Điều gì khiến giá ớt chỉ thiên bất ngờ tăng vọt lên mức 90.000 đồng/kg vào dịp cuối năm?

Trong không khí những ngày cuối năm, dọc theo các cánh đồng tại khu vực khóm Ba Động thuộc tỉnh Vĩnh Long, niềm hân hoan hiện rõ trên gương mặt của những người nông dân chân lấm tay bùn. Nguyên nhân đến từ việc giá ớt chỉ thiên liên tục thiết lập đỉnh mới ở mức kỷ lục 90.000 đồng/kg, biến loại nông sản vốn dĩ quen thuộc này trở thành cây xóa nghèo chủ lực và mang lại nguồn lợi nhuận chưa từng có trong lịch sử canh tác tại địa phương.

Ghi nhận thực tế tại các vùng chuyên canh như ấp Ba Động (phường Trường Long Hòa) hay ấp Ngãi Hiệp (xã Hưng Mỹ), sự phấn khởi lan tỏa trên từng thửa ruộng. Mặc dù vụ mùa năm nay chịu nhiều tác động bất lợi từ yếu tố thời tiết, tình trạng mưa nắng thất thường đã khiến năng suất sụt giảm khoảng 10 đến 20%, song mức giá bán cao kỷ lục đã bù đắp đáng kể và mang lại lợi nhuận lớn cho người trồng. Theo tính toán chi tiết từ phía nông dân, với năng suất đạt bình quân từ 1,5 đến 2 tấn cho mỗi công đất tương đương 1.000 m2, cộng với giá bán tại ruộng phổ biến ở mức 90.000 đồng/kg và thời gian thu hoạch kéo dài từ 6 đến 7 tháng, nhiều hộ gia đình đã thu về lãi ròng trên 100 triệu đồng cho mỗi công sau khi trừ hết chi phí. Đây là mức thu nhập vượt trội hoàn toàn so với hầu hết các loại cây trồng khác trên cùng một diện tích canh tác.

Khi đặt lên bàn cân so sánh với cây lúa, đặc biệt là trong điều kiện canh tác ruộng khô hạn và thiếu nước vào mùa khô, hiệu quả kinh tế của mô hình trồng ớt càng được thể hiện rõ rệt. Bà Nguyễn Thị Bạch, một nông dân tại ấp Ba Động cho biết, thu nhập từ 3 công ớt của gia đình bà hiện cao gấp khoảng 10 lần so với việc trồng lúa trong cùng điều kiện. Bà Bạch chia sẻ rằng cây ớt tuy đòi hỏi nhiều công sức chăm sóc nhưng bù lại cho thu hoạch liên tục, dòng tiền xoay vòng nhanh nên giúp gia đình ổn định cuộc sống tốt hơn.

Về đặc tính sinh học, ớt chỉ thiên là loại cây trồng ngắn ngày với thời gian từ lúc xuống giống đến khi thu hoạch lứa đầu tiên chỉ khoảng 2,5 tháng. Loại cây này có vốn đầu tư vừa phải và cho thu hoạch liên tục trong nhiều tháng. Chính những đặc điểm ưu việt này đã khiến cây ớt trở thành lựa chọn phù hợp hàng đầu trong công cuộc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên nền đất lúa kém hiệu quả, đặc biệt là tại những vùng thường xuyên đối mặt với tình trạng thiếu nước tưới vào mùa khô. Thực tế sản xuất tại Vĩnh Long đã chứng minh việc chuyển đổi từ lúa sang trồng ớt không chỉ giúp nông dân gia tăng thu nhập mà còn tạo ra sinh kế ổn định, giảm bớt sự phụ thuộc vào cây trồng truyền thống vốn đang ngày càng chịu nhiều rủi ro từ biến đổi khí hậu.

Theo phân tích từ thực tế địa phương và giới thương lái, đợt tăng giá ớt kỷ lục lần này bắt nguồn chủ yếu từ sự mất cân đối nghiêm trọng giữa cung và cầu. Về phía nguồn cung, thời tiết diễn biến thất thường với số ngày mưa liên tiếp trong năm nay ở mức rất cao đã tạo điều kiện cho các loại sâu bệnh như bọ trĩ, thán thư phát sinh mạnh, làm giảm năng suất và tỷ lệ trái đạt chuẩn loại I. Đáng chú ý hơn, tình hình mưa lũ diễn ra khốc liệt tại miền Trung đã khiến nhiều vùng chuyên canh trồng ớt lớn bị thiệt hại nặng nề về sản lượng, càng làm cho nguồn cung trên thị trường sụt giảm nghiêm trọng.

