ĐBQH nói về việc luật hóa quyền 'ngắt kết nối' sau giờ làm việc

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ cùng sự phổ biến của mô hình làm việc từ xa, ranh giới giữa thời gian làm việc và đời sống cá nhân của người lao động ngày càng trở nên mờ nhạt. Không ít người lao động phải duy trì trạng thái sẵn sàng xử lý công việc thông qua email, tin nhắn hay các nền tảng trực tuyến ngay cả khi đã hết giờ làm việc.

Nhiều quốc gia luật hóa quyền "ngắt kết nối"

Trước thực tế đó, để bảo vệ quyền lợi và sức khỏe của người lao động, nhiều quốc gia trên thế giới đã đưa quyền "ngắt kết nối" sau giờ làm vào hệ thống pháp luật.

Quyền ngắt kết nối (right to disconnect) được hiểu là quyền của người lao động không phải phản hồi email, tin nhắn hoặc các yêu cầu công việc ngoài thời gian làm việc mà không bị ảnh hưởng đến quyền lợi nghề nghiệp. Đây là xu hướng đã được nhiều quốc gia áp dụng nhằm bảo đảm thời gian nghỉ ngơi và cân bằng giữa công việc với cuộc sống cá nhân.

Pháp là một trong những quốc gia tiên phong luật hóa quyền này khi đưa vào Bộ luật Lao động từ năm 2017. Theo quy định, các doanh nghiệp có từ 50 lao động trở lên phải xây dựng cơ chế bảo đảm người lao động có thể từ chối các yêu cầu công việc ngoài giờ. Quy định được ban hành trong bối cảnh sự phát triển của công nghệ khiến ranh giới giữa công việc và cuộc sống riêng tư ngày càng bị thu hẹp.

​

Tại Bỉ, từ năm 2022, nhân viên khu vực công được bảo đảm quyền không phải phản hồi các cuộc gọi, email hoặc tin nhắn liên quan đến công việc ngoài giờ làm việc, ngoại trừ những trường hợp khẩn cấp. Sau đó, nhiều doanh nghiệp thuộc khu vực tư nhân cũng triển khai các chính sách tương tự.

Australia cũng trở thành một trong những quốc gia mới nhất luật hóa quyền ngắt kết nối. Từ năm 2024, người lao động tại nước này có quyền từ chối các yêu cầu liên lạc công việc ngoài giờ nếu những yêu cầu đó được xác định là không hợp lý. Quy định được đưa ra sau nhiều cuộc tranh luận về tình trạng người lao động phải duy trì kết nối liên tục với công việc thông qua điện thoại thông minh và các nền tảng trực tuyến.

Những đề xuất tại Việt Nam

Tại Việt Nam, đề xuất bổ sung quyền này vào Bộ luật Lao động cũng đang nhận được sự quan tâm trong bối cảnh môi trường làm việc số phát triển nhanh chóng.

Trao đổi với Báo VOV, TS. Nguyễn Linh Giang, Phó Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam - một trong những người ủng hộ việc đưa quyền ngắt kết nối vào Bộ luật Lao động cho rằng, các hình thức xử lý công việc ngoài văn phòng thông qua nền tảng số hiện nay rất khó đo lường và hầu như không được tính là thời gian làm thêm giờ. Điều này khiến nhiều người lao động không được hưởng chế độ hoặc thù lao tương xứng với công sức đã bỏ ra.

Theo TS. Nguyễn Linh Giang, xu hướng chủ động ngắt kết nối sau giờ làm việc, đặc biệt trong nhóm lao động trẻ, cần được nhìn nhận là cách thức bảo vệ quyền lợi chính đáng và bảo đảm thời gian nghỉ ngơi cần thiết để duy trì năng suất lao động bền vững.

