Đề xuất người dân bị Nhà nước thu hồi đất được bồi thường gấp 2 lần, cụ thể dự án nào và áp dụng ở đâu?

UBND TP Hà Nội đang lấy ý kiến dự thảo nghị quyết thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để đầu tư xây dựng 7 dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô. Đáng chú ý, giá bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi để thực hiện các dự án này có thể được áp dụng tối đa bằng 2 lần mức quy định.

Đề xuất bồi thường đất tối đa gấp 2 lần khi thu hồi đất

Theo dự thảo, giá bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ các dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô có thể được áp dụng tối đa bằng 2 lần so với mức quy định hiện hành. UBND TP Hà Nội sẽ quy định mức giá và quyết định cụ thể tuyến, đoạn tuyến hoặc khu vực được áp dụng cơ chế này.

Cùng với đó, người dân bị thu hồi đất ở được ưu tiên bố trí tạm cư theo quy định của UBND thành phố. UBND TP Hà Nội cũng được đề xuất bố trí vốn linh hoạt cho công tác giải phóng mặt bằng.

Dự thảo đưa ra một số cơ chế nhằm rút ngắn quá trình chuẩn bị mặt bằng. Với đất nông nghiệp và đất công, địa phương có thể triển khai kiểm đếm, lập hồ sơ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ngay khi phương án hướng tuyến tỷ lệ 1/2.000 được chấp thuận, song song với quá trình hoàn thiện hồ sơ tỷ lệ 1/500.

Đối với đất ở và đất phi nông nghiệp, chính quyền địa phương được tổ chức vận động, kiểm đếm và lập phương án bồi thường trong quá trình hoàn thiện hướng tuyến.

Nhà thầu chiến lược cũng có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và cơ quan chức năng để vận động, thuyết phục các hộ gia đình, tổ chức nằm trong phạm vi ranh giới dự án tự nguyện bàn giao mặt bằng, song song với quá trình kiểm đếm, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

7 dự án đường sắt được đề xuất áp dụng cơ chế đặc thù

Các cơ chế trong dự thảo được đề xuất áp dụng cho 7 dự án, gồm 2 dự án đường sắt quốc gia và 5 dự án đường sắt đô thị.

Hai dự án đường sắt quốc gia gồm dự án cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội - TP.HCM hiện hữu, đoạn từ Phú Xuyên đến Ngọc Hồi và dự án tuyến đường sắt quốc gia vành đai phía Đông, đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn.

Năm dự án đường sắt đô thị gồm tuyến số 1, đoạn Thượng Phúc - Khu công nghiệp đường sắt - Ngọc Hồi - Ga Hà Nội - Yên Viên - Khu đô thị đa mục tiêu Thư Lâm - sân bay Nội Bài; tuyến số 2, đoạn sân bay Nội Bài - Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo - Thượng Đình - Sân vận động Hùng Vương.

Ba tuyến còn lại là tuyến số 8, đoạn Hòa Lạc - Sơn Đồng - Mai Dịch - Vành đai 3 - Lĩnh Nam - Thuận An - sân bay Gia Bình; tuyến số 10, đoạn Võ Chí Công - Vành đai 2,5 - Vĩnh Tuy - Đông Anh; và tuyến số 14, đoạn Cầu Thăng Long - Hồng Hà - Gia Lâm - Nghĩa Trụ.

Theo dự thảo, 5 tuyến đường sắt đô thị đã khởi công tháng 6, dự kiến cơ bản hoàn thành năm 2030. Hai dự án đường sắt quốc gia khởi công dịp Quốc khánh 2/9, dự kiến hoàn thành năm 2027.

Nhà thầu chiến lược phải giảm giá tối thiểu 10-15%

Bên cạnh cơ chế giải phóng mặt bằng, Hà Nội đề xuất cơ chế "nhà thầu chiến lược" nhằm đẩy nhanh tiến độ các dự án.

Theo dự thảo, nhà thầu chiến lược là nhà thầu tiềm năng trong nước, cam kết sẵn sàng thực hiện các dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô và được Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội chỉ định để ký kết hợp đồng.

