Chung cư hết niên hạn, cuộc chơi đổi luật: Có phải cư dân sẽ 'tự lo'?

Theo HoREA, định hướng mới có thể tạo bước chuyển từ cơ chế Nhà nước gánh phần lớn chi phí sang nguyên tắc quyền đi đôi với nghĩa vụ. Chủ sở hữu căn hộ sẽ phải có trách nhiệm với tài sản của mình, trong khi Nhà nước tập trung xây dựng cơ chế, chính sách và hỗ trợ khi cần thiết.

HoREA đề xuất thời hạn tối đa của chung cư mới không quá 99 năm, tương tự mô hình tại Singapore, đồng thời tiếp tục công nhận các trường hợp đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâu dài.

Cả nước hiện có khoảng 2.500 khu chung cư, nhà tập thể cũ xây dựng từ năm 1994 trở về trước, trong đó khoảng 196 công trình hư hỏng nặng, nguy hiểm. Tuy nhiên, tiến độ cải tạo, xây dựng lại vẫn chậm do vướng mắc về nguồn lực, tài chính và trách nhiệm giữa Nhà nước, chủ sở hữu và nhà đầu tư.

Theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch HoREA, việc yêu cầu chủ sở hữu thực hiện nghĩa vụ tài chính khi xây dựng lại chung cư sẽ góp phần xóa bỏ cơ chế bao cấp, tương tự như chủ nhà riêng phải tự duy tu, sửa chữa và xây dựng lại nhà của mình.

Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh, chuyên gia pháp lý bất động sản, cũng cho rằng cần chuyển sang nguyên tắc “ai được hưởng quyền, người đó chịu nghĩa vụ”. Nhà nước nên tập trung hỗ trợ thông qua tín dụng ưu đãi, hạ tầng và cơ chế chính sách thay vì gánh toàn bộ chi phí.

Tuy nhiên, VARS IRE lưu ý niên hạn công trình không đồng nghĩa với việc quyền sở hữu của người dân tự động chấm dứt. Chính sách cần xác định rõ quyền sử dụng đất chung, quyền sở hữu căn hộ và quyền của cư dân sau khi công trình bị phá dỡ, xây dựng lại.

Đồng thời, cần xây dựng cơ chế tài chính dài hạn, minh bạch cho tái thiết và có chính sách hỗ trợ người cao tuổi, hộ thu nhập thấp, gia đình chính sách hoặc những người chỉ có duy nhất một căn nhà.

Nếu được thể chế hóa, Nghị quyết 21 sẽ đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong cách quản lý chung cư: từ xử lý khi công trình xuống cấp sang quản trị toàn bộ vòng đời tài sản, với trách nhiệm tài chính được phân bổ rõ hơn cho chính chủ sở hữu.