Chuyên gia Phạm Chi Lan: Việt Nam đang chuyển từ việc bán sức lao động sang bán trí tuệ, chất xám của mình

Sự kiện tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới Nvidia thâu tóm VinBrain cùng đà mở rộng đầu tư quốc tế của các tập đoàn nội địa như Viettel, Vinamilk hay VinFast đang đánh dấu bước chuyển dịch quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Trước làn sóng này, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nhận định, Việt Nam đang từng bước thoát khỏi bẫy gia công giá rẻ và "chuyển từ việc bán sức lao động sang bán trí tuệ, bán chất xám của mình".

Trong bức tranh thu hút đầu tư công nghệ cao, việc tập đoàn Nvidia quyết định mua lại VinBrain - doanh nghiệp công nghệ do Tập đoàn Vingroup phát triển và được dẫn dắt bởi ông Vũ Hà Văn - được chuyên gia xem là minh chứng rõ nét cho năng lực sáng tạo của con người Việt Nam.

Chuyên gia Phạm Chi Lan nhấn mạnh, một dự án AI do trí thức Việt Nam ở nước ngoài trở về nước trực tiếp làm chủ, đạt đủ chuẩn mực quốc tế để một tập đoàn lớn như Nvidia sẵn sàng thâu tóm, cho thấy sự trưởng thành vượt bậc của khu vực công nghệ tư nhân. "Nvidia sẵn sàng mua lại thì chứng tỏ dự án đó đã thành công rất tốt", bà Lan nói.

Bên cạnh thương vụ với VinBrain, Nvidia cũng triển khai hợp tác với Viettel ở khu vực Nhà nước, cho thấy lực lượng lao động và kỹ sư công nghệ trong nước hoàn toàn có khả năng tự làm chủ những công nghệ nhất định thay vì chỉ đóng vai trò học hỏi hay tiếp nhận thụ động.

Chuyên gia cho rằng, sự kiện này đánh dấu bước chuyển căn bản trong cơ cấu thu hút FDI, khi Việt Nam không chỉ còn là thị trường tiêu thụ hay địa điểm tổ chức sản xuất đơn thuần, mà đã trở thành nơi cung ứng các sản phẩm trí tuệ có hàm lượng giá trị gia tăng cao. Nhìn lại giai đoạn trước, tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa trong ngành công nghiệp chế biến chế tạo của Việt Nam chỉ đạt trung bình khoảng 10%, thấp hơn nhiều so với các quốc gia trong khu vực như Philippines (26%), do chủ yếu nằm ở khâu gia công lắp ráp giá rẻ. Do đó, việc cần thiết là thu hút các tập đoàn công nghệ lớn và cần có những công cụ thực tế tốt hơn để đào tạo nhân tài.

Song song với việc thu hút các "ông lớn" công nghệ toàn cầu vào Việt Nam, quá trình vươn ra thị trường quốc tế của các doanh nghiệp nội địa đang đặt nền móng cho mục tiêu hình thành 20 tập đoàn lớn làm chủ chuỗi giá trị vào năm 2045. Bà Lan lấy một ví dụ điển hình cho xu hướng này là Viettel, đơn vị đã tiên phong đầu tư viễn thông sang hàng loạt quốc gia ngay từ thời điểm chưa có tên tuổi trên bản đồ quốc tế, áp dụng chiến lược phát triển bao trùm để giành thị phần vững chắc.

Tương tự, Vinamilk đã đầu tư trực tiếp sang các thị trường lớn như Mỹ, New Zealand, từng bước vươn lên nhóm các nhà sản xuất sữa hàng đầu thế giới. Trong mảng công nghệ và ô tô điện, VinFast cũng liên tục mở rộng sự hiện diện tại Ấn Độ, Indonesia, Đan Mạch và đưa dịch vụ taxi điện Green SM ra thị trường quốc tế.

Theo phân tích của chuyên gia Phạm Chi Lan, các doanh nghiệp Việt Nam khi hợp tác với các tập đoàn toàn cầu cần áp dụng nguyên tắc "đứng trên vai người khổng lồ", giữ vững nội lực với tinh thần "nhỏ nhưng không yếu" để đàm phán bình đẳng.

Bài học từ quá khứ cho thấy Việt Nam từng trao nhiều ưu đãi cho nhà đầu tư nước ngoài nhưng nhận về kết quả gần như bằng không về chuyển giao công nghệ. Vì vậy, việc nâng cao năng lực nội tại, phát triển hệ thống doanh nghiệp công nghiệp phụ trợ ở các cấp độ Tier 1, Tier 2, Tier 3 và kết nối chặt chẽ với mạng lưới trí thức Việt Nam ở nước ngoài sẽ giúp các doanh nghiệp trong nước tự tin xây dựng chuỗi giá trị riêng và vươn tầm thế giới.