Cần hệ sinh thái chính sách đồng bộ để tín dụng xanh không trở thành “nút thắt” phát triển

Tại Hội thảo “Nâng cao hiệu quả dòng vốn tín dụng xanh động lực cho tăng trưởng kinh tế”, TS. Bùi Thanh Minh - Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) - nhấn mạnh không thể dồn toàn bộ trách nhiệm chuyển đổi xanh cho hệ thống tổ chức tín dụng, mà đây là nhiệm vụ mang tính quốc gia, cần sự tham gia đồng bộ của cả khu vực công và tư.

Theo ông Minh, chuyển đổi xanh chỉ có thể thành công khi khu vực doanh nghiệp cùng dịch chuyển theo, trong đó thị trường giữ vai trò quan trọng trong việc tạo động lực.

Ông cho rằng doanh nghiệp chỉ thực sự chuyển đổi khi nhìn thấy lợi ích cụ thể từ thị trường, như khả năng tiêu thụ tốt hơn của sản phẩm xanh so với sản phẩm truyền thống, mức độ sẵn sàng chi trả của người tiêu dùng, cũng như cơ hội thay thế sản phẩm chưa xanh.

Bên cạnh đó, Nhà nước có thể đóng vai trò dẫn dắt thông qua chính sách mua sắm công, ưu tiên sản phẩm xanh để tạo ra các đơn hàng ban đầu, giúp doanh nghiệp có thêm động lực đầu tư và hoàn thiện sản phẩm.

Một cấu phần quan trọng khác là thị trường tín chỉ carbon cần vận hành thực chất. Khi doanh nghiệp chuyển đổi và tạo ra tín chỉ carbon dư thừa, đây có thể trở thành nguồn lực tài chính bổ sung, hỗ trợ tái đầu tư cho hoạt động sản xuất - kinh doanh.

Tuy nhiên, ông Minh cũng chỉ ra rằng ngoài động lực, doanh nghiệp còn chịu tác động mạnh từ áp lực thị trường. Các tiêu chuẩn quốc tế, yêu cầu trong chuỗi cung ứng và các rào cản thương mại liên quan đến phát triển bền vững đang ngày càng gia tăng, buộc doanh nghiệp phải thay đổi.

Cùng với đó, nội lực của doanh nghiệp vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là về vốn, công nghệ và nhân lực. Khảo sát cho thấy nhiều doanh nghiệp thiếu nguồn lực tài chính để thực hiện chuyển đổi xanh, trong khi đội ngũ nhân sự am hiểu về tiêu chuẩn xanh và quy trình thực thi còn hạn chế. Ngay cả hệ thống ngân hàng cũng đang thiếu nhân sự có khả năng thẩm định các dự án liên quan đến yếu tố xanh.

Ông Minh lưu ý thêm, với cơ cấu khoảng 1 triệu doanh nghiệp, trong đó 97-98% là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cùng tỷ lệ đáng kể doanh nghiệp thua lỗ trong những năm gần đây, việc tiếp cận tín dụng nói chung đã khó, tín dụng xanh lại càng khó hơn, đòi hỏi thay đổi mạnh mẽ về tư duy và cách tiếp cận.

Ở góc độ chính sách, TS. Bùi Thanh Minh cho rằng cần phát huy vai trò “bà đỡ” của Nhà nước thông qua các chương trình hỗ trợ cụ thể như mua sắm công, hỗ trợ kỹ thuật và phát triển hạ tầng cho chuyển đổi xanh. Doanh nghiệp chỉ thực sự tham gia mạnh mẽ khi các chính sách này tác động trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh và bài toán lỗ - lãi.

Ông cũng dẫn kinh nghiệm một số quốc gia như Singapore hay Indonesia, nơi xây dựng chiến lược chuyển đổi kép, kết hợp giữa chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, đồng thời phát triển hệ sinh thái hỗ trợ gồm công nghệ, nhân lực và tài chính.

Theo ông Minh, Việt Nam cần hình thành một hệ sinh thái chính sách tương tự, trong đó tín dụng xanh chỉ là một cấu phần, bên cạnh thị trường tín chỉ carbon, cơ chế mua sắm công và các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, giúp doanh nghiệp từng bước chuẩn hóa để tiếp cận vốn hiệu quả hơn.

Ông cũng lưu ý rằng chuyển đổi xanh có nhiều cấp độ, từ tuân thủ quy định môi trường, tích hợp yếu tố bền vững vào mô hình kinh doanh, đến các doanh nghiệp tiên phong coi phát triển bền vững là lợi thế cạnh tranh.

“Doanh nghiệp cần xác định rõ mục tiêu chuyển đổi để lựa chọn lộ trình phù hợp, từ tiếp cận thị trường quốc tế, tiếp cận vốn đến tối ưu hóa hoạt động sản xuất kinh doanh”, ông Minh nhấn mạnh.