Dự án hơn 17.000 tỷ nhằm thay áo cho dòng kênh ô nhiễm nhất TP. HCM hiện đang gặp khó

Sau nhiều năm được nhắc đến như một "điểm đen" môi trường giữa lòng TP. HCM, rạch Xuyên Tâm đang bước vào giai đoạn cải tạo quy mô lớn với tổng vốn đầu tư hơn 17.000 tỷ đồng. Không chỉ giải quyết bài toán ô nhiễm tồn tại suốt nhiều thập kỷ, dự án còn được kỳ vọng mở ra một trục cảnh quan - giao thông mới, tạo động lực tái thiết đô thị và tác động đáng kể đến giá trị bất động sản dọc tuyến.

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu đó, dự án vẫn phải vượt qua trở ngại lớn nhất hiện nay: Công tác giải phóng mặt bằng.

Rạch Xuyên Tâm có chiều dài gần 9km, bắt đầu từ kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè và đổ ra sông Vàm Thuật, đi qua các phường Gia Định, Bình Thạnh, Bình Lợi Trung và An Nhơn, theo báo VTC News.

Trong nhiều năm, đây được xem là một trong những tuyến kênh ô nhiễm nghiêm trọng nhất thành phố. Dòng nước đen đặc, rác thải tồn đọng cùng hàng nghìn căn nhà ven kênh đã tạo nên một bức tranh đô thị nhếch nhác ngay giữa khu vực trung tâm.

Khởi công từ tháng 5/2025, dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm được xem là một trong những chương trình chỉnh trang đô thị lớn nhất TP. HCM hiện nay. Theo kế hoạch, công trình sẽ hoàn thành vào năm 2028.

Ngoài nhiệm vụ cải thiện môi trường, chống ngập và nâng cao chất lượng sống cho hơn 2.000 hộ dân trong khu vực, dự án còn tạo ra một hành lang giao thông hoàn toàn mới dọc hai bên bờ rạch.

Theo thiết kế, mỗi bên sẽ hình thành tuyến đường rộng 6m với 2 làn xe, kết hợp hệ thống vỉa hè rộng từ 3-4m. Khi hoàn thành, trục đường này sẽ kết nối liên tục nhiều khu dân cư hiện hữu, đồng thời mở ra không gian công cộng và cảnh quan ven nước hiếm có trong khu vực nội đô.

Song song với đó là các hạng mục kỹ thuật quy mô lớn như nạo vét lòng rạch sâu 3,5m, mở rộng mặt nước lên 20-30m, xây dựng hệ thống kè bê tông cốt thép dự ứng lực và tách riêng hệ thống thoát nước mưa với nước thải sinh hoạt.

Dù công trường đã được triển khai nhiều tháng, tiến độ thực tế vẫn chịu ảnh hưởng đáng kể bởi bài toán mặt bằng.

Nguồn tin trên báo Tuổi Trẻ dẫn lại, theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP. HCM, hai gói thầu quan trọng nhất của dự án là XL1 và XL2 hiện vẫn còn 542 trường hợp chưa hoàn tất bàn giao mặt bằng, tương đương khoảng 24,75% tổng số hộ dân thuộc phạm vi giải tỏa.

Trong đó, gói XL1 còn vướng 397 trường hợp trên tổng số 1.474 trường hợp bị ảnh hưởng, còn gói XL2 vẫn chưa nhận được mặt bằng từ 145 trong tổng số 572 trường hợp.

Về lý thuyết, tỷ lệ bàn giao đã vượt 70%. Tuy nhiên, phần lớn mặt bằng được giao theo từng đoạn nhỏ, rời rạc, chưa hình thành các khoảng liên tục đủ lớn để nhà thầu triển khai đồng loạt nhiều mũi thi công như kế hoạch ban đầu.

Điều này khiến việc huy động thiết bị cơ giới, vật tư và tổ chức thi công gặp nhiều hạn chế.

Không chỉ vậy, sau khi người dân di dời, nhiều khu vực còn tồn tại hệ thống cừ tràm, cọc bê tông và nền móng cũ được gia cố trong quá trình sinh sống ven rạch trước đây. Nhà thầu phải tiếp tục xử lý hiện trường, thu dọn xà bần và phá dỡ các kết cấu ngầm còn sót lại trước khi triển khai thi công chính thức.

Tại gói thầu XL3, tiến độ cũng từng bị ảnh hưởng bởi những yếu tố ngoài dự kiến.

Theo chủ đầu tư, trong quá trình thi công khoan kích ngầm, mũi khoan đã gặp các vật cản là cọc bê tông cốt thép còn sót lại dưới nền đất, khiến thiết bị bị lệch hướng.

Sau khi đánh giá hiện trạng, các đơn vị thi công đã tiến hành xử lý chướng ngại vật, đồng thời bổ sung thêm thiết bị chuyên dụng để thích ứng với điều kiện địa chất phức tạp của khu vực.

Hiện nay, ba mũi khoan kích ngầm đang được triển khai đồng thời trên công trường. Khối lượng thực hiện đạt khoảng 480m trong tổng chiều dài 1.667m, tương đương hơn 30% kế hoạch. Dự kiến công tác khoan kích sẽ hoàn thành trong tháng 8 tới.

Giới chuyên gia cho rằng giá trị lớn nhất của dự án rạch Xuyên Tâm không nằm ở việc nạo vét một dòng kênh.

Trong bối cảnh quỹ đất trung tâm TP. HCM ngày càng khan hiếm, việc hình thành một hành lang xanh kết hợp giao thông, cảnh quan và mặt nước có thể tạo ra hiệu ứng tái cấu trúc không gian đô thị trên diện rộng.

Nhiều khu vực ven rạch vốn bị xem là điểm trũng về môi trường nhiều năm qua đang đứng trước cơ hội thay đổi diện mạo. Cùng với sự xuất hiện của hạ tầng mới, giá trị bất động sản dọc tuyến được dự báo sẽ có thêm dư địa tăng trưởng khi điều kiện sống và khả năng kết nối được cải thiện đáng kể.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa kỳ vọng đó, nút thắt về mặt bằng cần sớm được tháo gỡ. Khi khoảng 25% diện tích còn lại được bàn giao đồng bộ, dự án mới có thể tăng tốc và phát huy đầy đủ vai trò của một công trình chỉnh trang đô thị quy mô lớn giữa trung tâm TP. HCM.