Bà cho rằng việc bổ sung quyền ngắt kết nối vào Bộ luật Lao động vẫn là yêu cầu cần thiết bởi các quy định hiện hành về thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi và làm thêm giờ chưa theo kịp thực tiễn của môi trường lao động số. "Hiện nay, nhiều người lao động đang chịu áp lực phải trả lời tin nhắn, email hoặc xử lý công việc ngoài giờ làm việc, trong khi rất khó xác định những hoạt động đó có được xem là làm thêm giờ hay không", TS. Nguyễn Linh Giang nêu quan điểm.

Theo chia sẻ của Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Thành ủy, Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội trên Báo Tuổi Trẻ, việc nghiên cứu bổ sung quyền ngắt kết nối vào Bộ luật Lao động là cần thiết nhằm bảo vệ sức khỏe và bảo đảm sự cân bằng giữa công việc với đời sống cá nhân của người lao động trong kỷ nguyên số.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng trong môi trường lao động hiện đại, điện thoại thông minh, các ứng dụng quản trị công việc và các nhóm trao đổi trực tuyến khiến người lao động có thể bị kết nối với công việc ở mọi lúc, mọi nơi. Những tin nhắn gửi sau giờ làm việc hay các cuộc gọi vào cuối tuần nếu diễn ra thường xuyên có thể tạo nên một dạng lao động ngoài giờ không chính thức nhưng chưa được ghi nhận và bù đắp tương xứng. Vì vậy, pháp luật cần nhận diện đầy đủ những hình thức kéo dài thời gian làm việc mới phát sinh trong môi trường số.

​

Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Việt Nga, quyền ngắt kết nối không nên được hiểu theo hướng người lao động có thể từ chối mọi trách nhiệm ngay khi kết thúc giờ làm việc. Nếu áp dụng một cách tuyệt đối, quy định này có thể ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, cung ứng dịch vụ công cũng như việc xử lý các tình huống khẩn cấp. Mục tiêu của chính sách là bảo đảm quyền nghỉ ngơi hợp lý cho người lao động đồng thời vẫn duy trì sự linh hoạt cần thiết của thị trường lao động và nền kinh tế.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề xuất Bộ luật Lao động nên xây dựng quy định theo 3 tầng.

Tầng thứ nhất là nguyên tắc chung, theo đó người lao động có quyền không phải xử lý công việc ngoài thời gian đã thỏa thuận, ngoại trừ các trường hợp làm thêm giờ, trực ca, thực hiện nhiệm vụ đặc thù hoặc xử lý tình huống khẩn cấp. Mọi yêu cầu làm việc ngoài giờ thông qua phương tiện điện tử mang tính bắt buộc cần được tính là thời gian làm thêm giờ để trả lương hoặc bố trí nghỉ bù phù hợp. Người lao động không bị xử lý kỷ luật hoặc đánh giá bất lợi chỉ vì không phản hồi công việc ngoài giờ trong những trường hợp không hợp lý.

Tầng thứ hai là trách nhiệm của người sử dụng lao động. Theo đó, các doanh nghiệp và cơ quan cần xây dựng quy chế nội bộ về liên lạc ngoài giờ làm việc, quy định rõ khung thời gian không liên hệ, thẩm quyền yêu cầu xử lý công việc cũng như chế độ bù đắp đối với người lao động.

Tầng thứ ba là cơ chế thương lượng. Luật chỉ nên đặt ra các tiêu chuẩn tối thiểu, còn việc cụ thể hóa cần được thực hiện thông qua thỏa ước lao động tập thể, nội quy lao động và hợp đồng lao động phù hợp với từng vị trí việc làm.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng cho rằng cần có sự phân loại đối tượng lao động khi áp dụng quyền ngắt kết nối. Những ngành nghề đặc thù như y tế, báo chí, cứu hộ hoặc công nghệ thông tin khó có thể áp dụng một cách tuyệt đối. Tuy nhiên, đặc thù công việc không nên trở thành lý do để hợp thức hóa tình trạng làm việc không giới hạn. Pháp luật cần yêu cầu các đơn vị bố trí ca trực, luân phiên nhân sự, tính thời gian trực và có các biện pháp bảo vệ sức khỏe thể chất, tinh thần cho người lao động.

* Tổng hợp

​