Chuyên gia: Việt Nam gần như chắc chắn đối mặt thuế quan mới từ Mỹ

Tại phiên thảo luận "Vĩ mô 2026 - Việt Nam trước các cú sốc bên ngoài và cơ hội bên trong" thuộc khuôn khổ Vietnam Investment Forum - Summer Summit, khi trao đổi về đề xuất mới của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) liên quan đến việc áp thuế bổ sung từ 10% đến 12,5% đối với hàng hóa nhập khẩu từ nhiều nền kinh tế, trong đó có Việt Nam, ông Thành cho biết đây chỉ là một phần trong hai động thái thuế quan mới mà Mỹ đang chuẩn bị triển khai.

Theo ông, USTR hiện đang xây dựng cơ sở pháp lý mới để tiếp tục duy trì mức thuế nhập khẩu cao sau khi mức thuế tạm thời 10% hết hiệu lực vào tháng 7/2026.

"Mức thuế 10-12,5% được đề xuất áp dụng đối với nhiều nền kinh tế đang phát triển và mới nổi bị cáo buộc vi phạm các cam kết về lao động. Việt Nam nằm trong nhóm khoảng 60 quốc gia bị đề xuất áp mức thuế 12,5%", ông Thành cho biết.

Theo đánh giá của chuyên gia Fulbright, nếu kịch bản này xảy ra thì tác động đối với Việt Nam không quá lớn bởi về bản chất đây chỉ là sự thay thế mức thuế 10% hiện hành bằng mức 10% hoặc 12,5%.

"Tôi cho rằng nếu chỉ dừng ở mức này thì sẽ không tạo ra tác động quá lớn. Thuế không về 0 nhưng thay vì cộng thêm 10% thì có thể là 10% hoặc 12,5%", ông nói.

Tuy nhiên, theo ông Thành, hướng đi thứ hai của Mỹ mới là yếu tố tiềm ẩn rủi ro lớn hơn đối với kinh tế Việt Nam.

Đó là cuộc điều tra theo Điều khoản 301 (Section 301) liên quan đến các cáo buộc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Ông nhắc lại tiền lệ năm 2018 khi chính quyền Tổng thống Donald Trump sử dụng báo cáo Section 301 để kết luận Trung Quốc vi phạm các cam kết về sở hữu trí tuệ, ép buộc chuyển giao công nghệ và gây tổn hại cho doanh nghiệp Mỹ, từ đó áp thuế lên tới 25% đối với nhiều nhóm hàng nhập khẩu từ Trung Quốc.

"Rủi ro đối với Việt Nam hiện nay là khá cao vì báo cáo vừa qua của Mỹ tương đối sơ sài, mang tính hình thức.

Trong nội bộ Mỹ vẫn tồn tại nhóm quan điểm muốn áp thuế cao đối với các nền kinh tế có thặng dư thương mại lớn với Mỹ", ông Thành nhận định.

Theo ông, quan điểm phổ biến hiện nay là tất cả các nền kinh tế đều phải chịu một mức thuế cơ bản, chẳng hạn 10%.

Tuy nhiên, những quốc gia có thặng dư thương mại lớn với Mỹ như Việt Nam có thể phải chịu mức thuế cao hơn.

Hiện nhiều tổ chức đang tiến hành giải trình với USTR trước thời hạn ngày 2/7. Sau đó, cơ quan này sẽ tổ chức điều trần và hoàn thiện báo cáo cuối cùng để trình Tổng thống Mỹ xem xét quyết định.

"Khả năng Việt Nam bị đánh thuế là gần như chắc chắn. Khả năng Việt Nam bị áp mức thuế cao hơn nhiều nền kinh tế khác cũng rất cao, dù vẫn thấp hơn đáng kể so với Trung Quốc", ông Thành nói.

Theo chuyên gia này, mức thuế cuối cùng có thể dao động từ 10% cho tới 25% tùy theo kết quả giải trình và đàm phán. Nếu mức thuế bị đẩy lên 25%, tác động đối với kinh tế Việt Nam sẽ rất tiêu cực.

Lợi thế của Việt Nam

Tuy nhiên, ông cho rằng vẫn có cơ sở để lạc quan bởi Việt Nam có thể chứng minh rằng các vấn đề liên quan đến sở hữu trí tuệ không giống với trường hợp Trung Quốc.

"Việt Nam có thể lập luận rằng việc sử dụng phần mềm hoặc sản phẩm không bản quyền nếu có cũng không nhằm đánh cắp công nghệ Mỹ hay cạnh tranh trực tiếp với doanh nghiệp Mỹ trong lĩnh vực công nghệ cao như trường hợp Trung Quốc", ông phân tích.

