Đổ hàng tỷ USD xây trung tâm dữ liệu, làng quê đổi diện mạo, người dân tại quốc gia láng giềng Việt Nam hưởng lợi đến đâu?

Các tập đoàn công nghệ lớn của Trung Quốc đang đổ hàng tỷ USD vào Thiều Quan, một khu vực nội địa với những dãy núi xanh tươi và các ngôi làng nông thôn yên bình. Tuy nhiên, những vùng quê này đang dần bị phủ kín bởi các trung tâm dữ liệu tiêu thụ lượng điện năng khổng lồ.

Alibaba, Tencent và Huawei nằm trong số những doanh nghiệp tận dụng quỹ đất dồi dào, giá điện rẻ và khí hậu mát mẻ để phát triển hạ tầng điện toán tại Thiều Quan, thuộc tỉnh Quảng Đông, miền Nam Trung Quốc.

Thiều Quan đang hưởng lợi từ chương trình đầu tư quy mô hàng nghìn tỷ nhân dân tệ của Bắc Kinh, nhằm thúc đẩy các thành phố nội địa xây dựng năng lực điện toán và hạ tầng cần thiết để phục vụ những đô thị đông dân hơn ở khu vực ven biển, đồng thời hiện thực hóa tham vọng đưa Trung Quốc trở thành quốc gia dẫn đầu thế giới về trí tuệ nhân tạo (AI).

Bắc Kinh coi lĩnh vực này là ưu tiên chiến lược, có thể mang lại lợi ích to lớn về tăng trưởng kinh tế và đổi mới công nghệ.

Tại Mỹ, hoạt động xây dựng trung tâm dữ liệu thường vấp phải sự phản đối của người dân địa phương do lo ngại chi phí năng lượng, lượng nước tiêu thụ và giá nhà ở đều có thể chịu tác động tiêu cực.

Tuy nhiên, bất chấp tiếng ồn từ các công trường và bụi bặm đang bao phủ nhiều khu vực ở Thiều Quan, người dân nơi đây dường như quan tâm nhiều hơn đến việc liệu các dự án mới có mang lại lợi ích thiết thực cho họ sau khi làn sóng xây dựng kết thúc hay không.

Chính quyền các địa phương tại những thành phố nội địa, từ Quảng Đông đến Nội Mông, coi sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu là cơ hội thu hút đầu tư, chuyển đổi những khu đất có năng suất thấp thành các trung tâm công nghệ tạo ra nguồn thu và thúc đẩy tăng trưởng.

Cơ hội này càng trở nên hấp dẫn trong bối cảnh ngành bất động sản khổng lồ của Trung Quốc sụp đổ. Trước đây, lĩnh vực này hỗ trợ hoạt động bán đất, nguồn thu từng đóng góp khoảng một phần ba tổng doanh thu của chính quyền địa phương.

“Năng lực điện toán là một lực lượng sản xuất. Chúng tôi quyết tâm gánh vác trách nhiệm xây dựng nền tảng điện toán vững chắc cho… Quảng Đông”, ông Chen Shaorong, quan chức lãnh đạo cấp cao nhất của Thiều Quan, phát biểu tại một Hội nghị chính trị thường niên cấp tỉnh hồi đầu năm nay.

Tại Thiều Quan, chính quyền đã công bố kế hoạch xây dựng 23 tổ hợp trung tâm dữ liệu, với tổng vốn đầu tư 111,6 tỷ nhân dân tệ (17 tỷ USD). Con số này tương đương 65% tổng sản lượng kinh tế của thành phố trong năm ngoái. Dù chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng vốn đầu tư trên toàn quốc, giới chức địa phương kỳ vọng các dự án sẽ tạo ra sự thay đổi đáng kể đối với Thiều Quan.

Trong nửa đầu năm nay, khi một số dự án hoàn tất xây dựng, mức tiêu thụ năng lượng của các trung tâm dữ liệu đã tăng gấp 5 lần. Tăng trưởng kinh tế địa phương tăng lên 5%, cao hơn mức bình quân của tỉnh Quảng Đông và cả nước.