Ở chiều ngược lại, nhu cầu tiêu thụ ớt tươi lại tăng mạnh vào dịp cuối năm khi các hoạt động chế biến thực phẩm và tiêu dùng trở nên sôi động hơn. Thị trường không chỉ nóng lên tại chỗ mà các thương lái từ nhiều địa phương khác cũng đổ dồn về khu vực Đồng bằng sông Cửu Long để thu mua. Điều này tạo ra áp lực cầu rất lớn trong bối cảnh nguồn cung hạn chế, từ đó đẩy giá bán tăng cao.

Mặc dù đang được xem là cây hái ra tiền, nhưng ớt không phải là loại cây trồng dễ tính. Kinh nghiệm thực tế từ những nông dân lâu năm như chị Nguyễn Thị Kiều tại Ba Động hay bà Võ Thị Phượng tại Ngãi Hiệp cho thấy, để có được một vụ ớt đạt hiệu quả kinh tế cao, người trồng bắt buộc phải đầu tư rất nhiều công sức và am hiểu kỹ thuật.

Cây ớt có vòng đời dài và rất nhạy cảm với các yếu tố thời tiết, dễ bùng phát dịch bệnh nếu không được theo dõi sát sao và thực hiện các biện pháp phòng trừ tổng hợp kịp thời. Chỉ cần lơ là trong một giai đoạn ngắn, năng suất và chất lượng trái thương phẩm có thể giảm mạnh. Thực tế này khẳng định rằng lợi nhuận cao luôn đi kèm với rủi ro lớn, đòi hỏi người nông dân phải ngày càng chuyên nghiệp hóa quy trình canh tác.

Nhận diện rõ những tiềm năng và thách thức, ngành nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long đã xác định ớt chỉ thiên là một trong 8 ngành hàng chủ lực cần được ưu tiên nâng cấp chuỗi giá trị. Ông Lê Văn Đông, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Vĩnh Long từng chia sẻ với báo chí về định hướng phát triển cây ớt trong thời gian tới. Theo đó, tỉnh sẽ tập trung vào các trụ cột chính, trước hết là tổ chức lại sản xuất nhằm hình thành các vùng trồng tập trung, phát triển mô hình hợp tác xã và tổ hợp tác để giảm thiểu tình trạng sản xuất manh mún, tăng cường sức liên kết. Song song với đó là nhiệm vụ nâng cao chất lượng và an toàn sản phẩm thông qua việc áp dụng các quy trình canh tác an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, xây dựng mã số vùng trồng và hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Ngoài ra, ngành nông nghiệp địa phương cũng đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học và công nghệ, từ cơ giới hóa, hệ thống tưới tiết kiệm đến các giải pháp kỹ thuật tiên tiến giúp giảm chi phí đầu vào và tăng khả năng chống chịu với thời tiết khắc nghiệt. Ở khâu sau thu hoạch, tỉnh khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào sơ chế, bảo quản và chế biến sâu các sản phẩm như ớt sấy, ớt xay, tương ớt. Giải pháp này nhằm mục đích kéo dài thời gian tiêu thụ, nâng cao giá trị gia tăng và giảm áp lực tiêu thụ dưới dạng tươi.

Giá ớt lập đỉnh là tín hiệu tích cực, khẳng định hướng đi đúng đắn trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại Vĩnh Long. Tuy nhiên, để tránh đi vào "vết xe đổ" của những cơn sốt giá dẫn đến phát triển ồ ạt và rủi ro thị trường, bài toán đặt ra là cần tận dụng thời cơ này để tái tổ chức sản xuất bài bản. Chỉ khi có quy hoạch vùng trồng, ứng dụng công nghệ cao và liên kết tiêu thụ bền vững, cây ớt mới thực sự trở thành "cây vàng" giúp nông dân làm giàu bền vững.