Đại biểu Nguyễn Như So: Mỗi dự án FDI phải trở thành hệ sinh thái phát triển doanh nghiệp Việt

Thảo luận tại tổ ngày 18/10 về tình hình kinh tế - xã hội năm 2026, đại biểu Nguyễn Như So, đoàn TP. Bắc Ninh, ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực của nền kinh tế trong 9 tháng đầu năm, với GDP tăng 9,01%, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 12,3%, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 888 tỷ USD, tăng 30,4%. Bội chi ngân sách và nợ công vẫn trong giới hạn cho phép.

Tuy nhiên, theo ông, phía sau những con số tăng trưởng tích cực vẫn còn không ít sức ép. Để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP cả năm từ 10% trở lên, kinh tế quý IV phải tăng khoảng 12,5%. Trong khi đó, CPI tháng 9 tăng 5,08% so với cùng kỳ, cao hơn mục tiêu khoảng 4,5%.

Đại biểu cho rằng vấn đề quan trọng không chỉ nằm ở quy mô tăng trưởng, số thu ngân sách hay tổng lượng vốn huy động được, mà còn ở chất lượng nguồn lực, khả năng chuyển hóa thành năng lực sản xuất và mức độ đóng góp cho tăng trưởng dài hạn.

Ngân sách còn phụ thuộc đáng kể vào đất đai

Dẫn báo cáo của Chính phủ, đại biểu Nguyễn Như So cho biết thu ngân sách nhà nước 9 tháng năm 2026 đạt khoảng 2.187 nghìn tỷ đồng, bằng 86,5% dự toán và tăng 12,1%. Cả năm, thu ngân sách ước đạt 3.055,7 nghìn tỷ đồng, vượt dự toán 526,3 nghìn tỷ đồng, tương đương 20,8%.

Trong phần vượt thu, khoản thu từ sản xuất, kinh doanh đóng góp 270,5 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 51,4%. Trong khi đó, tiền sử dụng đất đạt 166,2 nghìn tỷ đồng, thu từ dầu thô đạt 19,3 nghìn tỷ đồng, còn cổ tức, lợi nhuận và các khoản thu tài chính nhà nước đạt 39,3 nghìn tỷ đồng. Tổng cộng, ba nhóm này đóng góp 224,8 nghìn tỷ đồng, tương đương khoảng 42,7% phần vượt thu. Trong dự toán, thu từ nhà, đất cũng chiếm khoảng 25% tổng thu nội địa.

Theo ông So, những số liệu này cho thấy ngân sách vẫn phụ thuộc đáng kể vào đất đai và các khoản thu mang tính thời điểm, thay vì được bảo đảm chủ yếu bằng sự tăng trưởng ổn định của hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Do đó, đại biểu đề nghị chuyển trọng tâm đánh giá từ mức vượt dự toán sang chất lượng nguồn thu, khả năng duy trì trong trung hạn và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ chi. Đồng thời, cần bóc tách các khoản thu liên quan đến dự án, hợp đồng đối tác công tư (PPP) để làm rõ mức đóng góp thực chất của khu vực sản xuất.

Về tín dụng, đến ngày 3/9/2026, dư nợ toàn hệ thống đạt khoảng 20,45 triệu tỷ đồng, tăng 9,98% so với cuối năm 2025. Tuy nhiên, lãi suất cho vay bình quân đối với các khoản vay mới đã lên 9,12%/năm, tăng 1,03 điểm phần trăm; một số khoản vay của doanh nghiệp có lãi suất lên tới 16-18%/năm.

Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận vốn và đất đai, còn hệ số sử dụng vốn đầu tư (ICOR) ở mức cao.

Đại biểu Nguyễn Như So nhận định điểm nghẽn hiện nay không hẳn nằm ở quy mô vốn huy động, mà chủ yếu ở hiệu quả phân bổ và khả năng tiếp cận nguồn lực của doanh nghiệp.

Ông đề nghị chính sách tiền tệ và tín dụng cần chú trọng hoàn thiện cơ chế tái cấu trúc tài chính doanh nghiệp, khơi thông dòng vốn cho khu vực sản xuất, kinh doanh và tháo gỡ các vướng mắc khiến doanh nghiệp khó vay vốn. Cùng với đó, cần tạo cơ chế để doanh nghiệp tái cấu trúc dòng tiền và các nghĩa vụ nợ, qua đó cải thiện khả năng phục hồi và mở rộng hoạt động.

