ĐBQH Phạm Văn Hòa đề xuất địa phương được giữ 100% tiền sử dụng đất, ‘mở khóa’ nguồn dự phòng tăng lương

Địa phương cần được chủ động hơn với nguồn thu từ đất

Phát biểu tại phiên thảo luận về định hướng xây dựng Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) đánh giá việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương, đặc biệt cấp xã, trong thu, chi và phân bổ ngân sách là bước tiến đáng kể.

Theo ông, khi nhiệm vụ được phân cấp mạnh hơn, địa phương cũng cần có nguồn lực tương xứng và quyền chủ động cao hơn trong điều hành ngân sách. Tuy nhiên, tăng quyền cho địa phương không đồng nghĩa với việc địa phương nào tự lo địa phương đó.

Đại biểu cho rằng dự thảo luật cần thiết kế cơ chế để các địa phương có nguồn thu tốt có thể hỗ trợ những địa phương khó khăn, nhất là khi xảy ra thiên tai, bão lũ hoặc phát sinh các nhiệm vụ chi cấp thiết. Cơ chế này cũng cần tính tới những dự án đầu tư có tính chất liên tỉnh, liên vùng.

Một vấn đề được ông Phạm Văn Hòa nhấn mạnh là nguồn tăng thu từ tiền sử dụng đất. Theo đại biểu, cần nghiên cứu phương án để lại 100% nguồn thu này cho địa phương, thay vì tiếp tục thực hiện cơ chế phân chia như hiện nay. Lý do là nguồn thu từ đất giữa các địa phương có sự chênh lệch rất lớn, trong khi những địa phương có nguồn thu hạn chế vẫn phải thực hiện phân chia sẽ làm thu hẹp nguồn lực dành cho đầu tư phát triển và các nhiệm vụ kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, nếu trao toàn bộ nguồn tăng thu từ tiền sử dụng đất cho địa phương, ông Hòa cho rằng cần đồng thời quy định rõ tiền được dùng vào đâu.

Theo hướng được đề xuất, nguồn lực này nên tập trung cho đầu tư phát triển, an sinh xã hội, giáo dục, y tế, quốc phòng - an ninh và xử lý các vấn đề phát sinh như thiên tai, dịch bệnh.

Như vậy, bài toán không chỉ là “giữ lại bao nhiêu” cho địa phương mà còn là giữ lại để làm gì và kiểm soát việc sử dụng ra sao.

“Thay vì giữ trong két sắt thì cho chi”

Đáng chú ý, đại biểu Phạm Văn Hòa đề nghị nghiên cứu cơ chế cho phép địa phương sử dụng nguồn dự phòng ngân sách, trong đó có nguồn dự phòng tăng lương.

“Thay vì mình giữ trong két sắt thì cho chi”, ông Hòa nói và cho rằng nguồn dự phòng tăng lương hiện không phải là nhỏ. Nếu tiếp tục được giữ tại Kho bạc trong thời gian dài mà không được sử dụng, nguồn lực này sẽ không phát huy được hiệu quả.

Đề xuất này không đồng nghĩa với việc cho địa phương sử dụng tùy ý nguồn dự phòng. Theo đại biểu, việc sử dụng nguồn dự phòng tăng lương phải đi kèm những điều kiện chặt chẽ, bảo đảm khả năng cân đối ngân sách. Khi cần thiết, địa phương có thể sử dụng các nguồn thu khác để bổ sung hoặc phân bổ lại cho phù hợp.

Nếu được thiết kế phù hợp, cơ chế này có thể giúp địa phương linh hoạt hơn khi phát sinh nhu cầu chi cấp thiết, thay vì có nguồn lực nhưng không thể sử dụng do những ràng buộc về cơ chế ngân sách.

Không để dự án lớn “kẹt vốn” qua nhiều kỳ đầu tư

Cũng tại phiên thảo luận, đại biểu Trần Anh Tuấn (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh) tập trung vào một điểm nghẽn khác của ngân sách: bố trí vốn cho các dự án quan trọng quốc gia kéo dài qua nhiều kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn.

Theo ông, thực tế có những dự án quan trọng quốc gia phải triển khai qua hai, ba kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn. Nếu mỗi kỳ lại phải cạnh tranh nguồn vốn theo cách tiếp cận ngắn hạn, các dự án lớn có nguy cơ bị gián đoạn, kéo dài tiến độ và làm giảm hiệu quả sử dụng vốn.

Đại biểu dẫn các dự án đường sắt đô thị, đường sắt quốc gia làm ví dụ. Đây là những công trình có quy mô vốn lớn, thời gian thực hiện dài và có tác động vượt ra ngoài phạm vi một nhiệm kỳ kế hoạch.

Do đó, sau nhóm dự án đầu tư công đặc biệt, cấp bách, ông Tuấn đề nghị xem xét ưu tiên các dự án quan trọng quốc gia đã được thông qua nhưng kéo dài qua nhiều kỳ kế hoạch, nhằm bảo đảm khả năng cân đối vốn và tiến độ thực hiện.

Đây cũng là cách hạn chế tình trạng dự án đã được quyết định chủ trương, đã đầu tư nhiều nguồn lực nhưng tiếp tục kéo dài chỉ vì không được bố trí vốn đủ và liên tục.

Đại biểu Trần Anh Tuấn đồng thời đề nghị tăng tính linh hoạt trong điều hành vốn đầu tư công. Theo ông, Bộ Tài chính cần có cơ chế để đề xuất Thủ tướng điều chuyển vốn từ những bộ, ngành, địa phương hoặc dự án có khả năng không giải ngân kịp tiến độ sang những nơi có khả năng thực hiện tốt hơn.