Nhà thầu phải cam kết bảo đảm tiến độ, chất lượng và có phương án tiếp nhận, chuyển giao công nghệ thiết kế, thi công, sản xuất và phát triển công nghệ đường sắt. Đối với những hạng mục chưa có kinh nghiệm thực hiện, nhà thầu phải hợp tác với đối tác, chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực đường sắt trên thế giới.

Giá thực hiện phải giảm tối thiểu 15% so với giá gói thầu được phê duyệt đối với dự án đường sắt địa phương và 10% đối với dự án đường sắt quốc gia.

Mức giảm giá này áp dụng với các gói thầu thực hiện theo hình thức chìa khóa trao tay và các loại hợp đồng EPC, EC, EP, trong đó nhà thầu đảm nhiệm nhiều công đoạn của dự án, từ thiết kế, cung cấp thiết bị đến thi công tùy từng loại hợp đồng.

Hà Nội cũng đề xuất rút ngắn một số thủ tục đầu tư. Với dự án đường sắt địa phương và dự án đường sắt địa phương theo mô hình TOD, thủ tục về quy hoạch và khởi công xây dựng có thể được thực hiện đồng thời với thủ tục quyết định đầu tư. Chủ đầu tư và nhà thầu chiến lược phải hoàn thiện các điều kiện khởi công trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày khởi công.

Đối với dự án đường sắt địa phương và dự án đường sắt địa phương theo mô hình TOD, thành phố đề xuất cho phép lập, thẩm định, quyết định đầu tư dự án ngay mà không phải thực hiện thủ tục lập, thẩm định, quyết định chủ trương đầu tư và các thủ tục khác có liên quan đến quyết định chủ trương đầu tư theo quy định của pháp luật.

Trong khi đó, các dự án đường sắt quốc gia và dự án đường sắt quốc gia theo mô hình TOD được thực hiện theo trình tự, thủ tục thực hiện dự án tại Nghị quyết số 19/2026 của HĐND TP Hà Nội về quy định trường hợp, thẩm quyền, trình tự, thủ tục thực hiện dự án, công trình khẩn cấp, lệnh xây dựng công trình khẩn cấp trên địa bàn TP Hà Nội.

UBND TP Hà Nội có trách nhiệm đề nghị Kiểm toán Nhà nước kiểm toán hồ sơ tổng mức đầu tư đã được hoàn thiện theo báo cáo thẩm định của cấp quyết định đầu tư trước khi quyết định phê duyệt dự án đường sắt địa phương và dự án đường sắt địa phương theo mô hình TOD.

Về nguồn vốn, các dự án được đề xuất bố trí qua kế hoạch đầu tư công trung hạn và hằng năm, gồm ngân sách trung ương, ngân sách địa phương, vốn vay nước ngoài của Chính phủ cho vay lại, trái phiếu chính quyền địa phương cùng các nguồn hợp pháp khác.

Cùng với đó, nhà thầu chiến lược được đề xuất thử nghiệm có kiểm soát việc làm chủ vận hành, nội địa hóa công nghệ; nghiên cứu, sản xuất, lắp ráp máy đào hầm TBM và đoàn tàu; phát triển dây chuyền sản xuất, thi công vỏ hầm cùng các giải pháp, công nghệ phù hợp với từng dự án.

Theo Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội, đơn vị tham mưu xây dựng dự thảo, thành phố đang triển khai đồng thời nhiều dự án đường sắt đô thị và các dự án đường sắt quốc gia được Trung ương giao. Tuy nhiên, quá trình thực hiện còn vướng về trình tự, thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà thầu, khảo sát, thiết kế, quản lý chi phí, giải phóng mặt bằng, huy động vốn và phối hợp giữa các cơ quan, địa phương.

Thành phố cho rằng các cơ chế đặc thù sẽ giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, huy động và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, qua đó đẩy nhanh tiến độ các dự án.

Theo quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, mạng lưới đường sắt đô thị Hà Nội dài khoảng 979 km. Tính cả đường sắt quốc gia và liên vùng, toàn hệ thống gần 1.200 km. Hiện Hà Nội khai thác tuyến Cát Linh - Hà Đông và đoạn trên cao Nhổn - Cầu Giấy thuộc tuyến Nhổn - ga Hà Nội.

Thành phố dự kiến đầu tư khoảng 500 km đường sắt đô thị đến năm 2035 và hoàn thiện 479 km còn lại trong giai đoạn 2036-2045.