FDI phải kéo doanh nghiệp Việt vào chuỗi giá trị

Để tháo gỡ điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực và thúc đẩy tăng trưởng, đại biểu Nguyễn Như So đề xuất tập trung vào 4 nhóm giải pháp.

Thứ nhất, trong điều hành chính sách tài khóa, tiền tệ và tín dụng, cần đánh giá đồng thời chất lượng nguồn thu ngân sách, khả năng duy trì trong trung hạn và hiệu quả chi tiêu công, thay vì chủ yếu nhìn vào quy mô thu và mức vượt dự toán. Đặc biệt, cần làm rõ tỷ trọng đóng góp của hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như tính bền vững của các khoản thu từ đất đai, dầu thô và hoạt động tài chính trong nước.

Thứ hai, cần chuyển từ tư duy coi FDI là động lực tăng trưởng chủ yếu sang sử dụng FDI như đòn bẩy nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế.

Theo đại biểu, mỗi dự án FDI phải được xem là một “hệ sinh thái” phát triển doanh nghiệp Việt Nam, thay vì chỉ đơn thuần là một nhà máy sản xuất đặt trên lãnh thổ Việt Nam. Một tập đoàn lớn đầu tư vào Việt Nam không chỉ cần tạo việc làm mà còn phải kéo theo hàng chục, hàng trăm doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng, từng bước làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và tiến vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn.

Đại biểu nhấn mạnh Việt Nam cần chấm dứt tư duy “trải thảm đỏ nhưng đứng ngoài chuỗi giá trị”. Vấn đề không chỉ là thu hút được bao nhiêu vốn FDI, mà quan trọng hơn là dòng vốn đó tạo ra năng lực gì cho nền kinh tế và doanh nghiệp trong nước.

“Chính sách FDI trong giai đoạn mới phải hướng tới một mục tiêu rõ ràng: mỗi đồng ưu đãi của Nhà nước phải đổi lấy năng lực sản xuất mới, công nghệ mới và sự trưởng thành của doanh nghiệp Việt Nam”, ông So nói.

Thứ ba, cần tạo đột phá trong phát triển doanh nghiệp nông nghiệp thông qua mô hình hợp tác xã kiểu mới, có khả năng nắm giữ cổ phần của nông hộ, qua đó tập hợp đất đai và các nguồn lực phân tán thành nền tảng hình thành những doanh nghiệp nông nghiệp quy mô lớn.

Theo đại biểu, một trong những điểm nghẽn của nông nghiệp Việt Nam là thiếu doanh nghiệp đủ mạnh để dẫn dắt hàng triệu hộ sản xuất nhỏ lẻ. Ông đề xuất phát triển hợp tác xã kiểu mới thành doanh nghiệp nông nghiệp của cộng đồng nông hộ, trong đó quyền sử dụng đất được định giá minh bạch và chuyển thành cổ phần, còn nông dân trở thành cổ đông, được hưởng cổ tức.

Bên cạnh đó, cần công nhận nhà màng, hệ thống tưới tự động là tài sản có thể định giá, giao dịch và thế chấp, giúp doanh nghiệp nông nghiệp có thêm điều kiện tiếp cận nguồn vốn.

“Nếu không giải quyết được bài toán này, nông nghiệp Việt Nam sẽ tiếp tục rơi vào nghịch lý: có hàng triệu hộ sản xuất nhưng thiếu doanh nghiệp dẫn dắt; có nhiều tiềm năng nhưng thiếu vốn hóa nguồn lực; có sản phẩm nhưng thiếu năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế”, đại biểu Nguyễn Như So bày tỏ.

Thứ tư, cần coi đầu tư cho môi trường và khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu là một khoản đầu tư cho tăng trưởng, thay vì chỉ nhìn nhận đây là chi phí. Theo đại biểu, việc nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu sẽ góp phần bảo vệ nền tảng sản xuất, duy trì sức cạnh tranh và tạo điều kiện cho tăng trưởng bền vững trong dài hạn.