Bên cạnh đó, Việt Nam có thể phải đưa ra một số nhượng bộ trong các thỏa thuận song phương và chấp nhận những yêu cầu mạnh hơn từ phía Mỹ về cơ chế bảo vệ sở hữu trí tuệ.

Theo ông Thành, trong kịch bản tích cực, mức thuế bổ sung có thể chỉ tăng thêm khoảng 5-6 điểm phần trăm trên nền thuế hiện tại 10-12,5%, thay vì tăng lên mức 20% hay 25%.

"Nếu thông tin này xuất hiện vào cuối năm nay hoặc đầu năm sau thì chắc chắn sẽ là thông tin tiêu cực đối với thị trường tài chính. Tuy nhiên, xét về năng lực cạnh tranh và khả năng chống chịu của nền kinh tế Việt Nam thì tác động có thể không quá tiêu cực như nhiều người lo ngại bởi chúng ta đã từng thích ứng với các mức thuế cao hơn trong thời gian qua", ông nói.

Liên quan đến triển vọng lãi suất toàn cầu, ông Nguyễn Xuân Thành cho rằng các cú sốc bên ngoài đang làm thay đổi đáng kể kỳ vọng của thị trường về lộ trình điều chỉnh lãi suất của các nền kinh tế lớn, đặc biệt là Mỹ.

Theo ông, thị trường lao động Mỹ tiếp tục phát đi tín hiệu tích cực khi số việc làm mới liên tục vượt dự báo, trong khi tỷ lệ thất nghiệp duy trì ở mức thấp.

Đồng thời, lạm phát Mỹ vẫn dao động quanh mức 4,2-4,3% trong ba tháng liên tiếp. Ngay cả khi loại trừ giá lương thực và năng lượng, lạm phát cơ bản vẫn ở mức khoảng 2,9%, cho thấy áp lực giá cả chưa thực sự được kiểm soát hoàn toàn.

"Quan điểm hiện nay của Fed là chưa có áp lực phải hạ lãi suất vì thị trường lao động vẫn khá tốt. Thậm chí thị trường đã bắt đầu tính đến khả năng Fed có thể tăng thêm 25 điểm cơ bản vào quý IV nếu lạm phát tiếp tục duy trì ở mức cao", ông Thành nhận định.

Dòng vốn trên thị trường chứng khoán bị ảnh hưởng như thế nào?

Theo chuyên gia Fulbright, kịch bản lãi suất cao kéo dài sẽ tác động ngay tới mặt bằng giá tài sản toàn cầu. Tuy nhiên, đối với Việt Nam, rủi ro lớn nhất không nằm ở tăng trưởng kinh tế mà ở dòng vốn quốc tế, đặc biệt là dòng vốn trên thị trường chứng khoán.

Ông dẫn chứng từ đầu năm đến nay, nhiều nền kinh tế như Hàn Quốc và Indonesia đã chứng kiến dòng vốn ngoại rút mạnh, kéo theo áp lực giảm giá đối với đồng nội tệ.

Trong khi đó, Việt Nam, Malaysia và Thái Lan lại có diễn biến tương đối khác biệt. Trước khi xung đột Trung Đông bùng phát, đồng tiền của ba quốc gia này đều có xu hướng tăng giá. Sau cú sốc địa chính trị và giá năng lượng, phần lớn mức tăng đã bị xóa bỏ nhưng nhìn chung tỷ giá vẫn duy trì được sự ổn định tương đối.

"Trong nhóm này, đồng Việt Nam là một trong những đồng tiền ổn định nhất", ông Thành đánh giá.

Theo ông, thách thức đối với cơ quan điều hành hiện nay là lựa chọn giữa mục tiêu ổn định tỷ giá và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Nếu muốn duy trì tỷ giá ổn định, Việt Nam sẽ phải chấp nhận mặt bằng lãi suất ở mức tương đối cao. Ngược lại, nếu ưu tiên tăng trưởng thông qua việc bơm thêm thanh khoản cho nền kinh tế, áp lực lên tỷ giá sẽ gia tăng.

"Cho đến thời điểm hiện tại, định hướng điều hành là chấp nhận mặt bằng lãi suất cao hơn để hỗ trợ tỷ giá. Nếu tiếp tục lựa chọn này thì áp lực lên tỷ giá sẽ không quá lớn. Ngược lại, nếu chuyển sang ưu tiên tăng thanh khoản mạnh hơn cho nền kinh tế thì tỷ giá sẽ chịu áp lực đáng kể hơn", ông Thành nhận định.