“Chính quyền Thiều Quan gần như đã dồn toàn bộ nguồn lực… vào dự án cụm điện toán. Dự án đã thúc đẩy mạnh mẽ nền kinh tế địa phương”, ông Cai Dayin, Phó Chủ tịch Denovo, một công ty phần mềm có trụ sở tại Thiều Quan và mở văn phòng tại địa phương vào cuối năm ngoái, cho biết.

Địa hình đồi núi và vị trí tương đối xa xôi khiến Thiều Quan nằm ngoài làn sóng bùng nổ sản xuất và xuất khẩu từng thúc đẩy các thành phố ở đồng bằng châu thổ Châu Giang, phía Nam.

Nền kinh tế của thành phố, vốn phụ thuộc vào du lịch, nông nghiệp và sản xuất truyền thống, đã chững lại. Năm 2025, thu nhập khả dụng bình quân hằng năm của người dân đạt khoảng 36.000 nhân dân tệ (5.300 USD), trong khi con số này tại khu vực nông thôn giảm xuống dưới 26.000 nhân dân tệ (3.900 USD).

“Tiền bạc và kinh tế có khá hơn trước một chút… nhưng ô nhiễm cũng nghiêm trọng”, một phụ nữ ngoài 50 tuổi, chủ cửa hàng nằm dưới chân một tổ hợp trung tâm dữ liệu do tập đoàn viễn thông China Unicom vận hành, cho biết.

Kể từ năm ngoái, các công trình xây dựng cùng lực lượng lao động đã tràn vào một số ngôi làng. Mũ bảo hộ và giày bảo hộ mũi thép của công nhân nằm ngổn ngang bên ngoài những căn nhà nông thôn thấp bé. Nhiều ngôi nhà được dán quảng cáo hoặc viết sơn giới thiệu phòng cho thuê, bên trong bố trí những chiếc giường tầng bằng gỗ tạm bợ để phục vụ công nhân.

“Khi tôi đến đây, nơi này hoàn toàn vắng vẻ. Vậy mà chỉ trong vòng một năm, họ đã xây được rất nhiều tòa nhà”, một chủ cửa hàng cho biết. Người này mở cửa hàng để phục vụ công nhân xây dựng một trung tâm dữ liệu quy mô lớn của Tencent trên khu đất trước đây là đồng cỏ.

Tuy nhiên, người phụ nữ cho biết thu nhập chỉ 4.000 nhân dân tệ mỗi tháng gần như không đủ trang trải tiền thuê nhà và các hóa đơn sinh hoạt.

Khi phóng viên Financial Times (FT) đến thăm, một số tầng của tòa nhà thương mại thuộc sở hữu nhà nước, nơi đặt văn phòng Denovo, vẫn chưa hoàn thiện. Theo ông Cai, phần lớn nhân viên có trình độ chuyên môn cao của công ty phần mềm này đến từ các thành phố lớn hơn, trong khi việc làm tạo ra cho người dân địa phương còn hạn chế, chủ yếu tập trung ở các ngành hỗ trợ như xây dựng và cung ứng vật liệu.

“So với những ngành sử dụng nhiều lao động hơn, tác động của các dự án đối với dân cư không lớn đến vậy, nhưng xét về GDP, sự chuyển đổi này có ý nghĩa rất đáng kể”, ông nói, đồng thời cho biết ông và các đồng nghiệp thường dành nhiều ngày cuối tuần tại Thâm Quyến hoặc Quảng Châu.

Chủ cửa hàng cho biết số lượng việc làm tại một trung tâm dữ liệu rất hạn chế và mức lương thấp. Bà nói thêm rằng một người bạn từng làm nhân viên vệ sinh tại đây chỉ được trả khoảng 2.000 nhân dân tệ (300 USD) mỗi tháng.

Ông Wang, một cán bộ cấp thôn cho biết tiền bồi thường đất bị thu hồi mới chỉ là “bước đầu tiên” trong nỗ lực cải thiện đời sống người dân địa phương. Theo ông, người dân còn có thể hưởng lợi gián tiếp từ những cơ hội như cho công nhân thuê chỗ ở hoặc tìm việc làm ngay tại các trung tâm dữ liệu.

Tham khảo FT