Chủ tịch Fed từng cảnh báo

Việc Chủ tịch Fed Kevin Warsh không muốn phát tín hiệu về hướng đi của lãi suất đã khiến giới quan sát không rõ ông thực sự nhìn nhận nền kinh tế hay lạm phát như thế nào. Nhưng may mắn là có một kho dữ liệu phong phú cho thấy chính xác cách mà ông tư duy.

Trong thời gian giữ cương vị Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) từ năm 2007 đến 2011, Warsh cùng các đồng nghiệp trong Ủy ban hoạch định chính sách lãi suất đều gửi dự báo hàng quý về tăng trưởng, thất nghiệp và lạm phát. Những dự báo này chỉ được công bố công khai nhiều năm sau, khi ông đã rời Ngân hàng Trung ương.

Các dự báo cùng biên bản thảo luận đi kèm cho thấy quan điểm của Warsh về lạm phát ngày càng khác biệt với các đồng nghiệp khi cuộc khủng hoảng 2007-2009 dần lắng xuống.

Các quan chức khác cho rằng tỷ lệ thất nghiệp 9% là dấu hiệu của tình trạng dư thừa nguồn lực trong nền kinh tế, qua đó sẽ giúp kiềm chế giá cả.

Chủ tịch Warsh lại có cách nhìn khác.

Ông cho rằng cuộc khủng hoảng, cùng với những chính sách của Chính phủ mà ông đánh giá là không thân thiện với tăng trưởng, đã khiến tỷ lệ thất nghiệp tăng lên một cách lâu dài. Vì vậy, theo ông, thất nghiệp sẽ không đủ sức kìm hãm giá cả như các đồng nghiệp kỳ vọng.

Giờ đây, Warsh đứng đầu chính Ủy ban đó. Cách ủy ban bỏ phiếu phụ thuộc vào cách các quan chức nhìn nhận cơ chế vận hành của nền kinh tế: Yếu tố nào chỉ mang tính tạm thời, yếu tố nào mang tính cơ cấu và điều gì khiến giá cả tăng lên.

Nền kinh tế hiện nay đặt ra những thách thức khác với những gì Warsh và các đồng nghiệp từng đối mặt 15 năm trước. Tỷ lệ thất nghiệp đang ở mức thấp, trong khi lạm phát đã cao hơn mục tiêu 2% của Fed trong suốt 5 năm qua.

Nhiều người trên Phố Wall hoan nghênh việc ông Warsh được bổ nhiệm, xem thành tích của ông 15 năm trước là bằng chứng cho thấy ông có xu hướng cứng rắn với lạm phát.

Nhưng cũng có một cách diễn giải khác. Warsh có thể sở hữu một quan điểm khác thường hơn về nguyên nhân gây ra lạm phát, trong đó ít dựa vào các chỉ báo phía cầu như tỷ lệ thất nghiệp mà chú trọng hơn đến phía cung và các chính sách của Chính phủ.

Trong năm qua, ông từng cho rằng những tiến bộ do trí tuệ nhân tạo (AI) thúc đẩy có thể tạo thêm dư địa để nền kinh tế tăng trưởng, đồng thời công nghệ có xu hướng làm giảm chi phí theo thời gian.

Khi được hỏi vào tháng trước về cách ông đánh giá nền kinh tế hiện nay, Warsh mô tả một vấn đề tương tự với điều ông từng đối mặt 15 năm trước. “Chúng ta đang suy luận về tổng cung. Chúng ta đang đưa ra đánh giá về năng suất”, ông nói.

Trong phần lớn thập niên sau khi Warsh rời Fed, lạm phát thực tế thấp hơn mức mà các quan chức dự báo, chứ không phải cao hơn.

Tỷ lệ thất nghiệp liên tục giảm, xuống còn 3,5% vào năm 2020 - thấp hơn rất nhiều so với mức mà Warsh, thậm chí cả những đồng nghiệp lạc quan nhất của ông, từng cho là có khả năng xảy ra. Áp lực giá vẫn ở mức thấp.

Tăng trưởng quả thực gây thất vọng, đúng như những gì Warsh và các đồng nghiệp từng lo ngại. Điểm khiến ông khác biệt là cách lý giải nguyên nhân.

Ông viện dẫn các chính sách về quy định, tài khóa và thương mại mà theo ông đã trở nên không còn thân thiện với tăng trưởng, qua đó làm suy yếu khả năng sản xuất của nền kinh tế.

Theo cách lý giải của Warsh, một nền kinh tế có quy mô nhỏ hơn sẽ sớm chạm giới hạn năng lực hơn và dễ tổn thương hơn trước các cú sốc lạm phát từ bên ngoài.

Trong nhiều năm, nền kinh tế tăng trưởng và lạm phát đều ở mức thấp. Lạm phát mà Chủ tịch Warsh cảnh báo đã xuất hiện muộn hơn một thập niên và phải đến khi đại dịch xảy ra cùng với một làn sóng kích thích kinh tế thì lạm phát mới thực sự bùng lên.

Hoạt động dự báo mà Warsh tham gia trong giai đoạn 2007-2011 khi đó nhận được ít sự chú ý hơn hiện nay.

Các dự báo được công bố vài tuần sau mỗi cuộc họp, trong một phụ lục kèm theo biên bản thảo luận. Vai trò của các dự báo này trở nên quan trọng hơn chỉ vài tháng sau khi Warsh rời Fed, khi Ngân hàng Trung ương bắt đầu công bố chúng cùng thời điểm với quyết định chính sách.

Đến năm 2012, Fed bổ sung mức lãi suất mà mỗi quan chức cho rằng là phù hợp. Biểu đồ thể hiện những dự báo lãi suất này được gọi là “dot plot”.

Ngày nay, đây là một trong những công cụ truyền thông được giới tài chính theo dõi sát sao nhất của Ngân hàng Trung ương và Warsh là một trong những người chỉ trích mạnh mẽ nhất.

Tại cuộc họp đầu tiên trên cương vị Chủ tịch vào tháng 6, ông từ chối đưa ra cả dự báo lãi suất lẫn dự báo kinh tế. “Những dự báo này đã tệ đến mức đáng kinh ngạc. Các chấm dự báo của tôi cũng sẽ không hoàn hảo, vì vậy tôi sẽ không đưa ra”, ông nói với một nhóm khán giả kín vào tháng 6/2025.

Nhiệm vụ của ông hiện nay khác với thời điểm rời Fed năm 2011. Giờ đây, Warsh phải đánh giá một nền kinh tế đang ở giữa một cú sốc công nghệ mà chưa ai có thể xác định đầy đủ quy mô, đồng thời phải làm điều đó trong bối cảnh lạm phát đã duy trì trên mục tiêu của Fed suốt 5 năm.