Chính sách đã mở, doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận cơ chế mua bán điện trực tiếp

Tại Hội thảo “Chuyển dịch năng lượng - Động lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số”, bà Bùi Cẩm Hà, Giám đốc điều hành Nami Energy Consulting, cho biết Nghị định 57 về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và Nghị định 58 về phát triển năng lượng tái tạo đã tạo hành lang pháp lý tương đối rõ ràng cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, sau hơn một năm triển khai, số lượng hợp đồng được ký kết trên thực tế vẫn còn khá hạn chế.

Theo bà Hà, một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là thủ tục cấp giấy phép hoạt động điện lực. Dù các quy định pháp luật đã tương đối đầy đủ, song cách hiểu và áp dụng tại các địa phương vẫn có sự khác biệt, dẫn đến việc doanh nghiệp phải bổ sung nhiều loại giấy tờ ngoài dự kiến.

Cụ thể, trong quá trình xin giấy phép hoạt động điện lực, nhiều doanh nghiệp vẫn được yêu cầu cung cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Trong khi đó, theo Luật Đầu tư năm 2025, doanh nghiệp trong nước đầu tư vào lĩnh vực sản xuất điện không thuộc diện bắt buộc phải có loại giấy tờ này.

“Thực tế, doanh nghiệp vẫn phải làm việc với nhiều cơ quan khác nhau hoặc xin thêm các giấy tờ phát sinh để hoàn thiện hồ sơ. Đây là điểm nghẽn hành chính khiến tiến độ triển khai dự án bị kéo dài”, bà Hà cho biết.

Một vướng mắc khác được đại diện Nami Energy Consulting đề cập là cách hiểu về mô hình điện mặt trời “tự sản, tự tiêu”. Theo bà Hà, bản chất của mô hình này là doanh nghiệp sử dụng nguồn điện được sản xuất ngay tại chỗ nhằm giảm chi phí năng lượng và giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia.

Tuy nhiên, tại một số địa phương, khái niệm “tự sản, tự tiêu” lại được hiểu theo hướng doanh nghiệp phải trực tiếp bỏ vốn đầu tư toàn bộ hệ thống điện mặt trời. Điều này khiến các mô hình đầu tư của bên thứ ba gặp nhiều khó khăn.

Trong mô hình này, doanh nghiệp năng lượng sẽ đầu tư, sở hữu và vận hành hệ thống điện mặt trời, còn doanh nghiệp sản xuất chỉ mua điện hoặc thuê dịch vụ năng lượng. Đây là giải pháp được nhiều doanh nghiệp lựa chọn nhằm tập trung nguồn lực cho hoạt động sản xuất kinh doanh cốt lõi thay vì trở thành chủ đầu tư các dự án năng lượng.

Theo bà Hà, việc chưa có cách hiểu thống nhất đã khiến cả doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng điện sạch và doanh nghiệp cung cấp giải pháp năng lượng đều gặp khó khăn trong quá trình triển khai dự án.

Đồng quan điểm, bà Trần Thủy Tiên, Giám đốc Phát triển thị trường và Đối ngoại Công ty Constant Energy, cho biết nhiều dự án đang bị kéo dài do mỗi địa phương có cách áp dụng quy định khác nhau.

Theo bà Tiên, các doanh nghiệp sản xuất, đặc biệt là những doanh nghiệp quy mô lớn, chủ yếu mong muốn tiếp cận nguồn điện sạch với thủ tục đơn giản, minh bạch, thay vì phải trực tiếp quản lý và vận hành hệ thống điện.

Trước những phản ánh từ cộng đồng doanh nghiệp, ông Trịnh Quốc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), cho biết cơ quan quản lý đã ghi nhận các vướng mắc liên quan đến cơ chế điện tự sản, tự tiêu cũng như cơ chế mua bán điện trực tiếp.

Theo ông Vũ, Nghị định 57 quy định về cơ chế mua bán điện trực tiếp, còn Nghị định 58 quy định về phát triển năng lượng tái tạo, trong đó có điện mặt trời tự sản, tự tiêu. Khái niệm “tự sản, tự tiêu” hiện được hiểu là đơn vị tiêu thụ điện cũng là đơn vị sản xuất điện, nội dung này đã được quy định trong Luật Điện lực năm 2024.

Tuy nhiên, nhằm tạo điều kiện cho các hình thức hợp tác đầu tư linh hoạt hơn, Nghị định 57 đã mở rộng phạm vi áp dụng cơ chế mua bán điện trực tiếp. Theo đó, doanh nghiệp có thể lựa chọn tự đầu tư hệ thống điện hoặc hợp tác với đơn vị khác thông qua cơ chế mua bán điện trực tiếp bằng đường dây kết nối riêng.

Ngoài ra, Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả năm 2025 cũng mở thêm cơ hội hợp tác đầu tư theo mô hình ESCO (công ty dịch vụ năng lượng), giúp doanh nghiệp có thêm lựa chọn trong việc tiếp cận nguồn điện sạch.

Đại diện Bộ Công Thương khẳng định cơ quan quản lý đang nghiên cứu sửa đổi Luật Điện lực cùng các nghị định liên quan theo hướng tháo gỡ tối đa những vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai.

“Quan điểm của cơ quan quản lý là không nên bó cứng các mô hình hợp tác kinh doanh của doanh nghiệp. Điện tự sản, tự tiêu cần được hiểu theo hướng điện được tiêu thụ tại chỗ, không phát lên lưới điện quốc gia, thay vì can thiệp sâu vào cách thức hợp tác đầu tư của doanh nghiệp”, ông Vũ nhấn mạnh.

Liên quan đến các vướng mắc về phòng cháy chữa cháy, giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và các thủ tục hành chính khác, Bộ Công Thương cho biết đang rà soát, sửa đổi Nghị định 57 và Nghị định 58 nhằm đơn giản hóa quy trình, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tham gia phát triển năng lượng tái tạo và mua bán điện trực tiếp trong thời gian tới.