Chuyện lạ trên thị trường tín dụng: 45% SME hoạt động trên 5 năm vẫn chưa vay vốn

Mới đây, FiinGroup vừa công bố báo cáo phân tích với chủ đề “Doanh nghiệp SME Việt Nam: Mức độ trưởng thành và Tiếp cận tín dụng”.

Theo báo cáo, doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) chiếm khoảng 94% tổng số doanh nghiệp cả nước. Tuy nhiên, nhóm này đóng góp dưới 20% doanh thu và khoảng 8% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu.

Đáng chú ý, chỉ khoảng 8,8% doanh nghiệp SME Việt Nam được tiếp cận vốn vay, giảm 0,5% so với năm 2025. Trong khi đó, tỷ lệ này ở nhóm doanh nghiệp lớn lên tới 47,1%. Khoảng cách cho thấy dư địa mở rộng tiếp cận tài chính đối với SME vẫn còn lớn.

FiinGroup ghi nhận gần 43.000 doanh nghiệp nâng quy mô trong năm 2026, tăng so với năm 2025. Xu hướng này chủ yếu đến từ nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ chuyển lên doanh nghiệp nhỏ và vừa, với tỷ lệ tăng từ 7,5% lên khoảng 9%.

Trong khi đó, tỷ lệ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa chuyển lên nhóm doanh nghiệp lớn chỉ đạt 0,7%-0,9% qua các năm. Điều này cho thấy quá trình mở rộng quy mô và trưởng thành của khu vực SME vẫn còn hạn chế.

Gần 90% doanh nghiệp trong mẫu chưa có nợ vay

Một trong những điểm đáng chú ý là gần 90% doanh nghiệp trong mẫu phân tích chưa ghi nhận nợ vay.

Trong nhóm doanh nghiệp có vay vốn, gần 85% có thời gian hoạt động từ 5 năm trở lên. Tuy nhiên, khoảng 45% doanh nghiệp hoạt động trên 5 năm, có mức rủi ro trung bình và thấp vẫn chưa tiếp cận vốn vay. Đây có thể là nhóm khách hàng tiềm năng đối với các tổ chức tín dụng.

So với nhóm đã vay, các doanh nghiệp chưa có nợ vay có tổng tài sản và doanh thu trung vị thấp hơn. Tỷ lệ doanh nghiệp có dòng tiền từ hoạt động kinh doanh dương cũng thấp hơn, ở mức 47,8% so với 56,4%.

Dù vậy, nhóm chưa vay vẫn ghi nhận một số chỉ tiêu tích cực. Tăng trưởng doanh thu trung vị đạt 15,6%, cao hơn mức 9,8% của nhóm đã vay. Biên lợi nhuận ròng, ROA và khả năng thanh khoản cũng tích cực hơn.

FiinGroup đánh giá một bộ phận doanh nghiệp trong nhóm này có thể đang tự tài trợ cho hoạt động kinh doanh hoặc chưa có nhu cầu vay lớn. Khoảng 67.000 doanh nghiệp đồng thời có dòng tiền từ hoạt động kinh doanh dương và tăng trưởng doanh thu dương là nhóm có thể được ưu tiên tiếp cận và đánh giá nhu cầu vốn.

Rủi ro doanh nghiệp cải thiện, khoảng trống tín dụng vẫn còn

Dữ liệu của FiinGroup cho thấy cơ cấu rủi ro của doanh nghiệp Việt Nam có sự cải thiện trong năm 2026.

Giai đoạn 2022-2024, tỷ trọng doanh nghiệp thuộc nhóm rủi ro cao trở lên tăng lên 62,2% vào cuối năm 2024. Sau đó, tỷ lệ này giảm dần. Tại kỳ cập nhật gần nhất năm 2026, nhóm rủi ro cao trở lên còn khoảng 39%, trong khi nhóm rủi ro thấp và rất thấp tăng lên 37,2%.

Tuy nhiên, tỷ lệ doanh nghiệp đóng cửa thực tế trong năm 2025 tăng lên 17,3%, cao nhất trong giai đoạn quan sát. Diễn biến này cho thấy mức độ sàng lọc trên thị trường tăng trong 1-2 năm trở lại đây.

Các số liệu cho thấy khoảng trống tín dụng không chỉ nằm ở nhóm doanh nghiệp mới thành lập hoặc có rủi ro cao. Một bộ phận doanh nghiệp đã hoạt động trên 5 năm, có mức rủi ro trung bình và thấp nhưng vẫn chưa tiếp cận vốn vay.

Trong bối cảnh đó, nhóm doanh nghiệp có kết quả kinh doanh tích cực, đặc biệt là những doanh nghiệp vừa duy trì dòng tiền kinh doanh dương vừa tăng trưởng doanh thu, đang trở thành một tệp đáng chú ý đối với các tổ chức tín dụng.