với một vụ điều tra chống bán phá giá, điều tra tự vệ tập trung vào việc xác định hàng nhập khẩu có gia tăng và gây hoặc đe dọa gây thiệt hại nghiêm trọng đối với ngành sản xuất nội địa hay không, thay vì phải chứng minh từng nhà xuất khẩu nước ngoài bán hàng với biên độ phá giá.

Trong đơn đề nghị, các nhà sản xuất EAEU còn cho rằng những nước xuất khẩu lớn có năng lực sản xuất dư thừa, trong khi sản phẩm tương tự đã phải đối mặt với nhiều biện pháp phòng vệ thương mại ở các thị trường khác.

Cụ thể, sản phẩm này đang chịu các biện pháp chống bán phá giá tại Brazil và Ukraine, biện pháp tự vệ tại Ai Cập, hạn ngạch thuế quan tại Liên minh châu Âu, cùng các mức thuế bổ sung của Mỹ theo Mục 232 và Mục 301.

Từ đó, các nguyên đơn cho rằng hàng hóa có nguy cơ tiếp tục dịch chuyển vào EAEU, khiến lượng nhập khẩu gia tăng và gây thêm sức ép lên ngành sản xuất nội khối.

Cơ quan điều tra EAEU đánh giá những thông tin và số liệu trong đơn đề nghị có đủ cơ sở để khởi xướng điều tra.

Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương đã khuyến nghị các doanh nghiệp Việt Nam sản xuất, xuất khẩu thép cán phẳng phủ polymer sang EAEU rà soát lợi ích liên quan và chủ động đăng ký tham gia vụ việc để bảo vệ quyền và lợi ích của mình.

Các bên liên quan có 25 ngày kể từ ngày khởi xướng để đăng ký được công nhận là bên tham gia điều tra, 45 ngày để yêu cầu tổ chức phiên điều trần công khai và 60 ngày để gửi các ý kiến, thông tin liên quan bằng văn bản.