Cách toàn bộ chức vụ của 4 Giáo sư sau khi phát hiện hàng loạt sai phạm trong nghiên cứu

4 Giáo sư từng được xem là những gương mặt tiêu biểu của giới khoa học Trung Quốc vừa bị cách chức sau khi các cuộc điều tra phát hiện sai phạm liên quan đến dữ liệu nghiên cứu.

Vụ việc đang làm dấy lên những tranh luận sâu rộng về tính liêm chính học thuật trong môi trường nghiên cứu khoa học và áp lực công bố quốc tế tại các trường đại học hàng đầu.

Cuối tuần trước, Đại học Nam Khai (Nankai University) thông báo cách chức ông Quan Chen - Hiệu trưởng Trường Khoa học Sự sống. Nhà trường cho biết ông phải chịu trách nhiệm vì không thực hiện đầy đủ vai trò giám sát chất lượng và tính xác thực của dữ liệu trong một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature Cancer năm 2024, trong đó ông là tác giả chính.

Cùng thời điểm, Đại học Tôn Trung Sơn (Sun Yat-sen University) cũng ra quyết định miễn nhiệm 2 nhà khoa học cấp cao: Ông Kang Tiebang - Phó Giám đốc Phòng thí nghiệm Trọng điểm Quốc gia về Ung thư Nam Trung Hoa; ông Kuang Dongming - Phó Hiệu trưởng Trường Khoa học Sự sống.

Theo kết luận của trường, nghiên cứu do ông Kang phụ trách đăng trên Nature Cell Biology năm 2020 xuất hiện nhiều vấn đề liên quan đến dữ liệu và hình ảnh. Trong khi đó, ông Kuang bị xác định có liên quan đến các sai phạm tương tự trong 3 công trình khoa học khác được đăng trên các tạp chí uy tín gồm Nature Cell Biology, Science Advances và Cell.

Động thái này diễn ra 3 tuần sau khi Đại học Đồng Tế (Tongji University) cách chức Trưởng khoa Khoa học Sự sống của ông Wang Ping - chuyên gia hàng đầu về nghiên cứu ung thư, do các sai phạm học thuật liên quan công bố quốc tế.

Điểm chung đáng chú ý là cả 4 nhà khoa học đều từng được trao danh hiệu “Thanh niên xuất sắc” cấp quốc gia - một trong những phần thưởng có giá trị lớn trong giới nghiên cứu Trung Quốc. Đây thường được xem là bước đệm quan trọng để tiếp cận các vị trí học thuật hàng đầu, cũng như cơ hội được xem xét gia nhập các viện hàn lâm khoa học và kỹ thuật danh tiếng.

Những bê bối nói trên bắt đầu thu hút sự chú ý sau loạt video phân tích của một cựu nghiên cứu sinh tiến sĩ, hiện hoạt động với tư cách blogger khoa học và nhà sáng tạo nội dung trực tuyến. Người này được biết đến với biệt danh “Sinh viên Geng” (Student Geng), sở hữu hơn 1,8 triệu người theo dõi trên các nền tảng mạng xã hội.

Trong các video đăng tải, Geng tiến hành rà soát chi tiết nhiều bài báo khoa học, từ hình ảnh Western blot, ảnh hiển vi cho đến các bộ dữ liệu bổ sung và mô hình thống kê. Bằng việc kết hợp các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) cùng phương pháp phân tích dữ liệu, anh chỉ ra hàng loạt dấu hiệu bất thường, bao gồm khả năng chỉnh sửa hoặc ngụy tạo dữ liệu.

Các nội dung này nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội, tạo ra áp lực dư luận và buộc những trường đại học liên quan phải mở các cuộc điều tra chính thức.

Tuần trước, Tân Hoa Xã đã có bài viết đánh giá tích cực những đóng góp của Geng trong việc phổ biến kiến thức khoa học tới công chúng. Tuy nhiên, cơ quan này cũng nhấn mạnh trách nhiệm của các cơ sở nghiên cứu và trường đại học trong việc chủ động phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm học thuật từ bên trong hệ thống, thay vì để các tranh cãi kéo dài trên không gian mạng.

Nature là tạp chí khoa học đa ngành, với hơn 60 tạp chí "chị, em", xuất bản các nghiên cứu tiên phong kể từ năm 1869. Tạp chí Cell xuất bản các nghiên cứu đột phá về khoa học sự sống từ năm 1974, còn Science Advances là tạp chí khoa học được bình duyệt nghiêm ngặt, do Hiệp hội Khoa học Tiến bộ Mỹ (AAAS) thành lập.

Trong nhiều thập kỷ, việc có bài báo được xuất bản trên các tạp chí hàng đầu luôn được coi là đỉnh cao sự nghiệp của giới học thuật Trung Quốc. Đó là điều kiện quyết định liệu một nhà khoa học có nhận được hàng triệu nhân dân tệ tiền tài trợ, vào biên chế chính thức, lọt vào danh sách nhân tài hay thăng chức tại các cơ quan, tổ chức hàng đầu hay không.

Chính vì vậy, vụ việc liên quan đến 4 Giáo sư nổi tiếng đang được giới học thuật đặc biệt quan tâm. Các quyết định kỷ luật mới nhất cũng cho thấy xu hướng siết chặt giám sát đối với tính minh bạch và độ tin cậy của dữ liệu khoa học tại Trung Quốc, trong bối cảnh các cơ sở đào tạo và nghiên cứu đang nỗ lực bảo vệ uy tín học thuật trước cộng đồng khoa học quốc tế.

Theo SCMP, China Digital Times, Oriental Daily